Vào ngày 16 tháng 2 năm 2022, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã công bố Báo cáo năm 2021 cho Quốc hội về việc Trung Quốc tuân thủ các quy định của WTO. Đây là báo cáo thứ 20 được chuẩn bị tại mục 421 của Đạo luật Quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc năm 2000, trong đó yêu cầu USTR trình báo cáo thường niên lên Quốc hội về việc Trung Quốc tuân thủ các cam kết liên quan đến việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đây cũng là báo cáo đầu tiên do Đại diện Thương mại Hoa Kỳ - Katherine Tai phát hành.
Báo cáo bao gồm bốn phần: 1) đánh giá tư cách thành viên WTO của Trung Quốc; 2) các nỗ lực song phương và đa phương mà Hoa Kỳ và các thành viên WTO khác theo đuổi nhằm giải quyết những gì USTR mô tả là “những thách thức duy nhất” do Trung Quốc đưa ra; 3) giải thích về chiến lược mới của Hoa Kỳ nhằm giải quyết “nhiều vấn đề đặt ra bởi cách tiếp cận phi thị trường do nhà nước lãnh đạo đối với nền kinh tế và thương mại”; và 4) Các chính sách và thủ tục của Trung Quốc mà USTR coi là có vấn đề.
Phần một trong báo cáo cung cấp ngắn gọn lịch sử gia nhập WTO của Trung Quốc, sau đó giải thích các nghĩa vụ và quy trình mà Trung Quốc đồng ý thực hiện để gia nhập tổ chức, bao gồm các điều khoản đặc biệt được soạn thảo để giải quyết tình hình cụ thể của Trung Quốc. Đặc biệt, báo cáo nhấn mạnh rằng Trung Quốc “chấp nhận sự mở cửa của WTO, thông qua định hướng tiếp cận thị trường” và tích hợp cách tiếp cận này vào hệ thống và thể chế thương mại của mình. Báo cáo khẳng định rằng Trung Quốc có “thành tích kém” về việc “tuân thủ các quy định của WTO và tuân thủ các nguyên tắc cơ bản mà các hiệp định WTO dựa trên đó”. Kể từ báo cáo trước, không có thay đổi nào trong đánh giá của USTR đối với hồ sơ của Trung Quốc về việc áp dụng các chính sách định hướng thị trường.
Phần hai tổng quan về 20 năm đầu tiên Trung Quốc trở thành thành viên WTO, bao gồm các cuộc họp song phương giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đã diễn ra “để thúc đẩy Trung Quốc tuân thủ và nội luật hóa các quy tắc và chuẩn mực của WTO và thực hiện các thay đổi khác theo định hướng thị trường”. Sau đó, báo cáo thảo luận về các cơ chế của WTO, bao gồm giải quyết tranh chấp và các công cụ thương mại nội địa mà Hoa Kỳ đã sử dụng để giải quyết vấn đề “Trung Quốc tuân thủ các nghĩa vụ WTO” và các hành vi thương mại “không công bằng” của Trung Quốc. Các công cụ thương mại nội địa bao gồm các cuộc điều tra theo Mục 301 và dẫn đến việc áp thuế bổ sung, và Thỏa thuận giai đoạn một mà cả hai nước đã ký kết. Báo cáo lập luận rằng trong Thỏa thuận giai đoạn một “không đề cập đến nhiều vấn đề. . . là những lo ngại mà Hoa Kỳ “muốn giải quyết trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc, bao gồm “các kế hoạch công nghiệp, trợ cấp, doanh nghiệp nhà nước, năng lực dư thừa, hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ, tiêu chuẩn, an ninh mạng do nhà nước bảo trợ, các yêu cầu bản địa hóa dữ liệu, các hạn chế về truyền dữ liệu xuyên biên giới, thực thi pháp luật về cạnh tranh và minh bạch theo quy định” và “một số vấn đề nhất định trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và tiếp cận thị trường dịch vụ”. Báo cáo nhận định rằng, cũng giống như năm 2020, Trung Quốc “không thực hiện các cam kết mua hàng hóa và dịch vụ của Hoa Kỳ trong năm 2021”. Phần hai của báo cáo kết thúc với cuộc thảo luận về “các vấn đề cơ bản” tồn tại trong chế độ kinh tế và thương mại của Trung Quốc, nhấn mạnh các vấn đề cơ bản về cấu trúc như phụ thuộc quá nhiều vào “các chính sách công nghiệp gây bóp méo thị trường. . . vấn đề ưu đãi doanh nghiệp nhà nước, trợ cấp lớn cho các ngành công nghiệp trong nước. . . cưỡng ép chuyển giao công nghệ, hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ do nhà nước bảo trợ và dư thừa năng lực phi thị trường nghiêm trọng trong các ngành công nghiệp chủ chốt”.
