Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc đã dẫn đến việc tăng cường sự tập trung vào khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Các sáng kiến phát triển bao gồm sáng kiến BRI, Đạo luật BUILD của Hoa Kỳ và sáng kiến Cổng toàn cầu của Liên minh Châu Âu (EU), đều đi kèm với các sáng kiến và chính sách định hướng về an ninh.Cạnh tranh địa chiến lược đang diễn ra trong khu vực sẽ có tác động lớn đến sự cân bằng quyền lực toàn cầu trong tương lai.
Hoa Kỳ và Trung Quốc đang cạnh tranh để giành lợi thế địa chiến lược ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, khiến EU phải tận dụng các cơ hội và khoảng cách địa chính trị. Trung Quốc đã tăng cường sức mạnh quân sự ở khu vực Biển Đông trong khi Hoa Kỳ dẫn đầu Đối thoại An ninh Tứ giác và Hiệp ước quốc phòng AUKUS. Các quốc gia thành viên EU đã tìm cách tăng cường sự hiện diện hải quân của họ thông qua Chiến lược Hợp tác của EU ở Ấn Độ - Thái Bình Dương.
ASEAN đã nổi lên như một thành viên sáng giá trong khu vực và là khối thụ hưởng nhiều tiềm năng từ các sáng kiến phát triển cường quốc, và lợi ích của khối phù hợp với lợi ích của Liên minh châu Âu trong việc tạo ra một môi trường ổn định, cởi mở và trung lập. Theo đó, ASEAN và EU có phạm vi để tập hợp các thế mạnh mang tính xây dựng của mình.
Sáng kiến BRI và chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ là các sáng kiến lưỡng dụng, bao gồm cả mục đích phát triển kinh tế và địa chiến lược. Trong một sân chơi đông đúc ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, làm cách nào để quyền lực mềm của Châu Âu giành được một vị trí với tư cách là một nhà trung gian công bằng?
Sự cạnh tranh về cơ sở hạ tầng của các cường quốc hiện nay dựa trên những cách tiếp cận và giá trị khác nhau. Mục 1411 của Đạo luật BUILD nhằm mục đích “cung cấp cho các quốc gia một giải pháp mạnh mẽ, nhằm thay thế cho các khoản đầu tư do nhà nước chỉ đạo bởi các chính phủ độc tài”. Đạo luật không tính đến những nỗ lực liên tục của Trung Quốc nhằm tăng cường sự minh bạch, khả năng tài chính và tính bền vững cao hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các dự án thuộc sáng kiến BRI. Với sáng kiến BRI, Đạo luật BUILD và sáng kiến Cổng toàn cầu đang được triển khai, nhiệm vụ hiện tại là khai thác các thuộc tính độc đáo trong các sáng kiến nhằm thúc đẩy sự phát triển khu vực, đồng thời giảm thiểu mâu thuẫn ý thức hệ tiềm ẩn.
Để củng cố vị thế của mình như một nhà trung gian trong bối cảnh cạnh tranh giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, ASEAN là đối tác minh bạch của Liên minh châu Âu, trong nhiều quý cũng được coi là một nhà trung gian công bằng có mục tiêu phát triển đi đôi với các mục tiêu của EU. ASEAN và EU cũng có những kinh nghiệm và cách tiếp cận bổ sung để hội nhập và an toàn.
Mô hình siêu quốc gia của EU đã sử dụng luật pháp như là đòn bẩy chính nhằm thúc đẩy hội nhập. Cách tiếp cận lấy nhà nước làm trung tâm của ASEAN dựa trên sự đồng thuận để thúc đẩy một hình thức hội nhập kinh tế hữu cơ, ngay cả khi nó cho thấy sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào các công cụ, chuẩn mực, dựa trên các quy tắc. EU nhiều năm chi phối nền chính trị của các cường quốc, tham gia vào sự cân bằng quyền lực đã thúc đẩy sự ổn định ở châu Âu và mở ra con đường tăng trưởng kinh tế.
ASEAN mang lại những kiến thức địa phương cần thiết trong việc quản lý các khía cạnh văn hóa khác nhau và các tranh chấp biên giới tiềm ẩn, nhằm thúc đẩy bản sắc khu vực ổn định. Bất chấp nhận thức khác nhau về lợi ích quốc gia giữa một số quốc gia thành viên để đối phó với sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ leo thang, ASEAN vẫn tiếp tục theo đuổi các mục tiêu quan trọng của mình là “trung tâm” khu vực và cân bằng phát triển kinh tế.
Khả năng tồn tại một loại hình “ổn định gọn nhẹ” – được xây dựng dựa trên Quan hệ Đối tác Chiến lược EU-ASEAN vào năm 2020 – vẫn còn tồn tại. Nhận thức này đòi hỏi phải theo đuổi sự cởi mở, phát triển và hiện đại.Nhưng nó phải được hỗ trợ bởi sự đóng góp tài chính có ý nghĩa từ EU, vượt ra ngoài các cam kết hỗ trợ phát triển chính thức và đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện có. EU sẽ phải đánh giá xem liệu số tiền ban đầu của sáng kiến Cổng toàn cầu trị giá 343 triệu đô la Mỹ có đủ để biến những khát vọng cao cả thành hiện thực hóa cụ thể hay không.
Sáng kiến Cổng toàn cầu cung cấp một khuôn khổ để triển khai các nguồn lực một cách tập trung, mang lại cho EU một bản sắc phát triển thống nhất ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sáng kiến này có thể trở nên tương tự như sáng kiến BRI bằng cách cung cấp một sáng kiến “tổng hợp” cho các dự án cơ sở hạ tầng của EU trong khu vực. Cụ thể, chuyên môn của EU về các vấn đề môi trường và bền vững có thể tạo thành nền tảng của quan hệ đối tác ‘xanh’ phù hợp với cả các mục tiêu phát triển khu vực và mục tiêu chung của Quỹ Phát triển Bền vững Châu Âu.
Sự kết hợp giữa các nguồn lực bên ngoài của EU và sự hiểu biết của ASEAN thể hiện một mô hình hợp tác ăn ý cho một khu vực cạnh tranh quyền lực lớn. Quyền lực mềm của Châu Âu được củng cố bằng các nguồn lực tài chính và mục tiêu chuyên môn - và được thúc đẩy bởi quan hệ đối tác với ASEAN - xác định tầm nhìn tương lai để quản lý sự phát triển khu vực trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược.
Thành công sẽ phụ thuộc vào cách hai trong số các nhóm khu vực thành công nhất trên thế giới tận dụng ý chí ngoại giao và ứng dụng các nguồn lực. Dựa trên quỹ đạo lịch sử của họ, ASEAN và EU đều nhận thức sâu sắc về những hứa hẹn và nguy cơ của những bước ngoặt lịch sử.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: ASEAN, EU, Ấn Độ - Thái Bình Dương, cạnh tranh, BRI, Đạo luật BUILD, sáng kiến Cổng toàn cầu
