Hợp tác kinh tế tại khu vực Đông Á đã và đang tiến triển ổn định theo cách riêng. Khác với khối EU có thẩm quyền siêu quốc gia, có một liên minh thuế quan và đặt trụ sở tại Brussels, Bỉ và khối Bắc Mỹ với một hiệp ước chung, ASEAN và các cường quốc kinh tế như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và phía Bắc Triều Tiên đang theo đuổi một hợp tác không ràng buộc trong khu vực nhằm biến khu vực này thành một trung tâm sản xuất toàn cầu.
Thành công này bắt nguồn từ việc các quốc gia Đông Á đã dành nhiều thời gian để tạo ra đồng thuận và xóa bỏ lạc hậu, trái ngược hoàn toàn với sự suy yếu của chủ nghĩa bảo hộ tại Mỹ và sự rạn nứt của Liên minh châu Âu với sự kiện Brexit.
ASEAN cố gắng kết nối các đối tác thương mại tự do của mình lại với nhau thành một khối kinh tế thống nhất toàn châu Á. Các nước thành viên hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào tháng 11/2019 - thời điểm toàn cầu hỗn loạn là một thành tựu to lớn, có ý nghĩa chiến lược trong việc ngăn chặn các mối đe doạ với quan hệ đa phương. RCEP là hiệp định khu vực có quy mô lớn nhất thế giới về GDP, kim ngạch thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài và dân số. Nhiều quy định về mở cửa thị trường đã được đưa vào cam kết.
Hiệp định RCEP đi vào thực thi không phải là một kết thúc mà sẽ là sự khởi đầu của một quá trình hội nhập khu vực cho ASEAN và các đối tác thương mại.
Hôm nay, chúng tôi giới thiệu số tiếp theo thường quý của tờ Diễn đàn Đông Á (EAFQ), chủ đề về Hiệp định kinh tế khu vực Đông Á, trong đó xem xét các tác động của RCEP trong tương lai. Những nội dung nổi bật trong phần Tổng quan tình hình Châu Á của tờ EAFQ là nền dân chủ và tăng trưởng ở châu Á, vị trí chiến lược của Nepal trong địa chính trị châu Á và tình trạng sống chung với COVID-19 tại Đông Nam Á.
Giai đoạn tiếp theo của hợp tác kinh tế châu Á là tăng cường hội nhập và Hiệp định RCEP cung cấp khuôn khổ để giải quyết các vấn đề ngoài các điều khoản được đàm phán trước đó. Cam kết về an ninh trong hiệp định cũng có ý nghĩa hướng cho các nền kinh tế lớn phụ thuộc lẫn nhau nhiều hơn.
RCEP cung cấp một khuôn khổ khác cho khu vực Đông Nam Á để giải quyết mối quan hệ với Trung Quốc. Với Úc cũng tương tự. Làm thế nào RCEP thu hút được Mỹ, cũng như các phản ứng của Mỹ trong quản trị các mối quan hệ kinh tế và chính trị trên Thái Bình Dương cũng đều quan trọng.
Trong thỏa thuận về thể chế của ASEAN, RCEP cũng chiếm vị trí rất quan trọng. Hiệp định này giúp toàn khu vực tránh khỏi sự cạnh tranh về địa chính trị trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt là khi Trung Quốc là một đối tác tham gia vào hiệp định cùng với Nhật Bản và Hàn Quốc. Áp lực đè lên các quốc gia đồng minh và đối tác của Mỹ khi hoạt động thương mại bị chia cắt, đặc biệt là sự phát triển công nghệ của Trung Quốc ngày càng lớn.
Việc Trung Quốc thực hiện các biện pháp cưỡng ép kinh tế một cách trắng trợn, đặc biệt là đối với các quốc gia láng giềng như Nhật Bản, Hàn Quốc và gần đây là Úc – đã làm trầm trọng hơn tình trạng bất ổn đằng sau sự trỗi dậy của Trung Quốc. Niềm tin giữa Trung Quốc và Mỹ ngày càng suy giảm. Chủ nghĩa đa phương giúp kiềm chế và hài hóa hóa mối quan hệ giữa các cường quốc là một điều cần thiết cho sự thịnh vượng và an ninh của Đông Á nhưng càng trở nên khó duy trì hơn.
