Chiến tranh thương mại Mỹ- Trung bắt đầu khi nào?
Trong chiến dịch tranh cử tổng thống vào năm 2016, ông Donald Trump đã từng cam kết sẽ giúp nước Mỹ giảm bớt tình trạng thâm hụt thương mại với Trung Quốc.
Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, thương mại song phương giữa hai nước chiếm gần 559 tỷ đô la trong năm 2019. Tuy nhiên, thương mại của cả hai lại bị mất cân xứng nghiêm trọng, cụ thể Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc, thâm hụt đã tăng từ 103.1 đô la trong năm 2002 lên mức 378 tỷ đô la trong năm 2018.
Chiến tranh thương mại Mỹ- Trung bắt đầu vào ngày 6/7/2018, khi Mỹ lần đầu tiên ra lệnh áp 25% thuế quan lên 34 tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc, sự kiện đánh dấu chuỗi ngày ăn miếng trả miếng thuế quan từ năm 2018-2019.
Căng thẳng vẫn tiếp tục leo thang, nhiều mức thuế trả đũa khác nhau đã được áp dụng lên sản phẩm nhập khẩu của hai nước cho đến khi Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 được ký kết vào giữa tháng 12/2019.
Đỉnh điểm vào cuối năm 2019, Mỹ đã áp thuế lên 360 tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc, trong khi Trung Quốc cũng đã trả đũa đối với 110 tỷ đô la sản phẩm của Hoa Kỳ.
Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 là gì?
Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 do Tổng thống Trump và Phó Thủ tướng Trung Quốc, Lưu Hạc chính thức ký kết vào ngày 15/1/2020 và bắt đầu có hiệu lực một tháng sau đó.
Theo thỏa thuận, Trung Quốc đã đồng ý mua thêm 200 tỷ đô la hàng hóa và dịch vụ Hoa Kỳ trong hai năm, cao hơn so với sức mua năm 2017.
Khoản mua bổ sung bao gồm gần 77 tỷ đô la phân bổ trong lĩnh vực sản xuất, 52 tỷ đô la trong lĩnh vực năng lượng, 32 tỷ đô la nông sản và 38 tỷ đô la sản phẩm dịch vụ. Tiếp đến là du lịch, dịch vụ tài chính và dịch vụ dữ liệu đám mây.
Theo ông Trump, Trung Quốc cũng cam kết xóa bỏ rào cản đối với một danh sách dài các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ, bao gồm thịt bò, thịt heo, thịt gia cầm, hải sản, sản phẩm từ sữa, gạo, sữa bột trẻ em, thức ăn chăn nuôi và công nghệ sinh học.
Thỏa thuận đã buộc Mỹ phải đình chỉ 15% thuế quan dự kiến áp lên 162 tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc và mức thuế 15% hiện đang áp dụng thì nay giảm xuống còn 7.5% đối với 110 tỷ đô la hàng nhập khẩu. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đã tạm hoãn các mức thuế trả đũa của mình.
Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 có phải là một bước tiến thành công?
Theo một báo cáo do Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), Trung Quốc chỉ mới mua 57% hàng xuất khẩu Hoa Kỳ theo cam kết trong thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 với Mỹ.
Ông Chad Bown, một thành viên cấp cao của PIIE trong một báo cáo đã phát biểu: “Hai năm trước, Tổng thống Donald Trump đã ký một “thỏa thuận thương mại lịch sử” với Trung Quốc và cam kết Trung Quốc sẽ phải mua 200 tỷ đô la hàng xuất khẩu Hoa Kỳ trước ngày 31/12/2021. Cho đến nay, khía cạnh ‘lịch sử’ duy nhất không thể chối cãi của thỏa thuận đó là sự thất bại của nó.
“Sự xuất hiện của đại dịch Covid-19 đã tác động tiêu cực lên bất kỳ cơ hội thành công nào. Các cuộc đình công liên quan đến sức khỏe cộng đồng và một cuộc suy thoái kinh tế ngắn đã đi kèm với sự sụp đổ tạm thời trong thương mại hàng hóa toàn cầu, trong khi hàng nhập khẩu của Trung Quốc gần như không bị ảnh hưởng. Các lệnh hạn chế di chuyển cũng làm ảnh hưởng đến xuất khẩu dịch vụ của Mỹ như du lịch và đi công tác.”
