Đối với khu vực châu Á, thực sự không cần điều kiện khác để giúptăng trưởng kinh tế, vì có thể xung đột Nga-Ukraine sẽ không gây ra những hậu quả kinh tế quá nghiêm trọng.
Kênh thương mại trực tiếp bị ảnh hưởng tương đối nhỏ
Khi đánh giá sự ảnh hưởng của xung đột giữa Nga – Ukraine đối với châu Á, 3 kênh chính được xem xét:
1. Rủi ro thương mại trực tiếp: Xung đột và các lệnh trừng phạt tiếp theo của Nga sẽ không chỉ gây thiệt hại cho thị trường xuất khẩu của hai nước này mà còn có thể làm đứt gãy các kênh nhập khẩu, tạo ra tắc nghẽn về nguồn cung và thiếu hụt sản lượng. Vì vậy, yếu tố được phân tích là những mức chênh lệch này so với GDP danh nghĩa.
2. Xét sự phụ thuộc vào năng lượng ròng của nền kinh tế: Một nền kinh tế càng nhập khẩu nhiều dầu và khí đốt, thậm chí nhập khẩu từ các quốc gia khác ngoài Nga vàUkraine, thì họ sẽ đối mặt với sựgia tăng kinh phí rất lớn cho việc nhập khẩu năng lượng. Ngược lại, các nền kinh tế xuất khẩu ròng về năng lượng, khi giá càng cao sẽ đạt được lợi nhuận tích cực liên quan đến giá do khủng hoảng thương mại.
3. Xét về tỷ trọng của năng lượng (và lương thực thực phẩm) trong rổ hàng hoá dùng để tính Chỉ số giá tiêu dùng (CPI): Bất chấp vị thế thương mại của ngành năng lượng trong nền kinh tế, nếugiá năng lượng (và thực phẩm) tăng cao càng đẩy lạm phát lên caothì tỷ trọng của các yếu tố này trong rõ hàng hoá để tính CPI càng cao, dẫn đến sức mua của người tiêu dung sẽ bị giảm.
Hơn nữa giá năng lượng và lương thực có tác động gián tiếp đến năng lượng đầu vào cho sản xuất phân bón, và tác động trực tiếp đến giá lương thực vì cả Ukraine và Nga đều là những nhà sản suất ngũ cốc toàn cầu.
Chúng tôi không bỏ qua các kênh tài chính, nhưng sẽ phức tạp hơn nếu so sánh và đối chiếu các kênh này. Có thể hiểu rằng, sẽ có những tác động qua việc giá cổ phiếu bị giảm, và do đó, nguồn đầu tư và năng suất trong tương lai sẽ thấp hơn. Mặc dù điều này nằm ngoài phạm vi của nghiên cứu này, nhưng nó vẫn là vấn đề cần được lưu tâm.
Dưới đây là kết quả đánh giá sự ảnh hưởng của nền kinh tế của các quốc gia châu Á dựa trên 3 khía cạnh nêu trên. Dù bối cảnh hiện tại vốn đã khó khăn, nhưngcó một điều đáng mừng là những rủi ro trực tiếp do ảnh hưởng căng thẳng giữa Nga – Ukraine đối với hầu hết các nền kinh tế châu Á là tương đối nhỏ.
Mặc dù một số ý kiến cho rằng xung đột Nga-Ukraine có thể ảnh hưởng đến các tranh chấp chủ quyền và lãnh thổ đang diễn ra ở châu Á, nhưngtrong phần tiếp theo, chúng tôi sẽ giới hạn phân tích của mình ở các tác động trực tiếp và gián tiếp đến kinh tế vĩ mô và thị trường đối với khu vực.
Thương mại
Trong phân tích này, chúng tôi thực hiện đánh giá dựa trên tổng kim ngạch thương mại giữa các nền kinh tế châu Á và cả Nga và Ukraine. Thương mại châu Á đốivới cả hai quốc gia này có thể bị gián đoạn do xung đột.
Tổng thương mại của Nga và Ukraine đối với Hàn Quốc, Việt Nam và Nhật Bản là nhiều nhất. Đối với Hàn Quốc, nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu (chủ yếu là năng lượng). Tuy nhiên cả Việt Nam và Nhật Bản có thặng dư thương mại song phương đối với hai quốc gia này tương đối nhỏ. Nhìn chung ở cả 3 trường hợp, quy mô thương mại đều nhỏ, với tổng kim ngạch thương mại của cả Việt Nam và Hàn Quốc chưa đến 2% GDP.
Tương tự, Singapore và Đài Loan thâm hụt thương mại song phương với Nga và Ukraine, chiếm khoảng 0,5% GDP, tuy vậy tổng kim ngạch thương mại được ước tính dưới 1% GDP danh nghĩa. Đối với tất cả các quốc gia còn lại, bao gồm cả Trung Quốc, hầu hết tổng kim ngạch thương mại chiếm dưới 1% GDP danh nghĩa và vị thế thương mại song phương giữa các quốc gia khác với Nga và Ukraine là rất nhỏ.
Nếu chỉ xét về kênh xuất khẩu thì Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản đứng đầu bảng xếp hạng, thậm chí trường hợp của Nhật Bản, tổng kim ngạch xuất khẩu sang Nga và Ukraine chỉ vượt 1% GDP năm 2021.
