Từ lâu, chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Đông Nam Á đã tập trung vào các mối quan hệ vững chắc liên quan tới quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, Mỹ ngày càng coi Trung Quốc đang “nỗ lực làm xói mòn an ninh và sự thịnh vượng của Hoa Kỳ”. Do đó, Nhà Trắng đang tìm kiếm những cách thức mới để tăng cường liên minh và quan hệ đối tác nhằm chống lại ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực.
Trong chuyến công du gần đây tới Malaysia và Indonesia, Ngoại trưởng Antony Blinken đã vạch ra kế hoạch tăng cường gắn kết kinh tế với Đông Nam Á. Chiến lược mới của Washington đã trở nên rõ ràng và cường quốc này đang chứng minh Mỹ sẽ là một lựa chọn tốt hơn Trung Quốc.
Phát biểu tại Kuala Lumpur vào giữa tháng 12, Blinken đã nhấn mạnh việc gia tăng cơ hội đầu tư cho các công ty Mỹ tại Malaysia, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và chuỗi cung ứng chất bán dẫn, đồng thời nêu bật hỗ trợ quốc phòng của Mỹ.
Trước đó một ngày, tại Jakarta, Blinken và người đồng cấp từ Indonesia, Retno Marsudi, đã thảo luận về một thỏa thuận hợp tác kéo dài trong lĩnh vực hàng hải đến năm 2026, thiết lập đối thoại cấp bộ trưởng “2 + 2”, cũng như cam kết của Mỹ về việc mở rộng hợp tác kinh tế.
Tại một cuộc họp báo, Retno cho biết: “Ở Indonesia, có rất nhiều cơ hội đầu tư, bao gồm cả trong lĩnh vực y tế, chuyển đổi kỹ thuật số và năng lượng”. Đồng thời, bà cũng lưu ý rằng thương mại Mỹ-Indonesia tăng trưởng hơn 30% so với cùng kỳ năm ngoái, đầu tư của Mỹ tăng nhiều hơn 30%. Tính riêng chín tháng đầu năm 2021, mức đầu tư của Mỹ tăng 73% so với cùng kỳ năm 2020.
Điều này cho thấy Trung Quốc mới là cường quốc kinh tế nổi trội trong khu vực chứ không phải Mỹ.
Trong khi Bắc Kinh dường như đã sử dụng kinh tế để gia tăng ảnh hưởng ở Đông Nam Á, thì Washington liên tục bị chỉ trích vì thiếu tầm nhìn kinh tế đối với khu vực sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi TPP vào tháng 1 năm 2017.
Theo Rafiq Dossani, Giám đốc Trung tâm Chính sách Châu Á Thái Bình Dương tại RAND Corp có trụ sở tại Washington, cho biết: “Washington đang gặp khó khăn trong vấn đề này”. Dossani cho hay Mỹ có một thị trường rộng lớn và nỗ lực tạo ra các thị trường chung, nhưng lại không tăng cường đầu tư công vào hàng hóa công cộng như cơ sở hạ tầng; nếu có cũng không không có công trình nào quy mô bằng đầu tư của Trung Quốc.
Khung kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương
Trong bối cảnh đó, chuyến đi của Blinken đã nêu bật mong muốn của Washington trong việc tăng cường gắn kết kinh tế với một khu vực. Chuyến công tác này chỉ diễn ra vài tháng sau khi kết thúc chuyến đi Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris và Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin. Đây là một giai đoạn quan trọng trong quá trình cạnh tranh Trung-Mỹ. Đông Nam Á là nơi mà cả hai cường quốc đều cố gắng tranh giành quyền lực và chứng tỏ sự ảnh hưởng.
Trong bối cảnh đó, chuyến đi của Blinken - người cũng đã đến thăm Đông Nam Á chỉ vài tháng sau Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris và Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin - nêu bật mong muốn của Washington trong việc tăng cường gắn kết kinh tế với một khu vực. đó là một giai đoạn quan trọng đối với sự cạnh tranh Trung-Mỹ, và nơi mà cả hai nước vẫn bị nhốt trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và ảnh hưởng.
Tại Jakarta, Blinken chính thức thông báo rằng Washington đang phát triển một khuôn khổ kinh tế toàn diện ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhằm tăng cường hợp tác về “thương mại và kinh tế kỹ thuật số, công nghệ, chuỗi cung ứng linh hoạt, khử cacbon và năng lượng sạch, cơ sở hạ tầng, tiêu chuẩn lao động cũng như các lĩnh vực khác mà các bên có cùng mối quan tâm”.