Phần ba kêu gọi các chiến lược mới để giải quyết các thực tiễn của Trung Quốc. “Phương pháp tiếp cận chiến lược nhiều mặt của Hoa Kỳ” bao gồm các nội dung sau: 1) tiếp tục can dự song phương với Trung Quốc, cả về việc Trung Quốc tuân thủ các nghĩa vụ trong Thỏa thuận giai đoạn một và “các vấn đề được ưu tiên” đối với Chính quyền hiện tại; 2) tiếp tục sử dụng các công cụ thương mại nội địa mà Hoa Kỳ “đã sẵn sàng sử dụng. . . khi cần thiết để đạt được một sân chơi bình đẳng hơn với Trung Quốc cho người lao động và doanh nghiệp Hoa Kỳ” ; 3) thăm dò bản cập nhật các công cụ thương mại của Hoa Kỳ, bằng cách tăng cường các công cụ thương mại hiện có và tạo ra các công cụ thương mại mới; và 4) hợp tác với các đối tác thương mại “cùng chí hướng” để tìm kiếm các sáng kiến mới nhằm “giải quyết các vấn đề đặc biệt do các chính sách và thủ tục phi thị trường đặt ra”, bao gồm tăng cường các mối quan hệ thương mại hiện có trong khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, nỗ lực tạo ra các chuỗi cung ứng quan trọng ít bị tổn thương và theo đuổi các sáng kiến tại WTO và các diễn đàn như G7, G20 và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Đặc biệt, tại WTO, chương trình nghị sự của Hoa Kỳ “bao gồm thúc đẩy và hỗ trợ xây dựng cho các cải cách của WTO” nhằm cải tổ tổ chức và “giải quyết những thách thức kể từ khi thành lập, bao gồm cả việc Trung Quốc gia nhập WTO”.
Phần bốn tóm tắt những mối quan tâm chính của Hoa Kỳ liên quan đến cách tiếp cận của Trung Quốc đối với chính sách kinh tế trong nước và thương mại. Báo cáo nêu rõ nhiều mối quan tâm, từ các biện pháp phi thuế quan đến quyền sở hữu trí tuệ, nông nghiệp đến dịch vụ và tính minh bạch. Liên quan đến các biện pháp phi thuế quan, báo cáo nêu rõ: “Trung Quốc tiếp tục theo đuổi một loạt các kế hoạch công nghiệp và các chính sách liên quan, nhằm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường đối với hàng hóa nhập khẩu, các nhà sản xuất nước ngoài và các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài, đồng thời đưa ra lời khuyên bền vững cho chính phủ, các nguồn lực và hỗ trợ pháp lý cho các ngành công nghiệp của Trung Quốc”. Báo cáo lập luận rằng “một trong những kế hoạchcông nghiệp sâu rộng hơn và nguy hiểm” là kế hoạch “Sản xuất ở Trung Quốc năm 2025” của Trung Quốc, mà báo cáo đưa ra là có “mục tiêu quan trọng. . . để thay thế các công nghệ, sản phẩm và dịch vụ của nước ngoài bằng công nghệ, sản phẩm và dịch vụ của Trung Quốc tại thị trường trong nước” Báo cáo thừa nhận: “Trong những năm qua, các thông báo về trợ cấp của Trung Quốc tại WTO đã được cải thiện nhẹ về tính kịp thời và đầy đủ”. Tuy nhiên, báo cáo khẳng định rằng “Trung Quốc vẫn chưa đệ trình lên WTO một thông báo đầy đủ về các khoản trợ cấp do chính quyền trung ương duy trì”.
