Trước sự tàn phá của Thế chiến thứ hai, Hoa Kỳ và quân đồng minh đã tạo ra các nhóm thể chế để điều hành trật tự kinh tế thế giới thời hậu chiến, các thể chế này sẽ tập trung vào việc tái thiết châu Âu, xóa đói giảm nghèo và gắn kết các nước thù địch lại gần nhau để cùng giải quyết các vấn đề tranh chấp thương mại một cách hòa bình.
Nhưng khi cuộc chiến Nga- Ukraine bùng nổ kể từ năm 1945, một số nước phương Tây lập tức thảo luận về chiến lược loại Nga khỏi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Ngân hàng Thế giới và các tổ chức cho vay phát triển khác như một hình phạt dành cho hành vi tấn công vào Ukraine.
Nếu thành công, những động thái trên sẽ làm đảo ngược một học thuyết đã tồn tại hàng thập kỷ đó là việc gắn kết các quốc gia cộng sản cũ vào những thể chế này sẽ tạo ra kết quả tốt đẹp hơn là ngăn cản sự tham gia. Nhưng một số quan chức và nhà ngoại giao lại cho rằng các động thái của Nga ở Ukraine là không thể chấp nhận nên Moscow không còn xứng đáng nằm trong nhóm các thể chế giúp định hình sự phát triển của kinh tế toàn cầu.
Trong khi Nga khẳng định bản thân đang tham gia vào một “chiến dịch đặc biệt” ở Ukraine.
Dưới đây là những lệnh trừng phạt chủ yếu nhằm loại bỏ hoặc đình chỉ Nga khỏi các thể chế lớn – vốn được thiết kế cho một thế giới hòa bình và không hề có cơ chế rõ ràng để trừng phạt các bên tham chiến.
IMF
Một số quan chức châu Âu đang xem xét các cách để kiềm chế sức ảnh hưởng của Nga tại các tổ chức cho vay hỗ trợ phục hồi sau khủng hoảng toàn cầu.
Cả nga và Ukraine đã tham gia IMF vào năm 1992, một năm sau khi Liên bang Xô Viết sụp đổ.
Các Điều khoản của Thỏa thuận IMF không có điều khoản nào đề cập đến xung đột vũ trang mà nhiều thành viên đã từng đưa ra thảo luận, bao gồm cả Mỹ.
Do vậy, nếu muốn trục xuất Nga khỏi các thể chế toàn cầu các nước buộc phải tìm ra bằng chứng cho thấy Moscow đã vi phạm các Điều khoản, chẳng hạn như không cung cấp cho IMF các số liệu kinh tế theo yêu cầu về tài sản dự trữ, cán cân thanh toán, các hoạt động thương mại và ngoại hối.
Nếu vi phạm bị phát hiện và không được sửa chữa, các thành viên nắm giữ 70% quyền biểu quyết tại Quỹ IMF sau “một thời hạn hợp lý” có thể đình chỉ quyền biểu quyết của Nga. Và sau một “thời hạn hợp lý” khác, 85% số nước có thể buộc Nga rút khỏi tư cách thành viên của Quỹ.
Mặt khác, chính phủ phương Tây có thể tước bỏ danh hiệu danh dự của Giám đốc điều hành Nga Aleksei Mozhin, hiện là trưởng ban điều hành của IMF. Đây là vai trò không chính thức với tư cách là giám đốc cấp cao nhất của hội đồng quản trị trong trường hợp không có giám đốc điều hành tại IMF.
WTO
Mỹ và đồng minh châu Âu cũng đnag xem xét cách thức để đình chỉ quy tắc thương mại “tối huệ quốc” của Nga, điều này sẽ cho phép các nước áp mức thuế quan với Nga cao hơn mức toàn cầu đang cam kết với các thành viên WTO.
Theo luật của Hoa Kỳ, việc thu hồi quy tắc thương mại MFN của Nga sẽ phải được Quốc hội thông qua. Tuy nhiên, dự luật ngân sách và luật cấm nhập khẩu năng lượng của Nga- dự kiến bắt đầu bỏ phiếu vào ngày 11/3, tới- đã loại trừ điều khoản thu hồi quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn với Nga. Thay vào đó, luật cho phép xem xét tư cách thành viên WTO của Nga.
Nga bắt đầu gia nhập WTO vào năm 2012 sau 19 năm đàm phán, việc trục xuất nước này chắc chắn sẽ vô cùng khó khăn vì hiện nay vẫn chưa có quy trình trục xuất cụ thể. WTO sẽ cần tối thiểu 2/3 số thành viên chấp thuận để tạo một quy trình mới và sau đó cần ¾ số thành viên thông qua tiến trình loại bỏ Nga. Tuy nhiên, đến nay WTO vẫn thường đưa ra các phán quyết với sự đồng thuận của 164 quốc gia thành viên- một cơ chế không bỏ phiếu đã giúp hạn chế phần lớn những thay đổi quan trọng trong nhiều thập kỷ.
Bên cạnh đó, việc ngăn cản đồng minh của Nga là Belarus gia nhập WTO sẽ tạo ra cơ hội tốt cho các nước phương Tây khi mà quá trình đàm phán của nước này đã kéo dài kể từ năm 1993. Các quốc gia phương Tây đã cáo buộc Belarus tạo điều kiện cho cuộc tấn công của Nga vào Ukraine.
Nhóm Ngân hàng Thế giới
Tuần trước, Ngân hàng Thế giới đã tạm dừng tất cả các chương trình hoạt động của mình ở Nga và Belarus vì cuộc tấn công nhằm vào Ukraine. Nga và Ukraine đều tham gia WB kể từ năm 1992.
Động thái trên sẽ làm ngừng nguồn viện trợ cho Belarus dành cho các dự án đang hoạt động với tổng giá trị khoảng 511 triệu đô la đến năm 2025 và các cam kết cho vay với Belarus để ứng phó khẩn cấp khủng hoảng hậu Covid-19.
Khoản vay cuối của Ngân hàng Thế giới dành cho Nga đã được phê duyệt vào năm 2013, trước khi Moscow sáp nhập khu vực Crimea vào Nga trong năm 2014, tuy nhiên WB vẫn viện trợ 3.6 triệu đô la vào tháng 12/2021 cho một dự án khí tượng ở Nga.
Nếu Nga không đáp ứng các nghĩa vụ của mình đối với các Điều khoản Thỏa thuận với WB, các nước thành viên có thể đình chỉ tư cách thành viên của Moscow, nếu lệnh đình chỉ không được hủy bỏ trong vòng một năm, Nga sẽ tự động bị chấm dứt tư cách thành viên.
Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu
Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) được thành lập vào năm 1991 để hỗ trợ các nước cộng sản trước đây ở Đông Âu. Ngày 1/3 vừa qua, EBRD cho biết ban giám đốc của họ đã bỏ phiếu về việc đình chỉ vô thời hạn đối với Nga và Belarus trong tiếp cận nguồn vốn vay.
Các thống đốc EBRD hiện có 30 ngày để bỏ phiếu thông qua đề xuất này và yêu cầu tối thiểu 2/3 số thành viên chấp thuận.
Tổ chức này đã ngừng đầu tư vào Nga sau khi Crimea bị sáp nhập và áp lệnh cấm gia hạn nợ đối với các khoản đầu tư mới ở Belarus sau cuộc bầu cử gây tranh cãi vào năm 2020.
Nguồn: Reuters
Từ khóa: Nga, WTO, IMF, WB, EBRD