Thông tin chi tiết về khuôn khổ này được công bố rất ít. Tuy nhiên, Mỹ dự kiến sẽ bắt đầu một quy trình chính thức vào năm tới để tạo cơ sở cho những quan hệ đối tác kinh tế trong tương lai.
Trong khuôn khổ chuyến thăm Singapore và Malaysia vào tháng 11, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Gina Raimondo cho biết khuôn khổ tương lai sẽ tập trung về “phát triển các mối quan hệ thương mại và kinh tế mạnh mẽ với các đối tác của Mỹ ở Ấn Độ - Thái Bình Dương”. Đây sẽ không phải là một hiệp định thương mại tự do điển hình mà sẽ mang tính bao trùm và linh hoạt để nhiều quốc gia có thể tham gia.
Theo Rajiv Biswas, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại IHS Markit, thương mại hàng hóa và dịch vụ của Mỹ với các nước Đông Nam Á ước tính đạt 362 tỷ USD vào năm 2020. Đồng thời, Mỹ cũng là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn ở khu vực này trong nhiều thập kỷ với tổng vốn đầu tư trực tiếp tích lũy vào ASEAN đạt 329 tỷ USD năm 2020, tăng 3,2% so với năm 2019.
Bên cạnh đó, Mỹ và ASEAN cũng có quan hệ đối tác chiến lược, Washington cũng hỗ trợ các nước ASEAN trong nhiều lĩnh vực.
Theo Biswas, hai chương trình quan trọng mới trong khuôn khổ quan hệ đối tác này sẽ lên tới 102 triệu đô la. Đây là khoản tài trợ của Mỹ cho một sáng kiến Tương lai khí hậu song phương mới nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu và khởi động Chương trình Hành động Khí hậu Hoa Kỳ-ASEAN. Chương trình này nhằm hỗ trợ sự phát triển của ASEAN thông qua các hoạt động nghiên cứu, hợp tác và đổi mới về biến đổi khí hậu.
Ngoài ra, cơ quan viện trợ của chính phủ Hoa Kỳ cũng đã khởi động chương trình Điện thông minh cho Đông Nam Á nhằm giúp khu vực chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch. Sáng kiến này cũng bao gồm một loạt các chương trình, từ tài trợ vốn mạo hiểm cho các khoản đầu tư liên quan đến công nghệ cho đến quỹ đổi mới kinh doanh trong các thành phố thông minh.
Đạt được thế cân bằng
Liệu tất cả các kế hoạch mà Mỹ đề ra trên đây có đủ để thay đổi cán cân quyền lực với Trung Quốc?
Các nhà ngoại giao Mỹ cho biết Washington không yêu cầu các nước trong khu vực đứng về phía nào, chỉ cần đảm bảo rằng họ được trang bị đầy đủ để đưa ra quyết định của riêng mình. Điều này cho thấy, nhiều nước trong số này đang cảm thấy áp lực từ cả hai phía và lo sợ rằng sự cạnh tranh Trung-Mỹ ngày càng gia tăng có thể dẫn đến căng thẳng gia tăng, đặc biệt là khi Washington cũng mở rộng liên minh an ninh với các nước Ấn Độ - Thái Bình Dương khác như Ấn Độ, Nhật Bản và Australia.
Trong khi đó, các nước Đông Nam Á muốn duy trì quyền tự chủ chiến lược trong khu vực sẽ cần phải đối mặt với sự cạnh tranh này bằng cách cân bằng giữa việc tham gia với tất cả các bên và không trở nên quá phụ thuộc.
Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Hishammuddin Hussein tuyên bố, đất nước của ông không muốn “bị cuốn vào địa chính trị của các cường quốc trên thế giới và trong khu vực”.
Trong khi nhiều nước Đông Nam Á hoan nghênh Hoa Kỳ tăng cường đầu tư và duy trì trật tự dựa trên luật lệ trong khu vực, đặc biệt là liên quan đến các tranh chấp ở Biển Đông. Các nước Đông Nam Á không muốn gây nguy hiểm cho mối quan hệ của họ với Trung Quốc và lựa chọn việc không coi Bắc Kinh là một mối đe dọa nếu không thực sự bắt buộc.
Malaysia là một nước ủng hộ mạnh mẽ cách tiếp cận như vậy. Nước này đã nhiều lần tuyên bố rằng Biển Đông nên là “một nền tảng cho hợp tác và kết nối, không phải là một khu vực đối đầu hoặc xung đột”.
