Ukraine đang phải hứng chịu cuộc xâm lược toàn diện của quân đội Nga sau thông báo ngày 24/2 của Tổng thống Putin về “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại vùng Đông Nam Donbass của nước láng giềng. Cuộc xung đột nêu trên đã gây lo lắng cho thị trường, góp phần đẩy giá hàng hóa và làm trầm trọng thêm tình trạng đứt gãy của chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc chiến này cũng góp phần khuyến khích những nỗ lực toàn diện và đồng bộ liên châu lục nhằm tạo áp lực cho Tổng thống Putin. Các thiệt hại dự kiến đối với nền kinh tế Nga bao gồm:
Tài chính
Hoa Kỳ, Anh và Ủy ban châu Âu cùng một số quốc gia châu Á như Hàn Quốc và Nhật Bản đã loại nhiều ngân hàng Nga khỏi mạng lưới thông tin giao dịch tài chính quốc tế (Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu – SWIFT), gây ảnh hưởng đến khả năng vận hành toàn cầu của các tổ chức tài chính xứ bạch dương, bao gồm hoạt động cung ứng tiền tệ cho hoạt động giao thương xuyên biên giới. (Theo Hiệp hội SWIFT quốc gia Nga, nước này có sô lượng ngân hàng sử dụng cơ chế SWIFT lớn thứ 2 thế giới chỉ sau Hoa Kỳ với hơn một nửa trong tổng số thiết chế tài chính sử dụng cơ chế đã nêu). Nhiều ngân hàng lớn xứ sở bạch dương bao gồm Ngân hàng Trung ương Nga đã bị loại khỏi các giao dịch tài chính với những thực thể và cá nhân tại Mỹ, Anh và EU.
Xuất khẩu
Hoa Kỳ, trên cơ sở quy định mới về sản phẩm nước ngoài do Bộ Thương mại ban hành đã cấm xuất khẩu sang Nga hay quân đội Nga những sản phẩm có nguồn gốc ngoại quốc được sản xuất tại Mỹ hoặc có sử dụng phần mềm, công nghệ của xứ cờ hoa. Những quốc gia khác trong EU hoặc tại Á châu như Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng áp đặt hạn chế xuất khẩu đối với lĩnh vực quốc phòng và an ninh trong quan hệ thương mại với Nga.
Một trong những dấu hiệu về tác động lan tỏa của các biện pháp trừng phạt chính là việc rút khỏi thị trường Nga của nhiều tập đoàn lớn. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng (Exxon, Equinor), ô tô (Ford, Daimer, Mercedes-Benz, Renault), hàng không (Airbus và Boeing), hàng tiêu dùng (Airbnb, Disney, H&M, Ikea, Nike, Calsberg, Budvar), công nghệ (Apple, Facebook, Google, Dell) đã bắt đầu ngừng kinh doanh tại thị trường xứ bạch dương. Một số công ty khác như tập đoàn dầu khí Shell, BP đang chịu sức ép chính trị từ chính quốc liên quan đến hoạt động kinh doanh tại Nga; trong khi đó, những doanh nghiệp khác đã rời đi trước khi xung đột Nga – Ukraine bùng nổ do lo ngại rủi ro chính trị và pháp lý khi hoạt động tại đất nước hơn 100 triệu dân.
Những tác động đối với doanh nghiệp Việt Nam
Trong bối cảnh tác động từ xung đột Nga – Ukraine mang tính phổ quát, những thông tin dưới đây sẽ gợi mở một số vấn đề liên quan đến giới đầu tư và doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam:
Tác động từ các biện pháp trừng phạt
Những tổ chức tài chính Việt Nam hoặc doanh nghiệp đang tham gia các dự án hoặc tiến hành trao đổi thương mại với các thực thể bị trừng phạt của xứ bạch dương (các ngân hàng) sẽ rơi vào một trong những tình huống sau: (i) tài sản bị giữ tại các thực thể tài chính nước ngoài hoặc (ii) không thể tham gia những giao dịch quốc tế (phần lớn là bằng USD, hoặc trong một số tình huống, có thể bao gồm Euro/Yen/Bảng Anh). Những thực thể bị áp trừng phạt được miêu tả ở danh sách bên dưới (không bao gồm Ngân hàng Trung ương Nga, Quỹ Tài sản, Quỹ Đầu tư trực tiếp, và Bộ Tài chính Nga). Danh sách này có thể dài thêm trong những tuần tới khi Hoa Kỳ cùng nhiều quốc gia Âu châu xúc tiến thảo luận với những nước khác nhằm phối hợp trừng phạt và bịt lối thoát tài chính đối với nền kinh tế xứ bạch dương.