Theo báo cáo, thu mua nông sản theo thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 đã đạt mốc 83% tổng cam kết. Thịt lợn, ngô, lúa mì và lúa miến đều đạt mục tiêu của thỏa thuận, trong đó mặt hàng ngô đạt 1,176%.
Tuy nhiên, ông Bown cho biết kết quả này không phải là do thỏa thuận. Bởi vì dịch tả lợn châu Phi bùng nổ đã buộc Trung Quốc phải tăng mua thịt lợn nhập khẩu từ Mỹ vào năm 2019, ngoài ra, ngô và lúa mì tăng sau khi nước này bắt đầu tuân thủ phán quyết của Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2019.
Việc Trung Quốc mua các sản phẩm năng lượng của Mỹ chỉ đạt 37% theo cam kết.
Ông Bown nói thêm: “Ngoài mục tiêu 200 tỷ đô la hàng hóa phi thực tế, 18 tháng cuộc chiến thuế quan leo thang chia rẽ hai nền kinh tế lớn, điều này nghĩa là các nhà xuất khẩu hàng hóa của Mỹ đang bắt đầu lại từ đáy vực.”
“Trước tiên các nhà sản xuất phải thiết lập lại kết nối với người mua Trung Quốc để thoát khỏi mức đáy thương mại của năm 2019 là 13.6 tỷ đô la so với mức cơ sở năm 2017 mà thỏa thuận áp dụng làm mốc – tiếp đến là thực hiện mục tiêu thu mua 200 tỷ đô la.
“Tuy vậy, Trung Quốc đã không mua thêm 200 tỷ đô la hàng nhập khẩu Hoa Kỳ như đã hứa. Từ năm 2020-2021, Trung Quốc đã giảm 13.6 tỷ đô la so với mức mua ban đầu.”
Trung Quốc nói gì về Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1?
Trung Quốc kêu gọi Hoa Kỳ xóa bỏ thuế quan hiện hữu và ngừng đe dọa áp các mức thuế mới đối với Bắc Kinh khi nước này không đạt được mục tiêu mua hàng theo thỏa thuận thương mại giai đoạn 1.
Phát ngôn viên Bộ Thương mại, ông Gao Feng cho biết: “Kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực, Trung Quốc đã nỗ lực vượt qua cú sốc của đại dịch, suy thoái kinh tế toàn cầu và việc gián đoạn chuỗi cung ứng trong việc thực thi thỏa thuận.”
“Chúng tôi hy vọng Mỹ xóa bỏ thuế quan bổ sung áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc cùng tất cả các biện pháp trừng phạt để cả hai có thể mở rộng mối quan hệ hợp tác thương mại song phương.”
Ông Huo Jianguo, cựu trưởng nhóm nghiên cứu trực thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết kết quả là “rất tốt” bất chấp những tác động của đại dịch.
Ông chỉ trích Hoa Kỳ kết tội việc Bắc Kinh chưa đạt được cam kết mua hàng làm cớ để tiếp tục gây sức ép với Trung Quốc trong khi bản thân lại tỏ ra không mấy sẵn lòng trong việc giảm thuế mà Washington đã áp dụng trong suốt thời gian chiến tranh thương mại đối với hàng hóa Trung Quốc.
Ông Huo cho biết: “Việc thực thi bất kỳ thỏa thuận nào đều phải yêu cầu cả hai cùng hợp tác. Trong khi chuỗi cung ứng ở Mỹ đang bị xáo trộn và các cảng thì không thể vận chuyển hàng hóa”, đồng thời lưu ý rằng Trung Quốc không tuân thủ cam kết vì “nhiều lý do”.
“Trung Quốc đã làm hết sức và đã nhập khẩu nhiều nhất có thể hàng hóa của Mỹ.”