Về quyền sở hữu trí tuệ, báo cáo lưu ý Trung Quốc đang trong quá trình thành lập tòa án phúc thẩm về sở hữu trí tuệ và sửa đổi một số luật và quy định. Tuy nhiên, báo cáo cho rằng “những bất cập trong chế độ thực thi và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc tiếp tục gây ra những rào cản nghiêm trọng đối với xuất khẩu và đầu tư của Hoa Kỳ”. Hơn nữa, một số thị trường ở Trung Quốc đã được gắn mác là “tiêu biểu trong cuộc chiến chống lại vi phạm bản quyền và hàng giả”. Báo cáo lưu ý rằng Thỏa thuận Hoa Kỳ - Trung Quốc giai đoạn một đã giải quyết nhiều mối quan tâm. Bên cạnh đó, báo cáo cho biết thêm rằng Trung Quốc đã công bố một số biện pháp dự thảo và thậm chí ban hành một số biện pháp cuối cùng “liên quan đến việc thực hiện chương sở hữu trí tuệ của thỏa thuận”, bao gồm Luật Sáng chế, Luật Bản quyền và Luật Hình sự. Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý “Trung Quốc còn nhiều việc phải làm để hoàn thiện các biện pháp dự thảo, . . . và công bố các biện pháp dự thảo khác” và Hoa Kỳ “tiếp tục giám sát việc Trung Quốc thực hiện nội dung về sở hữu trí tuệ trong Thỏa thuận giai đoạn một”.
Về nông nghiệp, báo cáo mô tả Trung Quốc là “một thị trường khó khăn và khó đoán đối với các nhà xuất khẩu nông sản của Hoa Kỳ”, chủ yếu là do “việc thực thi không nhất quán các quy định và sự can thiệp có chọn lọc vào thị trường của các cơ quan quản lý của Trung Quốc”. Thỏa thuận giai đoạn một “giải quyết nhiều rào cản phi thuế quan đối với thương mại nông sản” và “bao gồm các cam kết có thể thực thi nhằm yêu cầu Trung Quốc tăng lượng mua và nhập khẩu các sản phẩm nông nghiệp và hải sản của Hoa Kỳ trong năm 2020 và 2021”. Báo cáo lưu ý việc Trung Quốc thực hiện mục này của thỏa thuận “nhìn chung là tích cực, với cải cách đáng kể trong một số phân ngành nông nghiệp.” Tuy nhiên, báo cáo cũng nhận xét rằng “ đây là một hành động thiếu sự chú ý đối với các lĩnh vực khác, như công nghệ sinh học trong nông nghiệp và đánh giá rủi ro cần thiết đối với việc sử dụng ractopamine trong sản xuất thịt bò và thịt lợn.”
Đối với lĩnh vực dịch vụ, báo cáo nêu rõ “thị phần của Hoa Kỳ trên thị trường dịch vụ của Trung Quốc vẫn thấp hơn nhiều so với thị phần của Hoa Kỳ trên thị trường dịch vụ toàn cầu, và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tiếp tục đánh giá chế độ dịch vụ của Trung Quốc là một trong những chế độ hạn chế nhất trong số các nền kinh tế lớn trên thế giới”. Báo cáo xác định vẫn còn tồn tại nhiều thách thức trong năm 2021 đối với một số lĩnh vực dịch vụ, liên quan tới việc các cơ quan quản lý Trung Quốc tiếp tục sử dụng “các quy trình quản lý phân biệt đối xử, các lệnh cấm không chính thức đối với việc gia nhập và mở rộng, quá trình phê duyệt theo từng trường hợp trong một số lĩnh vực dịch vụ, các yêu cầu cấp phép và hoạt động quá khắt khe, và nhiều yếu tố khác làm thất bại nỗ lực của các nhà cung cấp dịch vụ của Hoa Kỳ nhằm đạt được tiềm năng thị trường đầy đủ của họ ở Trung Quốc”. Trong khi Thỏa thuận giai đoạn một Hoa Kỳ - Trung Quốc “giải quyết một số rào cản thương mại và đầu tư lâu nay đối với các nhà cung cấp nhiều loại dịch vụ tài chính của Hoa Kỳ”, báo cáo cũng lưu ý rằng “các hạn chế của Trung Quốc đối với các luồng dữ liệu xuyên biên giới có thể tiếp tục tạo ra những thách thức đáng kể cho các dịch vụ tài chính của các nhà cung cấp Hoa Kỳ tại Trung Quốc.”
Cuối cùng, chuyển sang tính minh bạch, báo cáo lập luận rằng “một trong các nguyên tắc cốt lõi được đề cập xuyên suốt thỏa thuận gia nhập WTO của Trung Quốc là tính minh bạch”. Tuy nhiên, báo cáo khẳng định Trung Quốc vẫn “có thành tích kém khi tuân thủ các nghĩa vụ minh bạch của mình”.
Nguồn: Lexology
Từ khóa: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Thỏa thuận giai đoạn một, WTO, USTR, tuân thủ, quy định
