Tiến trình toàn cầu hóa đối mặt thử thách sau cú sốc đại dịch Covid-19 và tình trạng leo thang xung đột.
Đại dịch Covid- 19 đã đặt câu hỏi cho toàn thế giới về sự phụ thuộc vào một mô hình kinh tế- giúp xóa bỏ các rào cản thương mại nhưng lại khiến các nước phụ thuộc vào nhau nhiều hơn trước thực trạng sản xuất bị hạn chế trong nhiều thập kỷ qua.
Các công ty đã phải vật lộn đối phó với tình trạng gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, chiến sự Nga- Ukraine càng làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn sâu hơn, mọi thứ từ nguồn cung năng lượng đến phụ tùng ô tô đến xuất khẩu lúa mì và nguyên liệu thô đều đang bị đe dọa.
Larry Fink, người đứng đầu tập đoàn tài chính lớn BlackRock khẳng định: “Cuộc tấn công của Nga nhằm vào Ukraine đã đặt dấu chấm hết cho tiến trình toàn cầu hóa mà chúng ta đã theo đuổi trong ba thập kỷ qua.
Hôm 24/3, ông Fink viết trong một bức thư gửi cổ đông rằng: “Chúng tôi đã thấy sự gắn kết hiện nay giữa các quốc gia, công ty và thậm chí giữa mọi người đều đang khiến mọi thứ căng thẳng chỉ bởi hai năm đại dịch.”
Nhưng Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ (US), Janet Yellen không đồng tình với ý kiến đó.
Bà Yellen phát biểu trên CNBC: “Tôi thật sự không thích ý nghĩ này.”
“Chúng ta đang tham gia sâu vào kinh tế toàn cầu. Tôi kỳ vọng việc hội nhập vẫn sẽ tiếp diễn, đây là điều đã mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác trên thế giới.”
‘Một động vật tiến hóa’
Khi bắt đầu đại dịch vào năm 2020, tình trạng thiếu khẩu trang phẩu thuật đã trở thành biểu tượng cho thấy mức độ phụ thuộc của thế giới vào tất cả các loại hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc.
Xung đột giữa Nga và Ukraine làm tăng lo ngại về tình trạng thiếu lương thực trên toàn cầu khi hai cường quốc nông nghiệp vốn nằm trong số những nước có nguồn cung lớn của thế giới gây nhau.
Trong khi đó, châu Âu và đặc biệt là Đức lại phụ thuộc mạnh vào nguồn cung khí đốt từ Nga- nước hiện đang gánh chịu các lệnh trừng phạt nặng nề.
Ông Pascal Lamy, cựu Tổng giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) phát biểu với AFP: “Một số lỗ hỏng” đã xuất hiện, cho thấy giới hạn của việc trải rộng các chuỗi cung ứng ở nhiều địa điểm khác nhau.
Chẳng hạn, căng thẳng thương mại toàn cầu đã thúc đẩy Liên minh châu Âu (EU) tìm kiếm “quyền tự chủ chiến lược” trong nhiều lĩnh vực quan trọng.
Sản phẩm chất bán dẫn- vi mạch là thành phần cần thiết cho các ngành công nghiệp từ trò chơi điện tử đến xe ô tô- đây cũng là ưu tiên hàng đầu của cả châu Âu và Mỹ.
Ferdi De Ville, giáo sư thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế & châu Âu của Ghent cho biết: “Đại dịch đã không mang lại những thay đổi cơ bản, điển hình như xu hướng reshoring (chuyển công việc trở lại nước ban đầu của một doanh nghiệp).
Ông de Ville nói thêm: “Tuy nhiên thời điểm này, xu hướng này có thể khác bởi lẽ xung đột sẽ có tác động đến cách doanh nghiệp suy nghĩ về quyết định đầu tư hay chuỗi cung ứng của mình.”
Tác giả bài báo “Sự kết thúc của toàn cầu hóa”, ông de Ville lần nữa khẳng định: “Các nước đã nhận ra rằng những gì là không tưởng tháng trước thì giờ trở thành hiện thực khi chứng kiến các biện pháp trừng phạt được áp đặt.”
Mục tiêu bây giờ là chuyển mức độ phụ thuộc chiến lược sang các nước đồng minh, hình thức này gọi là “friend-shoring” (liên minh hợp tác) thay vì “off-shoring” (quá trình sản xuất hàng hóa ở nước ngoài để giảm chi phí lao động và sản xuất).
Hôm 25/3, thỏa thuận giữa Mỹ- EU đã tạo ra một ngoặc mới giúp châu Âu giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của Nga. Đây là ví dụ mới nhất về hình thức friend-shoring.
Theo ông Pascal Lamy, động thái trên cho thấy “đây không phải hình thức phi toàn cầu hóa. Mà toàn cầu hóa là “một động vật tiến hóa không ngừng”.
Giảm phụ thuộc vào Trung Quốc
Toàn cầu hóa đã đối mặt với cuộc khủng hoảng từ khi cựu tổng thống Mỹ Donald Trump phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc vào năm 2018, bắt nguồn từ hành vi ăn miếng trả miếng thuế quan giữa hai bên.
Người kế nhiệm ông, tổng thống Joe Biden đã yêu cầu Trung Quốc phải tăng “mua hàng hóa Mỹ” trong kế hoạch đầu tư sâu rộng của mình để “tái thiết nước Mỹ”.
Ông Biden đã phát biểu trước Liên bang: “Chúng tôi sẽ tăng mua hàng hóa Mỹ để đảm bảo mọi thứ từ boong tàu sân bay đến cột thép trên lan can cao tốc đều được sản xuất tại Mỹ.”
Một khái niệm xuất hiện trong những năm ông Trump cầm quyền là biểu tượng “tách rời”- một ý tưởng nhằm giảm sự phụ thuộc giữa hai nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc.
Mối đe dọa vẫn chưa lắng xuống, đặc biệt là việc Trung Quốc từ chối lên án hàng động tấn công của Nga nhằm vào Ukraine.
Mỹ đã cảnh báo nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ phải lãnh “hậu quả” nếu nước này cố hỗ trợ vật chất cho Nga trong cuộc chiến ở Ukraine.
Trung Quốc có những bất đồng với phương Tây quanh vấn đề về Đài Loan- nước có nền dân chủ tự trị mà Bắc Kinh đã thề sẽ chiếm lấy một ngày nào đó bằng vũ lực nếu cần thiết.
Xiaodong Bao, giám đốc danh mục đầu tư tại công ty Quản lý Tài sản Edmond de Rothschild cho biết: “Hiện tại, việc cạnh tranh với phương Tây không có lợi cho Trung Quốc.”
Tuy nhiên, cuộc chiến ở Ukraine là một cơ hội cho Trung Quốc nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ. Tờ Wall Street Journal đưa tin Bắc Kinh đang đàm phán với Ả Rập Xê Út để mua lại dầu mỏ bằng đồng nhân dân tệ thay vì đồng đô la.
Ông Bao nói thêm: “Trung Quốc sẽ tiếp tục xây dựng nền tảng cho tương lai và giảm phụ thuộc vào tài chính thế giới.”
Nguồn: The Asean Post
Từ khóa: toàn cầu hóa, đại dịch, chiến tranh