Thương mại các nền kinh tế châu Á với Nga và Ukraine (tính đến giá trị năm 2021 nếu có)
Sự phụ thuộc năng lượng
Các nền kinh tế châu Á thường phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, chỉ có một số ítnền kinh tế có thể trở thành nhà xuất khẩu ròng về năng lượng. Đối với các quốc gia thặng dư, giá năng lượng tăng cao sẽ mang lại một khoản thu lớn, thúc đẩy doanh thu từ hoạt động thương mại này và thậm chí có thể thúc đẩy nhu cầu và doanh số bán hàng khi các nguồn Nga-Ukraine bị chặn, dẫn đến việc phảithay thế các nhà cung cấp khác.
Trong biểu đồ sau, hiển thị cán cân thương mại thông qua việc xuất khẩu ròng đối với dầu, khí tự nhiên và các sản phẩm dầu khí có liên quan (được cung cấp trong dữ liệu thương mại). Úc là quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng, với vị thế thặng dư do xuất khẩu ròng về năng lượng khoảng 4% GDP danh nghĩa, tiếp đến là Indonesia và Malaysia. Tất cả các nền kinh tế khác đều là những nhà nhập khẩu ròng về năng lượng ở mức độ lớn hơn hoặc thấp hơn. Theo thứ tự, Ấn Độ, Hàn Quốc, Đài Loan và Thái Lan đứng cuối bảng xếp hạng, cho thấy mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng cao. Mức thâm hụt do nhập khẩu ròng về năng lượng của Trung Quốc thấp hơn 2% GDP theo giá năm 2021.
Cán cân thương mại về năng lượng của châu Á
Ảnh hưởng về giá
Một kênhchính khác được xem xét để đánh giá tác động của cuộc xung đột này đối với các nền kinh tế châu Á là mức độ làm gia tăng lạm phát và làm suy giảm sức mua của các hộ gia đình. Điều này có thể trở thành kênh mạnh mẽ nhất khiến xung đột Nga-Ukraine ảnh hưởng đến khu vực, vìlương thực và năng lượng chiếm tỷ trọng đáng kể trong toàn bộ rổ hàng hoá tính CPI, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển ở châu Á, và dẫn đến ngân hàng trung ương sẽ siết chặt hơn các chính sách tiền tệ thông qua chính sách diều hâu (chính sách hawkish).
Với bối cảnh lạm phát toàn cầu vốn đã bấp bênh, cùng với sự căng thẳng này dẫn đến ảnh hưởng tiêu cực đối với mặt bằng giá cả trong thời gian hiện tại, mặc dù châu Á vốn đã có vị thế tốt hơn so với các quốc gia khác trên toàn cầu nhờ vị thế tốt hơn trong chuỗi cung ứng cho các sản phẩm công nghệ cao và chi phí vận tải thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, giá lúa mì toàn cầu cao hơn cũng có thể đẩy giá các loại ngũ cốc thay thế như gạo, trong khi giá ngô tăng có thể đẩy giá thức ăn chăn nuôi thay thế cho lợn như đậu tương, điều này sẽ khiến giá thịt lợn trong khu vực tăng đột biến. Trong dài hạn, giá năng lượng cao hơn cũng có thể làm tăng giá phân bón phục vụ cho sản xuất, dẫn đến giảm sử dụng phân bón, sản lượng thấp hơn và giá càng tăng cao hơn. Vì vậy, các tác động có thể ảnh hưởng sâu rộng cũng như lâu dài.
Để xác định mức độ rủi ro về ảnh hưởng của giá,phương thức là so sánh tỷ trọng của thực thực phẩm và năng lượng trong rổ hàng hoá tính CPI của các nền kinh tế châu Á. Kết quả cho thấy sự ảnh hưởng có vẻ như sẽ tập trung vào các nền kinh tế kém phát triển ở châu Á, vì Thái Lan, Philippines, Ấn Độ và Việt Nam đều có tỷ trọng lương thực và năng lượng từ 40% trở lên trong rổ hàng hoá tính CPI.
Đối với các nền kinh tế phát triển, Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc và Australia có tỷ trọng lương thực và năng lượng nhỏ nhất trong rổ hàng hoá để tính CPIvà do đó sức mua hộ gia đình ít bị ảnh hưởng nhất.
Tỷ trọng của lương thực thực phẩm và năng lượng trong rổ hàng hoá để tính CPI (%)
Xếp hạng theo các mối liên kết bị tác động
Chỉ với ý tưởng sơ khởi nhất về đánh giá cuộc xung đột này sẽ phát triển như thế nào, vàviệc đưa ra những số liệuđể đánh giá tác động của nó đối với các nền kinh tế châu Á (tính theo điểm % GDP) thì khó có thể dự tính chính xác vào lúc này.
Thay vào đó, chúng ta nên xem xét các thứ hạng liên quan của các kênh đã phân tích trênđể đánh giá xem mức độảnh hưởng đến nền kinh tế của khu vực. Xét theo phương diện này, có vẻ như Việt Nam sẽ là nền kinh tế bị ảnh hưởng nhiều nhất trong khu vực, tiếp đến Thái Lan, Nhật Bản và Hàn Quốc. Ở cuối bảng xếp hạng, Australia, Indonesia, Philippines và Singapore là những nền kinh tế bị ảnh hưởng ít nhất.
Bảng xếp hạng các mối liên kết: bị ảnh hưởng nhiều nhất (trên cùng) đến ít bị ảnh hưởng nhất (dưới cùng)
Nguồn: ING
Từ khoá: xung đột Nga- Ukraine, châu Á, giá năng lượng, lương thực