- Ngân hàng Cổ phần Sberbank và 25 chi nhánh.
- Ngân hàng Cổ phần VTB cùng 20 chi nhánh bao gồm Ngân hàng Liên doanh Việt-Nga (có trụ sở tại Việt Nam).
- Ngân hàng Cổ phần tổ hợp tài chính Otkritie và 12 chi nhánh.
- Ngân hàng Cổ phần Sovcombank cùng 22 chi nhánh.
- Ngân hàng Cổ phần thương mại Novikombank.
Mặc dù không chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt, nhiều công ty dầu của Nga hiện đang gặp khó khăn trong việc bán sản phẩm cho đối tác trong bối cảnh các công ty nhập khẩu và doanh nghiệp vận chuyển từ chối vận chuyển dầu thô của Nga. Do vậy, hoạt động kinh doanh của hàng loạt doanh nghiệp dầu khí Việt Nam có quan hệ đối tác với những tập đoàn dầu lớn của xứ bạch dương sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Ví dụ cụ thể là tập đoàn Petro Vietnam có quan hệ đối tác với cả hai doanh nghiệp lớn của Nga là Gazprom và Zarubezhneft.
Tác động đến giá dầu
Giá dầu có xu hướng tăng với mức sàn áp dụng với dầu Brent tại thị trường Mỹ đã chạm mốc 100/thùng, mức cao nhất từ năm 2014. Diễn biến này sẽ gây tăng giá xăng tại Việt Nam – vốn đã trải qua 8 đợt tăng giá trong năm ngoái và đầu năm 2022.
Bất ổn địa chính trị đã ảnh hưởng đến khă năng xuất khẩu dầu của xứ bạch dương vào thời điểm nước này đang hứng chịu ngày càng nhiều biện pháp trừng phạt được tung ra từ phương Tây cùng sự đứt gãy chuỗi cung ứng trong bối cảnh cuộc xâm lược của Nga có dấu hiệu kéo dài (xứ bạch dương hiện là nhà sản xuất lớn thứ 3 và là nhà xuất khẩu dầu lớn thứ 2 thế giới). Bên cạnh những biến động của giá dầu thế giới, hàng loạt những vấn đề nội địa đang gây ảnh hưởng đến giá bán xăng dầu tại Việt Nam như nhu cầu nhiên liệu gia tăng sau thời gian nền kinh tế Việt Nam rơi vào đình trệ do ảnh hưởng từ dịch COVID, sự thiếu hụt nguyên nhiên liệu nội địa (nhà máy lọc dầu lớn nhất Việt Nam, Nghi Sơn đang đối mặt với khó khăn tài chính và phải cắt giảm 1/5 sản lượng từ tháng 01/2022).
Giá dầu cao cùng tạo ra áp lực lạm phát đối với nền kinh tế Việt Nam mặc dù hiện tại mọi việc vẫn trong tầm kiểm soát. Vào tháng 2/2022, ngân hàng HSBC đã nâng mức dự báo lạm phát của đất nước hình chữ S từ mức 2.7% lên 3% - tuy vậy vẫn thấp hơn mức mục tiêu của chính phủ là 4%. Thiếu hụt lao động cũng đang có dấu hiệu hạ nhiệt khi phần lớn công nhân đã trở lại làm việc sau kỳ nghỉ Tết (vào đầu tháng 2), qua đó giảm sức ép đối với yêu cầu tăng lương.
Tác động đến thương mại song phương
Nga không phải là một trong những thị trường quan trọng đối với hàng xuất khẩu xứ Việt (hải sản, gia vị, hàng may mặc, cà phê và đồ điện từ). Vậy nhưng, các biện pháp trừng phạt thương mại cũng sẽ gây khó khăn cho các nhà xuất khẩu đặt trụ sở tại đất nước hình chữ S (gồm cả doanh nghiệp Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc) có giao dịch trực tiếp với các doanh nghiệp nhập khẩu xứ bạch dương. Nhiều khả năng, nhiều công ty xuất khẩu sẽ đối mặt với tình trạng giao hàng chậm hoặc chi phí vận chuyển tăng do cuộc xâm lăng của Nga.
Việt Nam cũng là nhà nhập khẩu vũ khí của Nga (chiếm 84% tổng giá trị vũ khí của Việt Nam trong giai đoạn 2000-2019), do đó đất nước hình chữ S cũng đang đối mặt hàng loạt thách thức do mất nguồn cung vũ khí cùng những khó khăn do các hạn chế thương mại cũng như đứt gãy chuỗi cung ứng do tác động từ xung đột Nga-Ukraine. Các mặt hàng nhập khẩu chính từ Ukraine và Nga của Việt Nam bao gồm lúa mì, dầu hướng dương và than đá (chiếm khoảng 10% giá trị nhập khẩu than của xứ Việt trong năm 2021) đều đang hứng chịu thiệt hại từ các biện pháp trừng phạt thương mại của Phương Tây.