Lu Xiang, một chuyên gia về quan hệ Mỹ- Trung của Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, đã nhất trí cho rằng không có gì phải ngạc nhiên khi Bắc Kinh không tuân thủ các cam kết mua hàng khi mà cú sốc cầu và cung toàn cầu bùng nổ vào năm 2020 và 2021, đi kèm với tình trạng thiếu hụt nguồn cung lao động vẫn đang tiếp diễn tại Mỹ.
Ông Lu cho biết: “Sẽ thật khó tin nếu mục tiêu mua hàng đạt được…Thực tế là thuế quan Mỹ chưa bao giờ được điều chỉnh, không có khía cạnh nào có lợi cho Trung Quốc để hoàn tất việc thu mua hàng hóa,” và do đó đây là “kết quả nỗ lực tốt nhất có thể từ phía Trung Quốc.”
Theo Shi Yinhong, một học giả tại Bắc Kinh, chuyên gia tư vấn chính phủ về các vấn đề chính sách đối ngoại: Ngay từ đầu, mục tiêu mua hàng của thỏa thuận đã không hợp lý.
Ông Shi cho biết các điều khoản của thỏa thuận mà Trung Quốc đã đồng ý đơn giản là đã vượt quá khả năng đáp ứng của nước này và kết quả đến nay đối với Trung Quốc còn tồi tệ hơn tác động từ đại dịch.
Ông cho biết thêm: “Mặc dù vậy, Trung Quốc vẫn bất chấp mua rất nhiều hàng nông sản của Mỹ.”
Ông He Weiwen, thành viên cao cấp thuộc Viện Chính sách có trụ sở tại Bắc Kinh, Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, khẳng định những lời chỉ trích của Mỹ là vô lý và vô trách nhiệm.
Ông cho biết: “Trung Quốc không hề phá vỡ lời hứa của mình. Việc mua hàng chỉ là một phần của thỏa thuận thương mại giai đoạn 1. Trong khi Thỏa thuận liên quan đến rất nhiều lĩnh vực bao gồm chuyển giao công nghệ, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, nông nghiệp, các chính sách kinh tế vĩ mô, tỷ giá hối đoái và mở rộng thương mại, sẽ được hai bên thực thi đồng đều.
“Tại sao Mỹ không đề cập đến những cam kết khác? Quan trọng hơn, các cam kết trên không phải là được thực hiện vô điều kiện.”
Ông He nhấn mạnh: Trung Quốc đã cố gắng hết sức để tôn trọng thỏa thuận này bằng cách công bố mức tăng hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ cao hơn so với bất kỳ quốc gia nào khác.
Hoa Kỳ nói gì về thỏa thuận thương mại giai đoạn 1?
Vào đầu tháng 2, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã xác nhận thâm hụt thương mại hàng hóa với Trung Quốc đã tăng 14.5% lên 355.3 tỷ đô la vào năm 2021, trong khi mức thâm hụt lớn nhất kể từ năm 2018 là 418.2 tỷ đô la.
Sau khi công bố báo cáo PIIE, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ, Gina Raimondo và Phòng Thương mại Hoa kỳ đã nhanh chóng gia tăng áp lực lên Bắc Kinh.
Bà Raimondo cho biết trong một bài phỏng vấn với báo Bloomberg sau khi báo cáo trên được công bố: “Washington hiện đang nỗ lực trong thỏa thuận đó trong khi Bắc Kinh thì không tuân theo luật chơi.”
Theo Reuters, Phòng Thương mại Hoa Kỳ cũng cho biết Nhà trắng đang xem xét mức thuế quan mới và các lựa chọn khác, chẳng hạn như liên kết với các đồng minh, nếu các cuộc đàm phán hiện tại không thể khiến Bắc Kinh đáp ứng các cam kết của thỏa thuận.
Theo các báo cáo truyền thông của Mỹ, Washington đã liệt kê 7 vấn đề chưa giải quyết với Trung Quốc bao gồm cải cách quá trình chấp nhận công nghệ sinh học của Trung Quốc, cấp phép cho các loài hải sản mới của Mỹ và đàm phán về nghị định thư về an toàn sức khỏe mới nhằm xóa bỏ lệnh cấm nhập khẩu gia súc sống.
