Có 2 cơ chế nền tảng cho hoạt động hợp tác quốc tế, hướng đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Thứ nhất là G20, tổ chức đại điện cho 2/3 dân số thế giới, 90% GDP toàn cầu và 80% hoạt động thương mại xuyên biên giới. Hai là Hiệp định Đối tác Tiến bộ và Toàn diện khu vực (RCEP) – có hiệu lực từ tháng 01/2022. Thỏa thuận với sự tham gia của 15 thành viên, đại diện cho 1/3 dân số, GDP, hoạt động đầu tư và giao thương thế giới.
Hai thiết chế đã nêu được coi là đóng vai trò nền tảng thúc đẩy 4 xu hướng chính trên khắp hành tinh gồm chuỗi giá trị toàn cầu, biến đổi khí hậu, xung lực chống toàn cầu hóa và chủ nghĩa bảo hộ - những yếu tố được thúc đẩy vô vùng mạnh mẽ trong giai đoạn đại dịch COVID-19 bùng phát đòi hỏi tất cả quốc gia phải thay đổi để ứng phó. Bên cạnh đó, xung đột Nga-Ukraine cũng khiến chuỗi cung ứng xuyên biên giới trở nên thiếu bền vững, đồng thời khuyếch trương chủ nghĩa bảo hộ.
Thương mại tiếp tục là động lực của tăng trưởng đồng thời là mắt xích quan trọng đối với sự phục hồi kinh tế trên cơ sở chuỗi giá trị toàn cầu. Trong tháng 01/2022, tổng giá trị thương mại hàng hóa đã cao hơn 25% mức trước đại dịch; những mặt hàng giao thương chủ lực trên toàn cầu gồm có thiết bị điện, điện tử, dụng cụ y tế và khoáng sản. Tuy nhiên, do trình độ phát triển, quá trình hồi phục giao thương trên toàn thế giới diễn ra không đồng đều và đối mặt nhiều bất định.
Các khu vực có sự kết nối chặt chẽ với chuỗi giá trị toàn cầu như Đông Á, Đông và Trung Âu, Trung Đông đang chứng kiến mức tăng trưởng mạnh mẽ. Ở chiều ngược lại tại những vùng thuộc Nam Á, Mỹ La-tin và Phi châu lại đang tụt lại phía sau. Đóng cửa biên giới, phong tỏa và những biện pháp hạn chế khác nhằm kiềm chế dịch COVID-19 đã cho thấy mặt trái của chuỗi giá trị xuyên biên giới, tô đậm thêm yêu cầu về nội địa hóa những sản phẩm thiết yếu (thiết bị y tế, bán dẫn) cũng như thúc đẩy sự trỗi đậy của chủ nghĩa bảo hộ. Nghiên cứu gần đây của Ngân hàng thế giới cho thấy các chuỗi cung ứng nguồn cội của sự phục hồi thay vì là gốc rễ của bất định.
Đại dịch đã làm rõ hơn vai trò của số hóa như là chất xúc tác đối với tăng trưởng thương mại và kinh tế. Công cụ số trên máy tính cùng hàng loạt dịch vụ tài chính, doanh nghiệp đã phát triển ở mức cao hơn trước đại dịch trong bối cảnh hoạt động du lịch vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, thương mại số cũng mở ra nhiều cơ hội giao thương đối với các nền kinh tế đang phát triển đặc biệt trong những lĩnh vực cung ứng dịch vụ như chẩn đoán y tế, hỗ trợ hoạt động văn phòng, công nghệ thông tin, thiết kế.
Ngoài ra, sự đồng thuận đối với vấn đề biến đổi khí hậu trong cộng đồng quốc tế cũng ngày càng vững chắc.
Tâm lý chống toàn cầu hóa cùng chủ nghĩa bảo hộ ngày càng gia tăng trong bối cảnh lo ngại về sự phân bổ lợi ích không đều từ hoạt động giao thương. Những bất định từ cuộc chiến tại Ukraine cũng là một cú sốc lớn đối với thương mại mở. Số lượng người nghèo đói toàn cầu đã giảm 2/3 từ năm 1990 khi nhiều nước đang phát triển gia tăng mạnh thị phần xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ trên quy mô toàn thế giới. Tuy nhiên, các chính sách về phân bổ nguồn lợi cần nhanh chóng được ban hành và thực thi, qua đó tạo đà cho những cải cách sâu hơn về giao thương và đầu tư xuyên biên giới.
