ASEAN là một khu vực gồm 10 quốc gia thành viên, khối này được tạo ra nhằm phục vụ cho tăng trưởng kinh tế, quản lý hàng hóa và nhân quyền ở Đông Nam Á. Sau hàng thập kỷ tăng trưởng nhanh chóng, 10 quốc gia ASEAN hiện đối mặt với sự bùng nổ kinh tế toàn cầu, sự chia rẽ nội bộ và bất ổn kinh tế.
Tuần này, nhóm Altamar của Peter Schechter và Muni Jensen nhóm họp có sự tham gia của Niharika Mandhana, trưởng phòng Đông Nam Á của Wall Street Journal. Bà Mandhana quản lý nhóm phóng viên chuyên về lĩnh vực chính trị, kinh tế, các xu hướng kinh doanh và công nghệ trong khu vực.
Mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu có thể không còn hoạt động
Tăng trưởng và phát triển kinh tế ấn tượng đã biến ASEAN trở thành một khối địa chính trị ngày càng quan trọng. Trong vài thập kỷ qua, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào Đông Nam Á thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường và tăng cường quan hệ với 10 quốc gia của khối này. Kết quả đã góp phần tạo ra tăng trưởng kinh tế, dòng chảy thương mại và đầu tư lớn hơn; đồng thời cũng giúp phát triển ngành giáo dục và công nghệ.
Bà Mandhana cho biết: “Tuy nhiên, không rõ mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu hàng hóa mà nhiều nước châu Á đã theo đuổi trong nửa thế kỷ qua hiện ra sao, bắt đầu từ Nhật Bản, Hàn Quốc, những con hổ châu Á và gần đây nhất là các nước Đông Nam Á- mặc dù mô hình vẫn phù hợp đối với các quốc gia chậm phát triển công nghiệp và muốn bắt tay vào thực hiện. Lý do mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu có khả năng không còn phù hợp vì một số thứ đã thay đổi. Tiền lương đang tăng lên ở các nước với tốc độ khá nhanh, dân số già hóa trước khi họ kịp giàu.
“Quá trình phi công nghiệp hóa quá sớm ở một số quốc gia, nơi mà sản xuất tính theo tỷ trọng GDP đang đạt đỉnh ở mức phát triển thấp hơn nhiều so với những gì bạn thấy ở nền công nghiệp hóa của phương Tây hoặc công nghiệp hóa ở châu Á trong nửa thế kỷ qua.
Làm thế nào ASEAN cân bằng giữa xung đột về lợi ích toàn cầu?
Khối ASEAN đã hình thành trong nhiều thập kỷ bất chấp sự đa dạng về ngôn ngữ, chính trị, kinh tế và văn hóa trong khu vực. Bà Mandhana ghi nhận hai thành công lớn của khối này. Đầu tiên là thương mại tự do.
Bà phát biểu: “Từ năm 1992 trở đi, hiệp định thương mại tự do nội khối ASEAN ra đời và sau đó nhiều hiệp định thương mại tự do với các cường quốc khác trong khu vực cũng hình thành chẳng hạn như với Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước khác. Điều đó đã tạo điều kiện thúc đẩy hệ sinh thái sản xuất mà các nước Đông nam Á đã phát triển.” Thứ hai, nó “cung cấp một diễn đàn để đối thoại, bao gồm thông qua diễn đàn khu vực ASEAN, Hội nghị cấp cao Đông Á. Đây là cơ hội quan trọng cho các nhà lãnh đạo toàn cầu xích lại gần nhau, dành thời gian gặp mặt để nói chuyện về các vấn đề ở cấp cao nhất và cố gắng đạt được những bước đột phá với những vấn đề khó giải quyết.”
Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo khu vực đã không thể giải quyết một số câu hỏi lớn hơn ảnh hưởng đến khu vực. Peter Schechter của nhóm Altamar đã đặt câu hỏi về hai sự kiện địa chiến lược đang tạo ra các thách thức cho sự thống nhất của khối ASEAN. Đầu tiên là căng thẳng gia tăng với Trung Quốc trên Biển Đông và thứ hai là cuộc đảo chính quân sự ở Myanmar.