Tác động đến du lịch nội địa
Nga đứng thứ 6 trong số các quốc gia có lượng khách du lịch lớn đến Việt Nam trước khi đại dịch COVID-19 bùng phát. Nguồn khách du lịch xứ bạch dương dự báo sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp du lịch Việt – vốn đã chịu ảnh hưởng từ dịch bệnh ngay sau thời điểm đất nước hình chữ S mở của lại biên giới đón khách du lịch quốc tế từ ngày 15/3/2022. Việt Nam, với lịch sử quan hệ chặt chẽ với nước Nga – đồng thời là đối tác chiến lược toàn diện của nước này, đã cẩn trọng trong việc chỉ trích trực tiếp xứ bạch dương, chọn giải pháp trung lập trong cuộc xung đột Nga-Ukraine, cũng như kêu gọi các các bên kiềm chế, tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Về phần mình, phía Nga cũng chỉ dấu cho thấy quan hệ thương mại đầu tư giữa họ với Việt Nam vẫn duy trì bình thường – cơ quan quản lý xứ du lịch xứ bạch dương xếp đất nước hình chữ S là một quốc gia an toàn, và không có bất kỳ hạn chế nào đối với du khách Nga. Các hãng hàng không Việt (cũng như các công ty vận chuyển hàng không tại những quốc gia Đông Nam Á khác) đều không bị cấm bay tại Nga. Tuy nhiên, việc Nga cấm nhiều hãng hàng không Mỹ, Canada, EU hoạt động tại Nga có thể khiến những doanh nghiệp này phải bay vòng sang châu Á, qua đó ảnh hưởng đến hoạt động du lịch tại khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam.
Nhìn về phía trước
Tổng thống Putin dường như sẽ không sớm từ bỏ mục tiêu thay đổi chế độ và phi quân sự hóa Ukraine cho đến khi nào những tổn thất và rủi ro chính trị đối với chế độ của ông ta được kiểm soát. Viễn cảnh giải pháp ngoại giao vẫn còn hạn chế (theo thông tin tư các cuộc đàm phán). Tương tự như tình trạng trước khi xung đột bùng phát, những đòi hỏi Nga căn bản từ phía Nga và Ukraine đều không có bất kỳ điểm tương đồng nào. Hai xu thế chính có thể gây trầm trọng thêm những rủi ro chính trị, pháp lý và kinh doanh đối với các nhà đầu tư, xuất khẩu của Việt Nam gồm:
Đầu tiên, đó là viễn cảnh xung đột sẽ kéo dài khi quân đội Nga vẫn quyết chiếm đóng Kyiv và dựng lên một chính quyền bù nhìn, còn các quốc gia Phương Tây vẫn ủng hộ lực lượng kháng chiến Ukraine. Nhiều khả năng chế độ hiện tại của Nga vẫn tồn tại; bên cạnh đó vẫn còn nhiều bất định xung quanh các biện pháp trả đũa khi xứ bạch dương bị dồn vào đường cùng. Giá hàng hóa tăng, áp lực lạm phát lớn, cũng đứt gãy hoạt động giao thương, du lịch sẽ là những tín hiệu không tốt đối với các nhà nhập khẩu và doanh nghiệp Việt.
Thứ hai, đó sự lan rộng của cuộc xung đột NATO-Nga. Đây là viễn cảnh rất tồi tệ vì có thể dẫn dến tình trạng hai bên tiến gần đến chiến tranh hạt nhân. Tình trạng khó khăn của Nga sẽ trở nên không thể vãn hồi khi hoạt động tài chính, thương mại giao lưu thể nhân, và thậm chí là liên kết số giữa nước này với cộng đồng thế giới bị cắt đứt. Nguyên nhân của viễn cảnh này rất đa dạng có thể xuất phát từ leo thang bất ngờ hành động tấn công của xứ bạch dương vào một trong nhóm quốc gia NATO (như Latvia, Lithuania, Estonia, Ba Lan hay Thổ Nhĩ Kỳ), hoặc nếu các nước NATO quyết định tham gia chiến trận tại Ukiraine (ví dụ tấn công những mục tiêu trong lãnh thổ Nga, hoặc áp đặt vùng cấm bay tại Ukraine).
Nguồn: Gepolitical Monitor
Từ khóa: Nga, Ukraine, Phương Tây, trừng phạt, tác động
