Xung đột Nga-Ukraine và những hệ quả kinh tế đi kèm, một mặt tương tự như một cuốn phim theo đó một nhân vật hăm dọa đối thủ “Địa bàn này không phù hợp cho hai thủ lĩnh”. Tuy nhiên cuộc chiến hiện nay không còn là một trận đấu đơn thuần giữa những cá nhân có dòng máu cao bồi – chiến tranh Nga-Ukraine có tiềm năng tạo ra các thách thức lớn cho hệ thống kinh tế, tài chính quốc tế hiện tại.
Thế giới đã chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều nền kinh tế đang phát triển; cộng đồng này hiện đóng góp 2/3 tổng tăng trưởng sản phẩm quốc nội trong vòng 15 năm qua cũng như chiếm hơn một nửa tổng tiêu dùng toàn cầu. Nhóm các nước gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, vốn được biết đến với tên gọi BRICS, được coi là những quốc gia đang phát triển có khả năng định hình vai trò trung tâm tài chính quốc tế mới.
Bên cạnh đó, sự kết nối về giao thương giữa các nước đang phát triển gia tăng nhanh chóng dẫn đến kết quả là, những quốc gia này ngày càng ít phụ thuộc hơn vào những cường quốc truyền thống như Hoa Kỳ và EU – đồng thời phát triển mối quan hệ chặt chẽ hơn với nhau.
Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung do cựu Tổng thống Donald Trump phát động bắt đầu từ năm 2018 hiện vẫn tiếp diễn được coi là một thành tố trong căng thẳng giao thương quốc tế, giờ đây đã chuyển hóa thành – theo ngôn từ của nghiên cứu viên cao cấp Yukon Huang của đại học Carnegie – một cuộc chiến tranh lạnh giữa hai nước.
Sự bất định về kinh tế theo sau suy thoái toàn cầu – hệ quả từ đại dịch có thể làm trầm trọng thêm xung đột hiện hữu giữa Phương Tây và Phương Đông mà hai đại diện tiêu biểu là Hoa Kỳ và Trung Quốc.
Các cường quốc thế giới hiện đang chơi trò đấu súng roulette kiểu Nga – luôn sẵn sàng nạp thêm đạn cho mỗi cuộc đấu chính trị thay vì cùng đàm phán nhằm tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Cuối cùng, xung đột đã bùng cháy và người dân Ukraine chính là bên bị kẹt giữa những làn đạn.
Cuộc chiến tại Ukraine có thể cho chúng ta thấy những mảnh ghép đầu tiên của một trật tự kinh tế, tài chính quốc tế mới và khác biệt.
Ngay sau khi Nga tiến hành xâm lược Ukraine, Hoa Kỳ, EU và các đồng minh đã áp đặt hàng loạt lệnh trừng phạt lên xứ bạch dương ở cấp độ chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại. Danh sách trừng phạt của Phương Tây vô cùng rộng bao gồm Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng những tài phiệt có quan hệ mật thiết với chính quyền, ngân hàng Trung ương và nhiều tổ chức tài chính liên quan; quan trọng hơn, chính người dân Nga sẽ là đối tượng chịu thiệt hại nặng nhất.
Đòn trừng phạt của Phương Tây dường như đã cắt đứt Nga khi phần còn lại của thế giới. Tuy nhiên khi một số cây cầu bị phá, những cây cầu khác vẫn đang được xây dựng.
Có thể nói, các đồng minh của Mỹ đã nhanh chóng hòa giọng cùng xứ cờ hoa lên án hành động quân sự của Nga; tuy vậy những quốc gia có mối quan hệ không chặt chẽ với Hoa Kỳ lại có những phản ứng khá đa dạng.
Nhà khoa học chính trị Mỹ John Mearsheimer đã công khai chỉ trích chính sách của Hoa Kỳ đối với cuộc khủng hoảng hiện tại, đồng thời nhận định sách lược đã nêu có thể đẩy Nga về phía Trung Quốc trong bối cảnh quốc gia đông dân nhất thế giới đang ngày càng nghiêng về phía xứ bạch dương trong cuộc chiến tại Ukraine.
Việc Trung Quốc ngần ngại lên án hành vi xâm lược của Nga đang trở thành khuôn mẫu được nhiều nước khác noi theo - Ấn Độ, Nam Phi, Iran và Việt Nam là nằm trong số các quốc gia đã bỏ phiếu trắng trong phiên họp toàn thể của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lên án hành vi xâm lược của xứ bạch dương vào tháng trước.
Bộ trưởng Ngoại giao Brazil Carlos Franca cho biết quốc gia Mỹ La tinh không đứng về bên nào trong xung đột Nga – Ukraine. Bên cạnh đó, cả Mexico, Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ đều từ chối áp đặt trừng phạt đối với Nga.
Những quốc gia đã nêu đều nằm trong danh sách những nền kinh tế mới nổi quy mô lớn của thế giới, chiếm 30% GDP toàn cầu với viễn cảnh tăng trưởng cao. Những nước này đang cẩn trọng quan sát cuộc khủng hoảng hiện tại, theo đó họ đặt hệ quả kinh tế cao hơn những tác động chính trị trong thang đánh giá của mình.
Biện pháp trừng phạt của Phương Tây đối với Ngân hàng trung ương Nga cho thấy sự rủi ro lớn khi dự trữ ngoại tệ bằng USD, đặc biệt đối với những nước có quan hệ không mấy tốt đẹp với xứ cờ hoa. Hiện tại, hơn 60% dự trữ ngoại tệ của thế giới được quy đổi bằng USD; tuy nhiên, sau khi cuộc chiến Nga-Ukraine, thực tế này có thể sẽ thay đổi.
