Trong buổi gặp mặt giữa lãnh đạo Trung Quốc và Nga, các sáng kiến và tuyên bố chung của hai nước cho thấy Trung Quốc và Nga có nhiều tiềm năng trong việc thúc đẩy hợp tác song phương cũng như sự hỗ trợ tốt hơn cho nền kinh tế thế giới.
Phạm vi các vấn đề được đề cập trong các tuyên bố này rất ấn tượng, bao hàm cả về thương mại quốc tế, thương mại song phương cũng như hệ thống quản trị toàn cầu và sự hợp tác của các quốc gia trong các tổ chức quốc tế.
Trong lĩnh vực kinh tế, Nga rất coi trọng sự hợp tác với Trung Quốc. Bởi viquy mô thị trường của Trung Quốc đóng vai trò quan trọng đối với hàng hóa nông nghiệp, dịch vụ xuất khẩu, sản phẩm chế tạo cũng như tài nguyên dầu khí của Nga. Một điều quan trọng nữa là vai trò nhà đầu tư của Trung Quốc - là một nhà đầu tư vào nền kinh tế Nga trong bối cảnh dòng vốn đầu tư từ phương Tây đang suy giảm đáng kể.
Về phía Trung Quốc, Nga là trụ cột quan trọng trong cấu trúc kinh tế đang phát triển của khu vực Âu-Á, cả về lĩnh vực thương mại, đầu tư và sự liên kết giữa “Đông-Tây”. Nga cũng là nguồn cung cấp năng lượng lớn, đáng tin cậy cho Trung Quốc, và là cửa ngõ quan trọng đểtiếp cận khu vực Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS).
Về mặt địa chính trị, Trung Quốc và Nga là những đồng minh quan trọng trong việc thúc đẩy một trật tự thế giới đa cực, mở rộng khả năng cho các đồng tiền dự trữ mới, các thể chế phát triển quốc tế mới và các yếu tố khác của kiến trúc kinh tế toàn cầu, khiến toàn cầu hóa bao trùm hơn đối với các thị trường mới nổi.
Một thước đo quan trọng trong quan hệ kinh tế song phương giữa Trung Quốc và Nga là xung lực về kim ngạch thương mại. Năm 2021, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Nga đạt mức kỷ lục 140 tỷ USD và cả hai nước đang có những bước tiến đáng chú ý trong việc đạt được mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 200 tỷ USD.
Điển hình là theo tuyên bố của Tổng thống Nga - Vladimir Putin, Nga sẽ mở rộng xuất khẩu khí đốt sang Trung Quốc. Điều này thể hiện khả năng đa dạng hóa nguồn cung cấp khí đốt của Nga chuyển hướng từ phương Tây tới phương Đông. Khi các nước phương Tây đang tìm kiếm các nguồn cung cấp khí đốt thay thế cho khí đốt của Nga, Trung Quốc nói riêng và khu vực châu Á nói chung đang trở thành một trọng tâm trong chiến lược năng lượng của Nga.
Đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực khí đốt sẽ giúp hai nước nâng khát vọng thương mại chunglên mức cao mới và đạt mục tiêu 200 tỷ USD. Các lĩnh vực hợp tác thương mại chung khác có thể bao gồm lĩnh vực dịch vụ như du lịch vàphát triển lĩnh vực công nghệ cao.
Theo ông Putin, trong lĩnh vực đầu tư cũng được thiết lập những mục tiêu đầy tham vọng. Có thể thấy danh mục các dự án đầu tư của Ủy ban liên chính phủ về hợp tác đầu tư vượt quá 120 tỷ USD, bao gồm 65 dự án đầu tư trong các lĩnh vực như xây dựng cơ sở hạ tầng, khai thác và chế biến nguyên liệu thô và nông nghiệp.
Đặc biệt quan trọng là tuyên bố Trung Quốc và Nga sẽ tăng cường hợp tác để đưa Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc và Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) xích lại gần nhau hơn. Đây là một trong những lĩnh vực có thể mang lại những lợi ích xác thực về việc mở rộng hợp tác đầu tư giữa Nga - Trung, đặc biệt là trong lĩnh vực kết nối giao thông vận tải.
