Những biện pháp trừng phạt chưa từng có trong tiền lệ và nguy cơ tước bỏ quy chế tối huệ quốc đối với Nga tại WTO đang khiến nước này bị loại khỏi các hệ thống thương mại quốc tế. Hệ quả sâu xa của việc trừng phạt một quốc gia trong nhóm G20 gây ảnh hưởng như thế nào đối với hoạt động thương mại của Mỹ, Trung Quốc và toàn cầu nói chung?
Trong vài năm gần đây, xu hướng tách rời kinh tế đã được đề cập nhiều lần để nói về mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Vấn đề này đã được mở rộng trong các bài phê bình về địa kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa, trong đó nêu bật lên những nguy cơ khi phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế.
Cuộc khủng hoảng tại Ukraine đã làm câu chuyện này trở nên nóng hổi và nổi bật, thậm chí ở tại các nước có quan điểm “Chiến lược tốt nhất để giữ gìn hòa bình giữa các nước khác là giao thương với nhau”.
Đức là nước đi theo quan điểm này và được thể hiện trong phương châm “Wandel durch Handel” (“thay đổi thông qua thương mại”). Nhưng giờ đây, cuộc khủng hoảng tại Ukraine đã khiến Đức tham gia vào tuyến đầu các quốc gia áp lệnh trừng phạt Nga.
Các doanh nghiệp đã nhanh chóng hành động
Cuộc khủng hoảng giữa phương Tây và Nga cho thấy sự khác biệt rõ ràng so với phương Tây và Trung Quốc và việc này liên quan đến vai trò của các doanh nghiệp.
Trong mối quan hệ giữa phương Tây và Trung Quốc, các doanh nghiệp có vẻ miễn cưỡng khi đề cập tới việc tách rời Trung Quốc. Tuy nhiên, họ lại rất “chủ động” ứng phó với cuộc khủng hoảng ở Ukraine thông qua việc hàng chục doanh nghiệp thông báo rút lui khỏi thị trường Nga chỉ trong vài ngày sau khi cuộc khủng hoảng xảy ra. Có lẽ người dân Nga sẽ cảm nhận được sự ảnh hưởng từ các quyết định rút lui khỏi thị trường rõ ràng hơn so với ảnh hưởng từ các chính sách của Chính phủ, chủ yếu chỉ ảnh hưởng tới các ngân hàng và tỷ giá hối đoái.
BRINK: Nguyên nhân có phải vì đối với phần lớn doanh nghiệp, Nga không phải là một đối tác thương mại không thể thiếu như Trung Quốc?
LAMP: Tôi cho là vậy. Các doanh nghiệp rút lui khỏi Nga đồng nghĩa với việc chấp nhận bị mất thị trường tiêu thụ. Trung Quốc rõ ràng vừa là một thị trường tiêu thụ cực kỳ quan trọng, vừa là một địa điểm sản xuất không thể thiếu. Do đó, việc tách rời với Trung Quốc là mối nguy hiểm đối với các công ty vì họ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tìm nguồn cung ứng sản phẩm từ các địa điểm khác.
Khủng hoảng sẽ thúc đẩy động lực để các nước tăng khả năng tự chủ hơn
BRINK: Ông nghĩ như thế nào về việc vũ khí hóa thương mại toàn cầu và mối liên kết giữa an ninh quốc gia và thương mại trong trường hợp này?
LAMP: Chừng nào quân đội Nga vẫn còn trên đất Ukraine và không có thỏa thuận hòa bình nào giữa hai nước nhằm đảm bảo chủ quyền quốc gia của Ukraine thì tôi cho rằng, chính phủ các nước và doanh nghiệp phương Tây sẽ không rút lại các lệnh trừng phạt này; có nghĩa là chúng ta có thể xem xét đến viễn cảnh nền kinh tế của Nga và phương Tây sẽ gần như tách rời nhau trong nhiều thập kỷ tới.
Còn câu hỏi rằng sự tách rời này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các quan hệ thương mại ở mức độ rộng hơn thì khá là khó để trả lời.