Ngay khi Hoa Kỳ và đồng minh đóng băng tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga; đồng ruble đã sụt giá mạnh do tổ chức này không thể tiếp cận nguồn dự trữ ngoại hối của mình.
Hiện tại, liệu Nga có lâm vào tình trạng vỡ nợ hay không vẫn là vấn đề bàn cãi trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước này đã bị vô hiệu hóa.
Trung Quốc dường như chỉ đứng ngoài quan sát những động thái của Mỹ và đồng minh; họ nhận thức rõ những tiêu chuẩn pháp lý do Phương Tây thiết lập. Có thể nói dự trữ ngoại hối được coi là tài sản giá trị nhất của một ngân hàng trung ương – một loại tài sản được coi là khá an toàn và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, bất kể kết quả cuộc chiến Nga-Ukraine diễn tiến như thế nào, nhiều khả năng, trong tương lai, xứ bạch dương sẽ không coi USD như đồng tiền dự trữ chủ đạo.
Những biện pháp trừng phạt cứng rắn của Phương Tây cũng sẽ khiến những quốc gia khác phải dè chừng; họ nhận ra tính rủi ro khi nắm giữ ngoại tệ là USD và sẽ tiến hành những biện pháp chuẩn bị. Nhiều khả năng, nhiều nền kinh tế sẽ đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa dự trữ ngoại hối. Đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, khả năng cao sẽ được lựa chọn thay thế bởi nhiều nước nếu quốc gia đông dân nhất thế giới thiết lập một hệ thống tiền tệ cân bằng và công bằng.
Tác động trực tiếp từ các lệnh trừng phạt của Phương Tây có thể là sự suy yếu của đồng USD trong quan hệ thương mại quốc tế.
Các nước vùng Vịnh đã và đang giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ và các quốc gia châu Âu. Hiện tại, UAE đã dừng thương vụ mua vũ khí với Hoa Kỳ và đang xúc tiến mối quan hệ hợp tác quân sự với Trung Quốc. Về phần mình, A rập Xê út cũng tiến hành những bước đầu tiên nhằm đưa đồng Nhân dân tệ thành phương tiện thanh toán trong giao thương dầu khí, đồng thời mời Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm nước này.
Động thái nêu trên của hai cường quốc khu vực được coi là bước đi chưa có tiền lệ, đánh dấu sự chấm dứt vai trò chủ chốt của USD trên thị trường dầu và vũ khí toàn cầu; bên cạnh đó, nhiều chỉ dấu cho thấy, nhiều quốc gia không có mối quan hệ thân thiết với Phương Tây cũng sẽ tiếp bước của UAE và A rập Xê út.
Ngoài ra, chính trị hóa SWIFT thông qua việc loại nhiều ngân hàng Nga khỏi hệ thống đã nêu có thể cũng có thể khuyến khích các nước tìm kiếm những cơ chế thay thế có tính an toàn cao hơn, qua đó làm giảm vai trò trung tâm tài chính thế giới của Phương Tây.
Mặc dù vẫn còn đang trong gia đoạn phát triển, hệ thống Thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới do Trung Quốc thiết lập, về lâu dài có thể thay thế SWIFT như một cơ chế với độ rủi ro thấp.
Một câu hỏi khác cũng nên được đặt ra là liệu Hoa Kỳ và đồng minh có đạt được mục tiêu họ mong đợi qua những biện pháp trừng phạt. Chúng ta có thể tìm thấy câu trả lòi trong bản tóm tắt dưới đây về những quốc gia đang chịu những biện pháp trừng phạt nặng nề nhất của Phương Tây.
Dường như các quốc gia bị trừng phạt đã tìm ra cách thức nhằm vượt qua khó khăn về kinh tế trong khi vẫn giữ vững đường lối chính trị. Tại Venezuela, những biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ đã thất bại trong việc buộc Tổng thống Nicolás Maduro phải từ chức mặc dù vị thế đứng đầu Nhà nước của ông ta đã không còn vững chắc từ năm 2019. Phong tỏa cũng không hiệu quả đối với Cuba và chính quyền Fidel Castro. Tương tự, hàng loạt biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Iran trong vòng 4 thập kỷ qua đều vô vọng trong việc thay đổi chế độ tại đây.
Phức tạp hơn, EU cũng đang phải chịu thiệt hại từ chính những biện pháp trừng phạt kinh tế do họ áp dụng do Liên minh 27 quốc gia đang phụ thuộc vào nguồn cung dầu và khí từ bạch dương
Đòn trừng phạt của Phương Tây đã khiến thế giới phải suy nghĩ về tương lai phía trước, cũng như buộc họ phải hành động để thay đổi trật tự hiện có. Hoa Kỳ đã duy trì vị thế cường quốc kinh tế trong một thế giới đơn cực trong suốt 3 thập kỷ qua thông qua sự áp đặt vị thế thống lĩnh về tiền tệ lên nền kinh tế thế giới. Kết quả là, sau cuộc chiến Nga-Ukraine, vị thế của USD trong hệ thống tài chính toàn cầu sẽ suy giảm – viễn cảnh được Tổng thống Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình nhìn ra từ trước.
Các nền kinh tế ngoài Phương Tây có thể phối hợp cùng nhau nhằm tìm những giải pháp thay thế đối với tình hình hiện tại đồng thời thúc đẩy sự liên kết về mặt kinh tế và tài chính.
Đối với những gì đang xảy ra, vai trò kinh tế của Hoa Kỳ và EU sẽ như thế nào trong tương lai vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải
Nguồn: Arab News
Từ khóa: Hoa Kỳ, EU, trừng phạt, Trung Quốc