Hiện nay, trọng tâm chính của sự hợp tác giữa Trung Quốc và Nga là tập trung vào việc tích hợp chiến lược BRI của Trung Quốc và EAEU. Nỗ lực hợp tác này được gọi là “sự liên kết củahội nhập,” nhằm cung cấp kết nối chặt chẽ hơn cho không gian kinh tế khu vực Á-Âu thông qua việc phát triển cơ sở hạ tầng.
Một lĩnh vực quan trọng khác trong hợp tác đầu tư giữa Trung Quốc và Nga là “phát triển xanh” và sự tiến bộ của chương trình nghị sự về môi trường - mà cả hai nước đã đạt được những bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này vào năm ngoái. Việc hình thành “danh mục đầu tư xanh” giữa các các tổ chức phát triển của Nga/EAEU và Trung Quốc có thể là một bước tiến quan trọng.
Điểm quan trọng là trong việc giải quyết những thách thức tại vùng kinh tế không giáp biển ở khu vực Á-Âu đang phải đối mặt, các dự án BRI và EAEU sẽ bổ trợ và củng cố cho nhau. Có thể thấy liên minh Á-Âu sẽ mạnh hơn, trở nên cạnh tranh hơn vìlà tuyến đường kết nối chính giữa châu Âu và châu Á, trong khi đó sự tiến bộ của BRI sẽ tăng cường kết nối và hội nhập giữa các nước thành viên của EAEU.
Cuối cùng, thông qua hội nhập kinh tế khu vực, các nước đang phát triển có vị trí địa lý không giáp biển ở khu vực Âu-Á có thể chuyển đổi. Nghĩa là các nước ở khu vực Á-Âu này được xem là có nhiều hạn chế về thế mạnh cũng như sự hội nhập sâu rộng sẽ trở nên cạnh tranh hơn vì trở thành mối trung gian của dòng chảy đầu tư và thương mại giữa phương Đông và phương Tây trong các dự án tích hợp như BRI và EAEU.
Một trong những đề cập chính trong tuyên bố chung Trung-Nga được đưa ra liên quan đến sự ủng hộ của Nga đối với chức chủ tịch BRICS của Trung Quốc trong năm nay. Cả hai bên nhấn mạnh sự ủng hộ đối với việc làm sâu sắc hơn khuôn khổ hợp tác BRICS + trong các thỏa thuận hội nhập khu vực của các nền kinh tế đang phát triển.
Khuôn khổ hợp tác của khu vực đối với khuôn khổ của "BRICS +" có lẽ là lần đầu tiên, cũng là một khuôn khổ tiến bộ,rõ ràng và được hỗ trợ bởi Trung Quốc và Nga trên cấp độ toàn cầu. Nó mở ra các cơ hội để khai thác cái gọi là “sự liên kết củahội nhập” để mở rộng các tuyến đường liên lạc và các địa điểm hợp tác giữa các nền kinh tế của khu vực Nam bán cầu.
Theo đó, vai trò chủ tịch của Trung Quốc trong nhóm BRICS vào năm 2022 góp phần tạo ra động lực mạnh mẽ cho sáng kiến BRICS + đã được giới thiệu vào năm 2017 tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 9 ở Hạ Môn. Những phát triển gần đây của nền kinh tế toàn cầu (bao gồm cả tác động của đại dịch và suy thoái kinh tế vào năm 2020) đã khơi dậy nhu cầu tiếp cận các nền kinh tế Nam Bán cầu của các nước BRICS và hướng đến tầm nhìn về một nền quản trị toàn cầu cân bằng hơn.
Về khía cạnh này, khuôn khổ hoạt động của BRICS + có thể đóng vai trò là nền tảng quan trọng để khởi động và phối hợp các biện pháp chống khủng hoảng ở khu vực Nam Bán cầu. Các biện pháp kích thích này có thể được hỗ trợ bởi các dự án chung do các tổ chức phát triển khu vực thực hiện (bao gồm các ngân hàng phát triển và các thỏa thuận tài chính khu vực) mà các nước BRICS là thành viên.
Giá trị về quan niệm BRICS + không nằm ở việc mở rộng tham vọng bên ngoài của các nước BRICS - mà nó là về sự thay đổi về chất chượng trong mô hình phát triển kinh tế ở Nam Bán cầu. Thay vì cạnh tranh từng bước một để tiến gần hơn đến mô hình của các nền kinh tế tiên tiến phương Tây, mô hình BRICS + tập trung nỗ lực của các quốc gia BRICS, hướng tới hợp tác xây dựng quan hệ với các đối tác trong khu vực, và xây dựng nền tảng chung cho sự hội nhập của các quốc gia đang phát triển trongnền kinh tế toàn cầu.
