Một trong những tác động kinh tế lớn nhất của COVID-19 chính là sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Vào thời điểm hoạt động kinh tế tại nhiều nước lâm vào đình đốn do tình trạng phong tỏa kéo dài, hoạt động giao thương quốc tế đã bị ngưng trệ nghiêm trọng, kéo theo sự đổ vỡ chuỗi cung ứng.
Tình trạng phong tỏa tại Trung Quốc đã tác động đến nhiều khu vực công nghiệp quan trọng của đất nước tỷ dân, khiến hoạt động thương mại nước này suy giảm 50% trong những tháng đầu của đại dịch. Với việc hàng loạt nhà máy đóng của, tình trạng thiếu hụt các linh kiện quan trọng như chip máy tính trở thành vấn đề toàn cầu. Bên cạnh đó, thời tiết không thuận lợi kết hợp với nguồn cung lao động thiếu tại nhiều cảng lớn tại Trung Quốc cũng làm trầm trọng hơn vấn đề khủng hoảng chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh nền kinh tế số 2 thế giới thực hiện nghiêm ngặt chính sách zero-COVID giai đoạn đầu của dịch bệnh, nước này cũng là nơi đầu tiên chứng kiến sự phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, sự xuất hiện của biến thể Omicron đang một lần nữa tạo ra sự bất an đối với chuỗi cung ứng tại Trung Quốc. Theo đó, khi biện pháp phong tỏa lại tiếp tục được tiến hành, các doanh nghiệp xứ Trung lại buộc phải chật vật phục hồi sản xuất để đáp ứng đơn hàng, qua đó gây trầm trọng tình trạng đứt gãy kinh tế cũng như khiến các quốc gia khác vật lộn với tình trạng thiếu hụt hàng hóa.
Chính sách Zero-COVID gây nhiều khó khăn cho hoạt động thương mại
Mọi sự chú ý hiện tại đổ dồn vào lệnh cấm thương mại do Phương Tây áp đặt đối với xứ Trung với cáo buộc quốc gia hơn 1 tỷ dân “diệt chủng” tộc người Uyghur cũng như sự chuyển hướng chính sách của nước này trong vấn đề công nghệ blockchain và tiền kỹ thuật số. Tuy nhiên, nguyên nhân cũng tình trạng rối loạn giao thương thế giới đang đối mặt lại xuất phát từ việc Trung Quốc tái áp đặt phong tỏa đối với nhiều thành phố, buộc người dân ở trong nhà và hàng loạt nhà máy phải đóng cửa.
Với tình huống đã nêu, cần thiết phải nhắc lại một chút về lịch sử đối phó dịch COVID-19 của Trung Quốc cũng như những tác động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu trong năm 2020. Vào thời gian đầu đại dịch, chính phủ xứ Trung đã khởi động chính sách zero-COVID. 2 tuần kể từ ca tử vong đầu tiên được ghi nhận tại quốc gia hơn 1 tỷ dân, chính quyền Trung Quốc đã đóng của hàng loạt thành phố lớn của tỉnh Hubei, bao gồm đô thị Wuhan – tâm chấn của dịch bệnh. Quy mô tác động của chính sách lớn đến mức Tổ chức Y tế thế giới phải gọi đó là “hành động y tế chưa từng có trong lịch sử”.
Ngành dịch vụ chịu ảnh hưởng đầu tiên chính là lĩnh vực giao thông công cộng – trạm xe buýt, ga tàu lửa, sân bay và hàng loạt đường cao tốc dẫn đến tỉnh Hubei đều bị đóng cửa. Hơn thế, tất cả người dân của tỉnh được yêu cầu ở trong nhà, theo đó, mỗi gia đình chỉ được cử 01 thành viên đi ra ngoài mua các sản phẩm thiết yếu như rau củ và dược phẩm mỗi 2 ngày/lần.
Theo số liệu do chính quyền Trung Quốc công bố, chính sách zero-COVID-19 rất hiệu quả. Mặc dù có dân số hơn 1.4, nền kinh tế số 1 châu Á trong thòi gian đầu chỉ ghi nhận dưới 100,000 ca mắc với 5,000 người chết (so với mức 27 triệu ca mắc và số tử vong lên đến 370,000 ca cùng thời điểm tại Mỹ). Chính sách của Trung Quốc hiệu quả đến nỗi nước này đứng 120 trong số 225 quốc gia tính về ca mắc và thứ 84 về số tử vong.
Tuy vậy, chính sách zero-COVID cũng có những tác động tiêu cực đối với Trung Quốc và cộng đồng quốc tế nói chung. Có thể nói, những gì Trung Quốc thực hiện đã có ảnh hưởng dây chuyền đối với hàng loạt ngành công nghiệp toàn cầu.
3 tuần sau khi chính sách đóng của được khởi động, quốc gia hơn 1 tỷ dân đã yêu cầu tất cả doanh nghiệp sản xuất hàng hóa không thiết yếu phải đóng cửa khiến hoạt động thương mại của xứ Trung suy giảm nghiêm trọng.
Thật xui xẻo, thành phố Hubei, nơi dịch bệnh bùng phát lại là trung tâm chế tạo của Trung Quốc, nơi đặt nhiều nhà máy sản xuất thép, màn hình và ô tô. Bên cạnh đó, địa phương đã nêu cũng là địa điểm đặt nhà máy của nhiều doanh nghiệp sản xuất chip máy tính – một linh kiện quan trọng đối với hàng loạt sản phẩm. Do vậy, khi hoạt động cung ứng tại xứ Trung gặp bất trắc, nhiều công ty đã rơi vào tình huống thiếu hụt nguồn cung trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tăng cao do người tiêu dùng buộc phải ở nhà và sử dụng thương mại điện tử thường xuyên hơn.