Trong thời gian tới, chúng ta sẽ được thấy Trung Quốc lẫn các nước phương Tây phát triển theo xu hướng tự cung tự cấp nhiều hơn. Các nước phương Tây cần nỗ lực hơn để mang các hoạt động sản xuất hiện đang ở Trung Quốc trở về, để trong trường hợp các biện pháp trừng phạt nhắm vào Trung Quốc thì phương Tây sẽ không mất hoàn toàn năng lực sản xuất trong các lĩnh vực quan trọng. Về phía Trung Quốc, chúng ta có thể sẽ thấy chính sách “Lưu thông kép” được tăng cường gấp đôi. Đây sẽ là nỗ lực của Trung Quốc nhằm phản ứng lại trước những hành động trừng phạt đến từ phương Tây.
Tác động đối với WTO
BRINK: Có thông tin về việc tước bỏ quy chế tối huệ quốc đối với Nga tại WTO. Tác động từ hành động là gì, thưa ông?
LAMP: Quy chế tối huệ quốc là một quy chế đề cập tới việc đối xử khác nhau giữa các nước thành viên WTO và các nước không phải là thành viên. Quy chế này được đề cập trong một số hiệp định của WTO. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất của các hiệp định này là có các ngoại lệ an ninh; nghĩa là nếu xảy ra tình trạng khẩn cấp trong các mối quan hệ quốc tế, các nước thành viên WTO có quyền hành động ngược lại với hiệp định bằng cách viện dẫn các ngoại lệ an ninh.
Đây chính là hành động mà Canada đã, đang làm và là điều mà các quốc gia khác đang cân nhắc: nếu họ như áp thuế 35% lên các sản phẩm của Nga, họ sẽ vi phạm quy chế tối huệ quốc đối với Nga. Nhưng Canada đã biện minh cho hành động đó dựa trên lý do: ngoại lệ an ninh.
BRINK: Còn việc trục xuất Nga ra khỏi WTO thì sao? Điều này có khả thi hay không?
LAMP: Không khả thi. Cách duy nhất để trục xuất một thành viên WTO ra khỏi tổ chức là thông qua sửa đổi đối với hiệp định WTO. Không có cách nào để sửa đổi mà không phải thông qua bỏ phiếu, mà WTO thì đã không tiến hành bỏ phiếu trong một thập kỷ nay.
Việc trục xuất chỉ mang tính biểu tượng bởi vì hầu hết các nước có thể làm bất cứ điều gì họ muốn trong quan hệ thương mại với Nga với lý do dựa trên ngoại lệ về an ninh quốc gia.
BRINK: Cuộc khủng hoảng này có thể tác động như thế nào tới các hoạt động chống biến đổi khí hậu?
LAMP: Khi đề cập tới việc tách rời Trung Quốc, chúng ta thường có suy nghĩ rằng việc tách rời sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực tới khả năng ứng phó với khủng hoảng khí hậu toàn cầu bởi vì Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và việc tách khỏi Trung Quốc là không có lợi. Hãy nghĩ đến việc những tấm pin mặt trời sẽ trở nên đắt đỏ hơn nhiều, ô tô điện, pin…và mọi thứ.
Còn với Nga, việc tách rời Nga có thể giúp thế giới đạt được các mục tiêu khí hậu quan trọng, đặc biệt là quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.
Câu hỏi lớn đặt ra ở đây là, liệu phương Tây sẽ gây áp lực để tách rời Nga nhằm nắm bắt cơ hội đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo hay làm tăng gấp đôi lượng sử dụng các nguồn nhiên liệu hóa thạch? Đồng thời, cần lường trước nguy cơ rằng Nga sẽ phá hoại các cuộc đàm phán đa phương, bao gồm các cuộc đàm phán về khủng hoảng khí hậu.
Chưa rõ rằng tương lai của hợp tác quốc tế sẽ như thế nào trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng nhiều phân cực; nhưng cuộc khủng hoảng này đã tác động tới nền kinh tế và thúc đẩy, mở rộng các xu hướng vốn đang phát triển hiện nay.
Nguồn: Brink News
Từ khóa: Nga, Trung Quốc, phương Tây, khủng hoảng, WTO, thương mại toàn cầu
