Hơn một tháng sau khi hiệp định thương mại lớn nhất thế giới này có hiệu lực, vẫn còn nhiều người đặt câu hỏi nghi ngờ về tính ứng dụng thực tế và lợi ích tiềm năng của RCEP đối với các doanh nghiệp nhỏ, người lao động, và liên quan tới lĩnh vực thương mại điện tử.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), bao gồm 15 quốc gia (có cả Trung Quốc), chiếm khoảng 30% dân số thế giới và tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu, có hiệu lực đối với hầu hết các thành viên vào ngày 1 tháng 1. Hàn Quốc là quốc gia mới nhất chính thức tham gia đầu tháng này.
Sau khi RCEP có hiệu lực, thuế quan đối với hơn 65% hàng hóa thương mại dự kiến sẽ ngay lập tức về 0 theo thỏa thuận; con số này dự kiến sẽ tăng lên khoảng 90% trong vòng 20 năm.
Theo “quy tắc xuất xứ” được thỏa thuận trong RCEP, các công ty cung cấp nguyên liệu từ các nước thành viên và xuất khẩu sang các nước khác cùng khối sẽ có thể đủ điều kiện để được hưởng ưu đãi thuế quan, thúc đẩy dòng chảy tự do của hàng hóa trong khu vực, đồng thời giảm thiểu chi phí thương mại.
Vào tháng 12, Hội nghị của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển đã ước tính việc cắt giảm thuế quan của RCEP sẽ thúc đẩy thương mại nội vùng lên gần 2%, tương đương khoảng 42 tỷ đô la Mỹ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thỏa thuận này vẫn có những hạn chế nhất định và một số điểm không chắc chắn.
Khuôn khổ thương mại đa phương vốn phức tạp. Câu hỏi đặt ra là liệu các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tối đa hóa lợi thế của mình đến mức nào.
Wing Chu, người đứng đầu cố vấn kinh doanh tại Hội đồng Phát triển Thương mại Hồng Kông, cho biết: “Các công ty sẽ cần phải xem xét cẩn thận những cam kết trong RCEP nếu họ muốn tận dụng các lợi ích một cách đầy đủ”.
Theo Trung tâm Thương mại Châu Á của Singapore, việc chứng minh hàng hóa thành phẩm đáp ứng “quy tắc xuất xứ” của RCEP có thể sẽ phức tạp, tuy nhiên thỏa thuận vẫn cho phép các công ty sự linh hoạt nhất định.
Một doanh nghiệp phải chứng minh ít nhất 40% nguyên liệu đầu vào sản phẩm của mình đến từ các nước thành viên trong khối hoặc chứng minh sản phẩm đã trải qua sự thay đổi trong nhóm thuế quan ở cấp Mã hệ thống hài hòa bốn chữ số.
Ông Chu cho biết: “Trong trường hợp xấu nhất, họ sẽ không thể được hưởng ưu đãi thuế quan nếu hàng hóa xuất khẩu của họ sang [các quốc gia] RCEP không đáp ứng yêu cầu 40% [hàm lượng giá trị khu vực]”.
Theo thỏa thuận RCEP, về mặt kỹ thuật, các doanh nghiệp có thể vận chuyển sản phẩm qua khu vực với nhiều quyền tự do hơn. Tuy nhiên, Karishma Banga, một nhà nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Phát triển có trụ sở tại Vương quốc Anh, cho biết đối với các quốc gia đã có hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) thì lợi ích từ RCEP có thể bị thu hẹp.
Banga cho biết: “RCEP có thể sẽ không cải thiện mấy khả năng tiếp cận thị trường trong khu vực ASEAN như kỳ vọng, do hầu hết các quốc gia Đông Nam Á tham gia hiệp định RCEP đều đã có các FTA với những quốc gia thành viên còn lại”.
Ngoài thuế quan, một trọng tâm khác của RCEP là phát triển thương mại điện tử.
Theo một báo cáo do Hội đồng Thương mại và Phát triển Hồng Kông và tổ chức tư vấn ACCA Trung Quốc hợp tác nghiên cứu, RCEP nhằm mục đích giúp cho việc ký hợp đồng trực tuyến và ủy quyền thanh toán điện tử trở nên dễ dàng hơn, đồng thời giúp cho việc thực hiện các giao dịch trực tuyến được bảo vệ an toàn hơn cũng như cải thiện khả năng truy cập.
Theo các nhà phân tích, nhiều quy tắc thương mại điện tử vẫn còn thiếu chặt chẽ và chỉ là những hướng dẫn đơn thuần.
Deborah Elms, giám đốc điều hành tại Trung tâm Thương mại Châu Á, cho biết: “Nếu nói về tác động của RCEP đối với thương mại điện tử, thì trên thực tế, có một ngoại lệ lớn đối với luồng dữ liệu mà các chính phủ có thể làm mọi cách nhằm hạn chế nó”.
Theo bà Elms, các cam kết kỹ thuật số của RCEP còn sơ sài vì chưa bao gồm được nhiều yếu tố như vấn đề liên quan tới dữ liệu và bảo vệ thông tin.
Theo Banga, chương thương mại điện tử của thỏa thuận RCEP không có hiệu lực pháp luật. Thay vào đó là một tập hợp các nỗ lực cao nhất nhằm duy trì không gian chính sách cần thiết liên quan tới thương mại điện tử cho các nền kinh tế ASEAN đang phát triển. Về luồng dữ liệu, nội địa hóa và thương mại điện tử, RCEP cũng chỉ nêu ra các nguyên tắc chung.
Hiệp định thương mại RCEP cũng bị chỉ trích vì thiếu các điều khoản nhằm bảo vệ quyền của người lao động và môi trường.
Theo Amrita Saha, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Phát triển: “Điều quan trọng là phải bảo vệ các nhà sản xuất thực phẩm địa phương, các doanh nhân quy mô nhỏ và phụ nữ, những người chăn gia súc và các nhóm thiểu số khác khỏi bất kỳ tác động tiêu cực nào”.
Đối trọng với RCEP là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), một thỏa thuận thương mại gồm 11 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương. CPTPP có các quy định chặt chẽ hơn về thị trường kỹ thuật số, môi trường, lao động và doanh nghiệp nhà nước.
Chuyên gia cao cấp không thường trú về chính sách đối ngoại tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings là Peter Petri, hy vọng RCEP sẽ mở rộng phạm vi để bao gồm các lĩnh vực như của CPTPP. Ông nói thêm rằng nhiều nước RCEP cũng có thể tham gia CPTPP.
Zhang Zhiwei, chủ tịch kiêm nhà kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management, cho biết CPTPP “có thể quan trọng hơn RCEP vì nó yêu cầu cải cách hơn nữa trong khu vực doanh nghiệp”, đồng thời cung cấp cho các doanh nghiệp nhà nước cũng như doanh nghiệp tư nhân sự đối xử bình đẳng.
Nguồn: SCMP
Từ khóa: RCEP
