Theo một lập luận của một giáo sư kinh tế, từ dữ liệu gần đây do Mỹ tiết lộ, việc Trung Quốc không duy trì thực hiện các điều khoản của thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung, có thể chính quyền Biden sẽ chấm dứt hoàn toàn thỏa thuận này.
Mỹ và Trung Quốc đã ký một thoả thuận thương mại vào 2 năm trước, với nỗ lực chấm dứt cuộc chiến thương mại ngày càng căng thẳng của 2 quốc gia. Theo thoả thuận, Trung Quốc cam kết sẽ mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ của Mỹ vào năm 2020 và 2021 so với mức của năm 2017.
Nghĩa là Trung Quốc sẽ mua tổng cộng 502,4 tỷ đô la Mỹ trong thời gian 2 năm. Nhưng cuối cùng, Trung Quốc chỉ mua 57% hàng hóa xuất khẩu của Mỹ, tương đương 288,8 tỷ USD; như vậy không mua thêm 200 tỷ USD như cam kết.
Tuy nhiên sự thiếu hụt này, không phải là một thất bại hoàn toàn. Bởi vì mục đích của thực hiện đầy đủ Thoả thuận “giai đoạn 1” là hướng Trung Quốc áp dụng những công cụ phi thị trường giống nhau đối với các doanh nghiệp, điều mà lâu nay làm cho các công ty Mỹ điêu đứng khi cố gắng hoạt động trên thị trường Trung Quốc.
Những thiếu sót trong điều khoản của thoả thuận thương mại
Cựu Tổng thống Mỹ - Donald Trump khởi xướng cuộc chiến thương mại vào năm 2018 với mục đích buộc Trung Quốc chấm dứt hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ của các công ty Mỹ, trợ cấp cho các lĩnh vực “chiến lược” và sử dụng các biện pháp quản lý không minh bạch, gây tổn hại cho các công ty Mỹ.
Vào tháng 01 năm 2020, sau nhiều đợt tăng thuế quan và đáp trả lẫn nhau đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến thương mại Mỹ-Trung, và dẫn đến việc thỏa thuận thương mại giai đoạn 1, trong đó có các cam kết về nghĩa vụ mua hàng của Trung Quốc.
Mặc dù thỏa thuận quy định danh sách các loại sản phẩm và số lượng hàng hoá để Trung Quốc thực hiện nghĩa vụ mua, nhưng thoả thuận không quy định bất kỳ việc giảm thuế nhập khẩu nào của Trung Quốc hoặc yêu cầu Trung Quốc thực hiện bất kỳ thay đổi pháp lý và quy định nào liên quan đến các vấn đề đã khiến Trump khởi xướng cuộc chiến thương mại.
Thay vào đó, những vấn đề này sẽ được giải quyết trong các vòng đàm phán tiếp theo, sau khi Trung Quốc thể hiện thực hiện cam kết về điều chỉnh các chính sách đáp ứng các nghĩa vụ mua hàng.
Tuy nhiên, do không có bất kỳ cam kết nào về giảm thuế quan hoặc giải quyết các vấn đề thuộc cơ cấu liên quan đến thương mại, nên một lần nữa Trung Quốc có thể thực hiện các cam kết của mình trong “thỏa thuận giai đoạn 1” theo cách áp dụng các quy định không rõ ràng – nhưng lần này là có lợi cho các nhà xuất khẩu Mỹ và gây bất lợi cho các đối thủ cạnh tranh của họ.
Như là các nhà chức trách Trung Quốc có thể ra lệnh cho các công ty quốc doanh mua hàng hóa của Mỹ hoặc thông báo các nhà nhập khẩu tư nhân rằng họ sẽ được lợi nếu làm điều tương tự để ủng hộ “chính sách quốc gia”.
Các quan chức cũng có thể ra lệnh cho các hải quan và thanh tra y tế ưu tiên hàng hóa của Mỹ hơn các sản phẩm từ các nước khác.