Thỏa thuận kinh tế trong RCEP là cơ hội để hàn gắn những rạn nứt và củng cố niềm tin, sự tin cậy về mặt chính trị, một yếu tố bị đánh giá thấp trong việc hiện thực hóa tiềm năng kinh tế và thương mại quốc tế. Các thỏa thuận về thể chế của ASEAN sẽ thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các nước thành viên RCEP và củng cố lòng tin chính trị, niềm tin vào các mối quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn.
Cơ hội này sẽ không xảy ra nếu thiếu sự quyết tâm chính trị của các nước trong khu vực.
Việc củng cố trật tự kinh tế đa phương nhằm tạo môi trường cho Trung Quốc, Mỹ và các nền kinh tế lớn đang phát triển ở Nam và Đông Nam Á là ưu tiên hàng đầu và là yếu tố quan trọng của an ninh khu vực.
RCEP cung cấp một khuôn khổ hợp tác mạnh mẽ trên toàn khu vực để tiếp tục các công việc còn dang dở nhằm hướng tới ổn định cộng đồng Châu Á thông qua hội nhập và phát triển kinh tế.
Sự chủ động tham gia của New Delhi trong suốt quá trình đàm phán RCEP là điều quan trọng đối với hội nhập kinh tế xuyên Á nhưng Ấn Độ đã chọn rút khỏi hiệp định RCEP vào phút cuối cùng. Ngành sản xuất chi phí thấp đã mang lại sự thịnh vượng cho Trung Quốc và cơ hội này không chỉ dành riêng cho Đông Nam Á mà còn dành cho cho Ấn Độ và các nước láng giềng. Bangladesh, một nước tương đối lạc hậu trong hội nhập kinh tế đã cho thấy sự sẵn sàng tham gia vào hiệp định thương mại, thể hiện hy vọng rằng RCEP có thể giúp gắn kết khu vực Nam Á vào nền kinh tế Đông Á năng động, bất chấp sự phản đối đến từ Ấn Độ.
Trong bài viết chính của tờ EAFQ tuần này, Mari Pangestu và Lili Yan Ing lập luận rằng RCEP và G20 có vai trò quan trọng trong việc phục hồi nền kinh tế toàn cầu và điều hướng xung đột địa chính trị. Cả RCEP và G20 đều là những tổ chức “có khả năng giải quyết bốn xu hướng lớn: chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển đổi số, biến đổi khí hậu, sự lên ngôi của chủ nghĩa bảo hộ và chống lại toàn cầu hóa. Những xu hướng này được củng cố bởi đại dịch COVID-19 và các quốc gia hiện phải thích nghi”.
Pangestu và Ing cho biết: “Thương mại tiếp tục là một động lực tăng trưởng và đóng một vai trò quan trọng trong sự phục hồi được thúc đẩy bởi các chuỗi giá trị toàn cầu. Vào tháng 01 năm 2022, tổng giá trị thương mại hàng hóa cao hơn 25% so với mức trước đại dịch, chủ yếu từ sự tăng trưởng của thiết bị điện và điện tử, thiết bị y tế và khoáng sản. Tuy nhiên, sự phục hồi thương mại không đồng đều và phải đối mặt với những bất ổn mới do có nhiều diễn biến trên toàn cầu”.
Theo Pangestu và Ing: “Những bất ổn từ căng thẳng ở Ukraine là đòn giáng vào mở cửa thương mại. Tỷ lệ nghèo đói trên toàn cầu đã giảm hơn 2/3 kể từ năm 1990 khi các nước đang phát triển tăng gấp đôi tỷ trọng xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, các cải cách về mở cửa thương mại và đầu tư phải được củng cố bằng các chính sách để đảm bảo rằng các lợi ích được phân bổ rộng rãi”.
Thể chế hóa RCEP có thể giúp quản trị các mối nguy hiểm đang rình rập hệ thống thương mại đa phương; khuyến khích nâng cao vị thế và chiến lược trên toàn châu Á, góp phần bảo vệ và tạo ra ảnh hưởng tích cực đến định hướng chính sách thương mại và giao thương toàn cầu; tạo điều kiện để ASEAN và các đối tác khu vực Đông Á điều hành và quản trị tốt hơn những thách thức đối với sự thịnh vượng và ổn định của khu vực.
Indonesia giữ vị thế quan trọng trong RCEP và năm nay, nước này cũng đảm nhiệm cương vị Chủ tịch G20. Đây là cơ hội đặc biệt để hoạt động thương mại sôi nổi trở lại và đóng góp vào sự phát triển tương lai tươi sáng, bền vững.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: RCEP, Trung Quốc, Mỹ, thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, toàn cầu hóa, châu Á