Triển vọng của Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 là gì?
Sau khi báo cáo PIIE được công bố, công ty Gavekal Dragonomics cho rằng tương lai của mối quan hệ thương mại Mỹ- Trung Quốc trong năm nay là “việc gia tăng các biện pháp trừng phạt và có thể là trả đũa thuế quan, nhưng không theo quy mô lớn như hiện nay.”
Báo cáo cho biết “Căng thẳng có thể trở lại vào năm 2023 khi Quốc hội Đảng Cộng hòa tăng cường các điều luật nhằm hạn chế dòng công nghệ và vốn của Trung Quốc.”
Ông Lu Xiang, một chuyên gia về quan hệ Mỹ- Trung của Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng thỏa thuận thương mại đã nêu rõ các biện pháp khắc phục đặc biệt và cách thức nhập khẩu hàng hóa sẽ áp dụng sau khi thỏa thuận hết hạn vào cuối năm 2021.
Ông Lu cho biết: “Nếu có thể đàm phán với nhau và nếu Mỹ kiểu soát được đại dịch cũng như giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động, rất có thể Trung Quốc có thể tăng cường nhập khẩu từ Mỹ.”
“Mỹ không coi trọng các yêu cầu của Trung Quốc về xóa bỏ thuế quan đối với nước này và đang làm lãng phí thời gian đàm phán của cả hai.”
Trong bảng đánh giá thường niên mới nhất của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa kỳ về sự tuân thủ của Trung Quốc đối với quy tắc WTO, Đại diện Thương mại (USTR) Katherine Tai đã kêu gọi Trung Quốc tuân thủ các cam kết trong Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1, vì làm như vậy sẽ “tạo cơ sở gắn kết song phương trong tương lai”.
So với đánh giá của chính quyền cựu Tông thống Trump, báo cáo mới nhất đã không đề cập đến cuộc đàm phán thương mại “Giai đoạn 2” với Trung Quốc, nhưng cho rằng “bước đầu tiên” về cách tiếp cận chiến lược của Mỹ là giải quyết các vấn đề chưa được giải quyết theo Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1, mặc dù các cam kết mua sắm vốn đã hết hạn vào cuối năm 2021.
Báo cáo của USTR cũng nhấn mạnh Thỏa thuận Giai đoạn 1 đã không giải quyết được “các mối quan tâm cơ bản” của Mỹ với Trung Quốc liên quan đến vấn đề trợ cấp, thặng dư năng suất, các doanh nghiệp nhà nước, an ninh mạng và minh bạch quy định.
Chiến lược của Mỹ cũng phải tập trung vào dài hạn và cần linh hoạt và chuyên nghiệp hơn trong bối cảnh quan hệ song phương hiện nay với Trung Quốc.
Báo cáo cho rằng: “Nên giả định các vấn đề với Trung Quốc hiện nay sẽ tồn tại với chúng ta một thời gian hơn là mong đợi Trung Quốc sẽ sẵn sàng thực hiện những thay đổi cơ bản đối với cách tiếp cận phi thị trường, do nhà nước lãnh đạo đối với kinh tế và thị trường trong tương lai gần hoặc trung hạn.”
“Đồng thời, chúng tôi không thể xây dựng một bức tường giữa Mỹ và Trung Quốc và giả định bức tường đó sẽ giải quyết các vấn đề đang tồn tại với Trung Quốc. Bởi vì việc đó sẽ không nêu bât được tầm quan trọng của Trung Quốc và sự hội nhập của nước này vào nền kinh tế thế giới và sẽ chỉ làm thay đổi phương thức tác động của Trung Quốc đối với Mỹ chứ không mang lại kết quả cuối cùng như mong đợi.”
Theo báo cáo, Mỹ cho biết sẽ sẵn sàng sử dụng các công cụ thương mại trong nước để đạt được một sân chơi bình đẳng hơn với Trung Quốc đồng thời tìm kiếm các công cụ thương mại phù hợp nhằm chống lại các chính sách và thực tế thương mại không công bằng với Trung Quốc.
Nguồn; SCMP
Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ- Trung, thuế quan