Bà Mandhana cho rằng trên thực tế rất khó để giải quyết được vấn đề này bởi lẽ “ASEAN là một thể chế hay một khối nước hình thành dựa trên sự thống nhất, đồng thuận”. Ngoại trừ “Phản ứng đối với cuộc đảo chính ở Myanmar quá yếu ớt và không hiệu quả. Tuy vậy, năm ngoái, khối này đã truất quyền lãnh đạo của Junta. Người đồng kế hoạch đảo chính, Tướng Min Aung Hlaing cũng không được mời tham dự cuộc họp quan trọng của hội nghị thương đỉnh. Đây được cho là một động thái ngoại giao quan trọng nhưng không có bất kỳ tác động thực sự nào đối với việc định hình mọi thứ trên thực địa ở Myanmar hay giúp đỡ những người đang phải chịu cảnh bạo lực của Junta.”
Mối quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc trở nên rạn nứt
Theo bà Mandhana, “đã có một mức độ hội nhập kinh tế lớn giữa ASEAN và Trung Quốc và tốc độ tăng trưởng thương mại nhanh chóng ở Đông Nam Á. Trung Quốc là một nền kinh tế lớn, có vị trí địa lý gần Đông Nam Á và Đông Nam Á cũng mong muốn tham gia vào sự bùng nổ kinh tế của Trung Quốc. Khu vực này muốn hưởng lợi từ đó.
“Tuy nhiên cũng có những vấn đề rất khó để thương lượng với Trung Quốc. Vấn đề Biển Đông trong đó các quốc gia như Philippines và Việt nam đang nhận thấy các dự án thăm dò dầu khí hoặc ngư trường và quyền đánh bắt thủy hải sản ở Biển Đông đang bị Trung Quốc đe dọa. Như tôi đã nói, việc xây dựng và quân sự hóa đảo ngoài khơi là một vấn đề gây lo ngại nghiêm trọng.”
Do vậy, chính quyền Mỹ đang nỗ lực xây dựng mối quan hệ tốt hơn với ASEAN thông qua các chuyến thăm cấp cao tới khu vực.
Tuy nhiên, bà Mandhana cho rằng: “Các quốc gia Đông Nam Á đang xem xét những hỗ trợ từ phía Mỹ cung cấp về cơ hội tăng trưởng kinh tế và cơ hội hợp tác kinh tế, hoặc về cơ sở hạ tầng và đầu tư, thậm chí về khí hậu, vốn là một lĩnh vực quan trọng nhưng luôn bị phớt lờ.”
Nhiều quốc gia ở ASEAN- chẳng hạn như Thái Lan và Indonesia là các nước có thế mạnh về phát triển sản xuất thông qua tăng trưởng dựa vào xuất khẩu. Muni Jensen của nhóm Altamar đặt câu hỏi rằng liệu các khu vực khác trên thế giới có học được những bài học nào qua việc áp dụng mô hình này.
Thanh niên đang trở thành trụ cột phát triển
Bà Mandhana giải thích cách thế hệ thanh niên đang giúp định hình tương lai của khu vực ASEAN. “Có hai cách quan trọng mà chúng ta có thể bàn luận. Một là về kỹ thuật số. Bạn đang chứng kiến sự bùng nổ của quá trình chuyển đổi số, tăng trưởng của các công ty kỹ thuật số, thanh toán kỹ thuật số, thương mại điện tử…. Về mặt chính trị, bạn đang thấy một thế hệ mới bất mãn với giới tinh hoa chính trị ở quốc gia của họ. …Đây là một thế hệ thanh niên toàn cầu hóa với khả năng tiếp cận internet nhiều hơn và mong muốn một tương lai khác hơn cho bản thân họ.”
Thật vậy, cuộc vận động của thanh niên đã làm dấy lên những cuộc biểu tình. Ví dụ, ở Thái Lan, trước đây người ta chưa từng đặt câu hỏi về chế độ quân chủ. “Hỏi chế độ quân chủ ở Thái Lan- đối với những người không biết- đó là một thể chế thiêng liêng. Việc đặt câu hỏi về chế độ quân chủ sẽ không chỉ đưa bạn vào tù mà còn bị cả xã hội lên án.”
Bà Mandhana cho biết: Ngày nay, người dân đã bắt đầu đặt những câu hỏi thuộc về quyền hạn ví dụ như: “Họ đang tiêu tiền ở đâu? Họ đang làm gì ở nước ngoài…ví dụ, tại sao Monarch dành nhiều tháng ở Đức mỗi năm- họ đang làm gì ở đó? Những câu hỏi này trong rất nhiều thập kỷ thậm chí còn không thể đem ra bàn luận chứ đừng nói là nói lớn ở quảng trường công cộng.”
Nguồn: Brink News
Từ khóa: ASEAN, Trung Quốc, lợi ích toàn cầu