Chuỗi cung ứng ổn định suốt năm 2021
Sau khi suy giảm nghiêm trọng trong năm 2020, hoạt động thương mại đã hồi phục nhanh chóng. Về phần Trung Quốc, nước này đã lấy lại đà phục hồi trong thời gian đáng ngạc nhiên, đạt được nhiều lợi ích thương mại mặc dù phải đối mặt với hàng loạt vấn đề liên quan đến hoạt động vận chuyển. Phí thu hoạt động vận chuyển, tuy vậy vẫn ở mức thấp, và chỉ bắt đầu tăng trở lại từ mùa thu 2020, ngay sau khi làn sóng COVID mới tác động đến toàn thế giới.
Năm 2021 cũng chứng kiến chuỗi cung ứng trở lại bình thường tại nhiều quốc gia trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đã thiết lập được chiến lược kinh doanh phù hợp và đưa hoạt động thương mại trở lại quy đạo phát triển. Theo chỉ số Sức khỏe thương mại toàn cầu do Tradeshift thiết lập, nhiều khu vực trên khắp thế giới đã phục hồi về gần mức trước khi đại dịch bùng phát. Theo đó, ngoài Hoa Kỳ chứng kiến sự tăng trưởng cao kỷ lục, nền kinh tế Euro Zone cũng dần trở về mức trước khi đại dịch bùng phát.
Tuy nhiên, vào cuối năm 2021, sự xuất hiện của biến thể Omcron đã đem tin tức không tốt lành đến cộng đồng thế giới. Tác động từ biến thể này được cảm nhận rất nhanh chóng. Vậy, liệu chúng ta có thể học được gì từ các biện áp được áp dụng vào thời gian đầu của đại dịch nhằm ngăn chặn đà suy thoái kinh tế trong tương lai?
Biện pháp phong tỏa tại Trung Quốc kéo theo nhiều gián đoạn trong chuỗi cung ứng
Trong năm 2021, Trung Quốc gần như đã giữ vững mục tiêu zero-COVID, với chỉ gần 10,000 ca nhiễm và 02 ca tử vong trong suốt 11 tháng. Vậy nhưng, đến tháng 12, tình hình bắt đầu thay đổi. Biến thể Omicron-có đặc tính dễ lây nhiễm-bắt đầu tạo ra làn sóng ca mắc mới. Theo đó, chỉ trong vòng 02 tháng, đất nước hơn 1 tỷ dân đã chứng kiến số người nhiễm cao hơn cả số liệu vào năm ngoái. Cuối cùng, không có gì ngạc nhiên khi chính phủ Trung Quốc bắt đầu áp dụng trở lại biện pháp phong tỏa tại các tỉnh Zhejiang, Henan, và Shaanxi (Xi’an) – những trung tâm công nghiệp của nền kinh tế số 2 thế giới,
Tác động từ chính sách vừa nêu bắt đầu gây nên ảnh hưởng rõ ràng. Theo báo cáo của Tradeshift, hoạt động thương mại của xứ Trung suy giảm 10% trong Quý 4/2021, đánh dấu mức giảm lớn nhất từ khi đại dại bùng phát. Trong bối cảnh hàng loạt vấn đề chuỗi cung ứng tại Trung Quốc đã gây nhiều tác động xấu đến những nền kinh tế khác vào năm 2021, viễn cảnh ảnh hưởng từ sự lao dốc kinh tế của xứ Trung trong thời gian tới là rất rõ ràng. May thay, có nhiều dấu hiệu cho thấy thế giới hiện tại đã chuẩn bị tốt hơn cho vấn đề giảm tốc thương mại và đầu tư.
Năm 2022 sẽ như thế nào
Có nhiều lý do khi tin rằng các vấn đề liên quan đến chuỗi cung ứng phát sinh từ buổi đầu đại dịch đang dần được kiếm soát. Tuy nhiên, sự gia tăng ca nhiễm do biến thể Omicron, lo ngại về biến chủng mới cùng viễn cảnh về hàng loạt đợt phong tỏa tại Trung Quốc đang khiến nhiều bên không mấy yên tâm.
Nhà sáng lập đồng thời là CEO Tradeshift Christian Lanng, là một trong số nhiều cá nhân đang quan ngại về sự bất định trong năm 2022. Ông Lanng tin rằng các bên nên cùng nhau xây dựng hệ thống chuỗi cung ứng có tính linh hoạt và bền vững, đủ sức chống chịu trước những bất định lớn. Vị CEO cũng dự báo:
“Trong một vài thời điểm vào thời gian tới, dự báo sẽ có một sự kiện lớn thử thách sự ổn định của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều chuyên gia nhận định, cứ mỗi 3.7 năm sẽ có 01 cú sốc lớn ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới. Khi cộng đồng quốc tế bước vào năm thứ 3 của đại dịch COVID-19, các dữ liệu đều cho thấy hàng loạt doanh nghiệp đã học được nhiều bài học giúp họ ứng phó tốt hơn trước các thách thức”.
Có thể nói, những tin xấu vẫn bủa vây thế giới. Tuy nhiên, tin tốt là, cộng đồng quốc tế đã chuẩn bị tốt hơn trong việc tìm kiếm giải pháp trước hàng loạt vấn đề một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Nguồn: Global Trade
Từ khóa; Thương mại, Trung Quốc, chuỗi cung ứng, đại dịch