Lợi ích trong ngắn hạn, thiệt hại trong dài hạn
Trong ngắn hạn, các biện pháp này sẽ làm tăng xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc và mang lại lợi ích cho các công ty Mỹ, nhưng về lâu dài phí tổn sẽ rất nhiều.
Thứ nhất, bằng cách tăng cường sự phụ thuộc của Trung Quốc vào các cơ chế phi thị trường để hỗ trợ các mục tiêu chính trị và kinh tế của Mỹ, thì việc muốn tạo sân chơi cân bằng ở thị trường Trung Quốc sẽ trở thành một viễn cảnh xa vời.
Quan trọng hơn, sự cưỡng bức kinh tế - mặc dù nó có lợi cho Mỹ - nhưng vẫn là sự ép buộc, và hành động này gợi lại một thời kỳ đen tối trong lịch sử Trung Quốc khi người Anh sử dụng chiến thuật cứng rắn tương tự vậy để có thể bán nhiều thuốc phiện hơn cho Trung Quốc.
Cuối cùng, mặc dù việc giảm gấp đôi sự kiểm soát của nhà nước chỉ là một chiến thuật ngắn hạn thích hợp được xem như một phần trong chiến lược dài hạn, thì điều này cũng không có nghĩa là các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc thực hiện các cam kết loại bỏ sự kiểm soát của nhà nước nhiều hơn trong tương lai.
Do vậy không có gì ngạc nhiên khi Trung Quốc đưa ra thỏa thuận tăng cường sự kiểm soát của nhà nước trong lúc này để loại bỏ áp lực của Mỹ trong việc thực hiện cải cách cơ cấu.
Các công ty Mỹ tin rằng họ đã được hưởng lợi từ việc đối xử ưu đãi của Trung Quốc theo thỏa thuận về nghĩa vụ mua bán đến cuối năm 2021, nhưng họ chắc chắn sẽ bị thiệt hại khi quyền kiểm soát của nhà nước một lần nữa được sử dụng để chống lại họ.
Điển hình như Nhật Bản thực hiện cải cách cơ cấu lỗi thời từ cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, một phần do áp lực từ các nhà đàm phán thương mại của Mỹ.
Tuy nhiên, Thỏa thuận giai đoạn 1 không cho thấy Mỹ gây áp lực trong việc thúc đẩy chính phủ Trung Quốc tiến hành các cải cách cơ cấu liên quan đến thương mại. Do đó, người tiêu dùng Trung Quốc và các công ty tư nhân sẽ chịu nhiều thiệt hại.
Có nên tiếp tục với thoả thuận thương mại gây thiệt hại cho người tiêu dùng
Có nhiều bằng chứng chỉ ra rằng khi Mỹ áp mức thuế cao đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, người chịu nhiều thiệt là người tiêu dùng Mỹ và các công ty phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào của Trung Quốc.
Theo kết quả của 4 nghiên cứu riêng biệt đã chỉ ra rằng người Mỹ đã phải chịu gần như toàn bộ chi phí của các loại thuế quan này qua việc giá sản phẩm ngày càng tăng.
Nhưng việc quyết định của Tổng thống Joe Biden vẫn giữ nguyên mức tăng thuế quan của Trump, vậy chính sách thương mại của Mỹ có quan tâm đến những phúc lợi của người tiêu dùng Mỹ hay chủ yếu chỉ hướng đến nhu cầu tăng cường lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Chính quyền Biden cần khẩn trương tìm cách khắc phục sự mất cân bằng chính sách-thương mại này như hướng đến việc cắt giảm thuế quan tương ứng với Trung Quốc.
Với việc lạm phát của Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong 4 thập kỷ thì việc ưu tiên hàng đầu là chấm dứt cuộc chiến thương mại gây tổn hại này càng sớm càng tốt.
Nguồn: CAN
Từ khoá: chiến tranh thương mại Mỹ- Trung, thoả thuận thương mại, chấm dứt chiến tranh
