Động thái cho phép sản phẩm nhập khẩu từ Fukushima và các tỉnh khác là một bước đột phá trong quan hệ.
Vào đầu tháng 2, chính quyền Tsai Ing-wen của Đài Loan thông báo sẽ dỡ bỏ các hạn chế đối với nhập khẩu thực phẩm từ 5 tỉnh của Nhật Bản, bao gồm cả Fukushima. Động thái này là đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ Nhật Bản-Đài Loan, tạo động lực cho sự gắng kết và hỗ trợ của chính phủ Nhật Bản đối với FTA giữa Nhật Bản- Đài Loan, và việc Đài Loan xin gia nhập Hiệp định CPTPP.
Tại sao vấn đề an toàn thực phẩm ở Fukushima lại là trở ngại đối với quan hệ Nhật Bản-Đài Loan?
Từ những năm 1990, nhận thức của Nhật Bản về Đài Loan đã dần được cải thiện, quan hệ song phương đã dần được củng cố. Bước ngoặt đánh dấu sự thay đổi là ảnh hưởng của trận động đất ở Đông Nhật Bản vào tháng 3 năm 2011. Khối tư nhân Đài Loan đã tài trợ khoảng 25 tỷ yên sau thảm họa nên gây ấn tượng mạnh mẽ với Nhật Bản, cảm hứng về lòng biết ơn được lan rộng, tạo sự ủng hộ của dân chúng và lưỡng đảng trong Nghị viện đối với Đài Loan.
Điều này đã thúc đẩy chính quyền của Đảng Dân chủ Nhật Bản - Noda Yoshihiko và chính phủ tiếp theo của Đảng Dân chủ Tự do - Abe Shinzo từng bước củng cố quan hệ ngoại giao, cuối cùng Nhật Bản và Đài Loan ký kết nhiều thỏa thuận, và cho đến nay các thỏa thuận này dường như chưa đạt nhiều tiến bộ. Cụ thể như hiệp định nghề cá, hiệp định đầu tư và hiệp định bầu trời mở.
Khi chính quyền Tsai Ing-wen của Đảng Tiến bộ Dân chủ Đài Loan lên nắm quyền vào tháng 5/2016, Abe đã tìm cách tiến thêm một bước nữa trong quan hệ song phương, ký kết FTA khả thi. Vào thời điểm đó, chính quyền Abe đã kêu gọi chính quyền của Tsai rút lại quyết định được đưa ra trong giai đoạn cuối của chính quyền Ma Ying-jeou là từ chối quy chế đặc quyền kinh tế đối với Okinotorishima, vùng lãnh thổ cực nam của Nhật Bản, với lý do đây không phải là một hòn đảo mà là một “tảng đá” và xóa bỏ các hạn chế nhập khẩu thực phẩm từ Fukushima và các tỉnh khác.
Sự hỗ trợ của Đài Loan đối với Fukushima và các khu vực bị thiên tai khác là chất xúc tác cho các nỗ lực của chính phủ Nhật Bản nhằm tăng cường quan hệ với Đài Loan. Tuy nhiên việc Đài Loan hạn chế nhập khẩu sản phẩm của Fukushima và các tỉnh khác có thể tác động đến nhận thức của công chúng trở thành những tác nhân gây cản trở nổ lực của chính phủ thay vì hỗ trợ việc tái thiết các khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa.
Phản hồi từ chính quyền Tsai Ing-wen, cuối cùng đạt được giải pháp về Okinotorishima, nhưng chưa thể giải quyết vấn đề lương thực ở Fukushima. An toàn thực phẩm là một vấn đề nhạy cảm đối với người dân Đài Loan, và vào thời điểm đó, thực phẩm từ Fukushima và các tỉnh khác được xem là bị ô nhiễm, hay còn gọi là “thực phẩm hạt nhân”. Vì phía Đảng Quốc dân phản đối việc dỡ bỏ các hạn chế nhập khẩu lương thực, nên vấn đề này cũng đã trở thành một vấn đề chính trị. Lệnh cấm nhập khẩu thực phẩm từ Fukushima và các tỉnh khác đã được thông qua trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2018 và các hạn chế nhập khẩu được đưa ra cho đến cuối năm 2021. Do đó nhiều yêu cầu của phía chính quyền Abe từ năm 2017 nhằm dỡ bỏ lệnh cấm đã không được Đài Bắc chấp nhận. Kết quả là, trao đổi chính thức giữa Nhật Bản và Đài Loan bị đình trệ.
Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã tạo ra bước ngoặt trong quan hệ ngoại giao của 2 nước. Ngay cả trước khi virus bùng phát, theo sáng kiến của Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản khi đó là Kono Taro, chính phủ Nhật Bản đã bước đầu thể hiện sự ủng hộ rõ ràng đối với việc Đài Loan tham gia Đại hội đồng Y tế Thế giới.
Vào năm 2021, kỷ niệm 10 năm trận Động đất ở Đông Nhật Bản, chính phủ Nhật Bản đã tặng vắc xin cho Đài Loan như một cách để trả ơn Đài Loan đã viện trợ sau thảm họa đó. Cử chỉ của Nhật Bản được công chúng Đài Loan hoan nghênh, nhưng vấn đề hạn chế nhập khẩu thực phẩm ở Fukushima vẫn tồn tại.
Tiếp theo là hai sự kiện quan trọng đã xảy ra vào năm 2021. Đầu tiên là việc Đài Loan xin gia nhập CPTPP, động thái được cho là có liên quan đến việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP.
Đây là một lựa chọn khó khăn đối với chính quyền Tsai, một vài ý kiến quan ngại rằng Đài Loan có thể trở thành thành viên CPTPP hay không là do vấn đề nhạy cảm liên quan đến việc nhập khẩu lương thực và lo lắng rằng điều đó có thể tạo ra gánh nặng cho chính quyền Tsai.
Sự kiện lớn khác là cuộc trưng cầu dân ý vào cuối năm 2021. Một đề xuất trưng cầu dân ý liên quan đến việc nhập khẩu thịt lợn của Mỹ. Đề xuất của KMT là áp dụng các hạn chế nhập khẩu đối với thịt lợn trong 2 năm tiếp theo, do bởi Đài Loan đã tránh nhập khẩu thịt lợn của Mỹ có chứa chất “ractopamine” – chất kích thích tăng trưởng.
Trong khi đó chính quyền Tsai rất coi trọng quan hệ với Mỹ và phản đối các biện pháp hạn chế nhập khẩu, nên đã phát động một chiến dịch vào tháng 12 kêu gọi mọi người bỏ phiếu Không cho cả 4 đề xuất trưng cầu dân ý.
Mặc dù phiếu bầu “Không” chiếm tỷ lệ thấp, nhưng trên thực tế, cuộc bỏ phiếu Không được thông qua và lúc bấy giờ chính phủ Đài Loan lần đầu tiên cân nhắc về vấn đề lương thực vì “có thể kiểm soát được”.
Năm 2022, với sự hỗ trợ vắc xin từ Nhật Bản, giải quyết thành công vấn đề thịt lợn của Mỹ và đơn xin gia nhập CPTPP đang được tiến hành, chính phủ của Tsai đã quyết định bãi bỏ các hạn chế nhập khẩu từ Fukushima và các tỉnh khác, do lệnh cấm nhập khẩu được thông qua trong năm 2018 trưng cầu đã hết hạn. Quyết định đưa ra vào đầu dịp Tết Nguyên đán nhằm để thúc đẩy các cuộc đàm phán xin gia nhập CPTPP sắp tới, đồng thời cũng nhằm giảm thiểu sự ảnh hưởng đến các cuộc bầu cử địa phương được dự kiến vào tháng 11 năm 2022.
Cho dù có như thế nào thì những khó khăn trong quan hệ song phương cần sớm dỡ bỏ. Mặc dù Đài Loan có các điều kiện kèm theo, bao gồm việc kiểm tra tất cả các sản phẩm nhập khẩu, nhưng quyết định này sẽ thổi luồng sinh khí mới vào quan hệ Nhật Bản - Đài Loan.
Chính quyền Thủ tướng Kishida Fumio vẫn chưa có lập trường rõ ràng đối với Đài Loan, nhưng họ sẻ phải đưa ra hành động tiếp theo, quyền quyết định đang ở phía Nhật Bản.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: quan hệ Đài Loan – Nhật Bản, dỡ bỏ hạn chế nhập khẩu, lương thực thực phẩm, Fukushima