Một lợi thế quan trọng khác của khuôn khổ BRICS + là thiết lập phạm vi rộng hơn cho các dự án liên kết - hiện đang được theo đuổi thông qua việc thành lập các trung tâm khu vực của Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) BRICS và mở rộng tư cách thành viên BRICS NDB, bao gồm các nước láng giềng trong khu vực BRICS như Bangladesh và Uruguay. Có một điều đáng chú ý là phạm vi liên kết như vậy ít được thực hiện hơn trong không gian BRICS có giới hạn và tách biệt về mặt địa lý.
Do đó, BRICS + làm tăng tính ngẫu nhiên và phạm vi của các liên minh mà các nước BRICS có thể thực hiện trong không gian kinh tế khu vực Nam Bán cầu. Hơn nữa, BRICS + là khuôn khổ thống nhất và khả thi duy nhất để BRICS và các đồng minh thúc đẩy các sáng kiến chung trong lĩnh vực hội nhập kinh tế, vì phần lớn các nước BRICS chỉ thực hiện chính sách thương mại trên cơ sở các thỏa thuận hội nhập khu vực tương ứng.
Ví dụ điển hình của Brazil (MERCOSUR), Nga (EAEU), Nam Phi (SADC/SACU), vai trò của chủ nghĩa khu vực cũng đang gia tăng đối với Trung Quốc sau khi thành lập Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và những tiến bộ đáng chú ý được thể hiện trong việc thực hiện BRI.
Có lẽ quan trọng nhất, mô hình BRICS + của khu vực dường như là khuôn khổ khả thi duy nhất đối với hội nhập kinh tế giữa các nước BRICS và các đối tác trong khu vực Nam Bán cầu. Khi đó bắt buộc BRICS phải chuyển đổi sang một hình thức hợp tác khu vực nhất quán, có thể mở rộng khả năng cho một cấp độ liên minh mới trên toàn bộ địa hình kinh tế của các nước đang phát triển.
Về mặt này, so với sự tương quan trong tuyên bố chung về ASEAN và vai trò của ASEAN ở Đông Á là rất đáng quan tâm, vì ASEAN có thể trở thành một trong những thành tố quan trọng trong vòng tròn BRICS + của các thỏa thuận hội nhập khu vực từ các nước đang phát triển.
Hơn nữa, ASEAN có thể mở rộng hợp tác với EAEU trong các lĩnh vực liên quan đến sự liên kết và thương mại do, bởi vì có sự bổ trợ đáng kể về hậu cần (logistic) và kinh tế giữa khối kinh tế chủ yếu là các quốc gia thuộc vùng đất liền (EAEU) và khối ASEAN vùng ven biển. Vai trò quan trọng của ASEAN được nâng cao nhờ tính trung lập và tập trung vào hợp tác kinh tế hơn là chủ nghĩa can thiệp vào chính trị.
Trong những giai đoạn gần đây, Nga cùng với các đối tác của EAEU đã tích cực theo đuổi các liên kết kinh tế chặt chẽ hơn với Singapore, bao gồm cả thông qua các hiệp định thương mại ưu đãi. Một địa điểm đầy hứa hẹn để hợp tác hơn nữa là các hiệp định kỹ thuật số giữa Nga/EAEU, Trung Quốc và các đối tác ASEAN - ở giai đoạn này, Singapore là nước đi đầu trên thế giới trong việc thúc đẩy các hiệp định kinh tế kỹ thuật số (DEA).
Nhìn chung, mức độ tham vọng trong các tuyên bố đánh dấu một giai đoạn mới trong quan hệ kinh tế Trung-Nga. Một giai đoạn sẽ được đặc trưng bởi sự phối hợp nhiều hơn giữa hai nước trong các tổ chức quốc tế và hợp tác đồng bộ hơn trong việc thúc đẩy một mô hình chủ nghĩa đa phương cởi mở và quản trị toàn cầu.
Tại thời điểm quan trọng này đối với nền kinh tế thế giới, hợp tác kinh tế Trung - Nga có khả năng biến đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu theo hướng cởi mở, toàn diện và bền vững hơn.
Nguồn: CGTN
Từ khóa: Trung Quốc, Nga, tăng cường sự hợp tác kinh tế