4 xu hướng đã nêu đang thay đổi cấu trúc thương mại toàn cầu đồng thời tạo ra cầu nối giữa phục hồi, tăng cường kinh tế và thúc đẩy phát triển bao trùm, xanh và bền vững
4 xu hướng thực thi chính sách trên nền tảng RCEP và G20
Đầu tiên, các chính sách kiểm soát biên giới cần được cải cách nhằm giảm những trở ngại đang cản trở dòng chảy thương mại. Có thể nói, so với các quốc gia phát triển, chi phí giao thương thường cao hơn tại những nền kinh tế đang phát triển. Chi tiết hơn, thuế quan chỉ chiếm ¼ trong tổng mức phí mà thương nhân phải trả trong giao dịch ngoại thương. Những chi phí phi thuế quan khác như thủ tục xuất khẩu phức tạp, hệ thống cơ sở hạ tầng và logistics kém hiệu quả mới chính là nguyên nhân khiến chi phí bị đội lên.
Cải thiện kết nối thông qua các sáng kiến khu vực về hạ tầng và logistics đóng vai trò vô cùng thiết yếu. Tuy vậy, nhiều vấn đề thương mại chỉ có thể được giải quyết và quản lý thông qua một cơ chế đa phương vững mạnh, ổn định và hiệu quả. Chương trình nghị sự về cải cách WTO tại nhóm công tác G20 về Thương mại, Đầu tư và Công nghiệp có thể hỗ trợ quá trình thảo luận về vấn đề đã nêu, qua đó, tiến đến thay đổi mô hình Hội nghị Bộ trưởng đang áp dụng tại Tổ chức Thương mại lớn nhất hành tinh.
Thứ hai, chính sách về thương mại dịch vụ và di chuyển thể nhân cần được thay đổi mạnh mẽ nhằm tạo ra cơ hội mới cho hoạt động giao thương, thúc đẩy tạo việc làm và chuyển đổi số. Tự do hóa mạnh mẽ lĩnh vực dịch vụ có thể thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động giao thương liên quan. Các nguyên tắc chung về số hóa an toàn cũng có thể hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp và lĩnh vực du lịch. Nhằm đạt được kết quả đã nêu, khu vực công và khu vực tư cần phối hợp nhằm tối đa hóa nguồn vốn giúp thu hẹp khoảng cách số cũng như cải thiện kỹ năng số đối với người lao động
Thứ ba, thương mại cần được sử dụng như công cụ nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu. Với những chính sách phù hợp, giao thương có thể hỗ trợ các quốc gia thích ứng với sự bất thường của khí hậu, đồng thời hạn chế những tác động do chúng gây ra. Hoạt động giao thương những sản phẩm, dịch vụ môi trường cùng các công nghệ hiện đại có thể giúp người nông dân tiếp cận với các loại giống chịu hạn hoặc hỗ trợ những dự án năng lượng bền vững có cơ hội sử dụng pin tấm năng lượng mặt trời hiện đại nhất. Các nước đang phát triển đều có quyền và được mời tham gia vào quá trình hình thành hệ thống quy tắc liên quan đến môi trường và thương mại. Do vậy, hoạt động thiết kế chính sách và tiêu chuẩn về thương mại bền vững hướng đến bảo vệ môi trường có thể là chìa khóa giúp hình thành các chuỗi cung ứng xanh, góp phần hình thành chuỗi hành động vì môi trường toàn cầu.
Cuối cùng, thương mại có thể đóng góp cho sự phát triển công bằng. Các chính sách đảm bảo phân phối công bằng lợi ích từ hoạt động thương mại có thể được chuyển hóa thành những điều khoản pháp lý về thiết lập hệ thống an sinh, hỗ trợ tài chính, trợ giúp cho lao động thất nghiệp. Ở cấp độ đa phương, khu vực, và song phương, điều quan trọng là tăng cường tính chất hợp tác trong các hiệp định nhằm giúp những nền kinh tế kém phát triển nhất hưởng những lợi ích lớn do liên kết kinh tế mang lại.
Sự hòa trộn giữa thách thức và đồng thuận nêu trên đồng nghĩa với việc các quốc gia RCEP và G20 có cơ hội quan trọng để giúp thương mại tiếp tục đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển và hỗ trợ phát triển chung, đồng thời đóng góp cho sự một tương lai bền vững. Phối hợp với nhau, các nước có thể hình thành và xúc tiến những chương trình nghị sự cải cách trong nội địa, tăng cường liên kết kinh tế với nền tảng hướng đến phát triển bền vững, bao trùm và ổn định.
Nguồn: Eastasia Forum
Từ khóa: Thương mại, G20, RCEP, bền vững