Về vấn đề này, Dossani chỉ ra rằng có hai lập trường mà các nước Đông Nam Á thể hiện đối với Hoa Kỳ: “Thứ nhất, ASEAN là trung tâm đưa ra các quyết định, không phải các quốc gia riêng lẻ. Trong một số trường hợp, lập trường của các quốc gia ASEAN có thể khác nhau. Bất kỳ sự lựa chọn bên nào trong ASEAN sẽ bị coi là làm suy yếu hiệp hội. Đây là điều mà các quốc gia ASEAN không mong muốn, vì họ coi trọng sự thống nhất của khối trong quan hệ với Hoa Kỳ. Thứ hai, các quốc gia Đông Nam Á không muốn đưa ra lựa chọn. Họ không thấy ích lợi gì khi xa lánh Trung Quốc – một cường quốc đang hội nhập kinh tế ở Đông Nam Á”.
Sức mạnh của quan hệ kinh tế bền chặt giữa Trung Quốc và ASEAN
Quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc và ASEAN đã phát triển với tốc độ nhanh chóng trong ba thập kỷ qua, thương mại hàng hóa song phương tăng từ 9 tỷ USD năm 1991 lên tới 685 tỷ USD vào năm 2020. Trên thực tế, ASEAN đã vượt qua Liên minh châu Âu vào năm 2020 để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc.
Ngoài ra, sự hợp tác kinh tế giữa Trung Quốc và ASEAN trong thập kỷ qua cũng được tăng cường thông qua việc thành lập các khu thương mại tự do.
Các mối quan hệ kinh tế đã được hưởng lợi từ những dự án phát triển cơ sở hạ tầng trên toàn khu vực, đặc biệt là thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Các dự án bổ sung sẽ được đề xuất như một phần của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực mới (RCEP) - một hiệp định thương mại tự do giữa 15 quốc gia ở châu Á - Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc và tất cả 10 thành viên ASEAN, sẽ có hiệu lực vào đầu năm 2022.
Hội nhập kinh tế giữa Đông Nam Á và Trung Quốc có thể sâu rộng hơn nữa, đặc biệt là khi nước này cũng đã xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) - một Hiệp định Thương mại Tự do Châu Á - Thái Bình Dương lớn mà hiện tại Hoa Kỳ không tham gia.
Theo Dossani, Trung Quốc thừa nhận rằng mô hình chính trị của họ không mấy hấp dẫn đối với các nước Đông Nam Á, vì vậy cho đến nay, chiến lược của nước này gồm hai mặt: (1) hội nhập kinh tế - sẽ sớm được tăng cường bởi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, và (2) không can thiệp vào nền kinh tế cũng như những vấn đề nội bộ của các nước trong khu vực.
Dossani nói, Trung Quốc thừa nhận rằng mô hình chính trị của họ không mấy hấp dẫn đối với các nước Đông Nam Á, vì vậy chiến lược của họ cho đến nay gồm hai mặt: hội nhập kinh tế - sẽ sớm được tăng cường bởi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực - và không can thiệp vào nền kinh tế. đối nội của các nước trong khu vực.
Quan điểm
Cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung sẽ càng gia tăng vào năm 2022. Tuy nhiên, lần này Washington sẽ không chỉ tập trung vào việc củng cố quốc phòng và an ninh, mà sẽ đầu tư vào quan hệ kinh tế như một phần của nỗ lực thu hẹp khoảng cách quan trọng trong chiến lược chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc.
Nhà kinh tế Biswas chỉ ra rằng, nền kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm của Đông Nam Á, trong khi các công ty đa quốc gia của Mỹ dự kiến vẫn sẽ là nguồn đầu tư nước ngoài trực tiếp lớn nhất ở Đông Nam Á đến năm 2022.
Đồng thời, Bắc Kinh cũng sẽ tăng cường nỗ lực để duy trì vị thế dẫn đầu về địa kinh tế đối với Washington tại khu vực chiến lược quan trọng này.
Dossani nói: “Trung Quốc không thể rời Đông Nam Á trong hai thập kỷ tới, cả vì lý do kinh tế và địa chính trị. Việc cung cấp vốn công thông qua sáng kiến Vành đai và Con đường, các chương trình hỗ trợ chăm sóc sức khỏe (đại dịch), hoạt động thông qua ASEAN và khuyến khích các công ty Trung Quốc đầu tư vào khu vực là một trong số các chiến lược mà Trung Quốc sẽ theo đuổi”.
Tương tự như vậy, Đông Nam Á khó có thể từ bỏ Trung Quốc, vì khối ASEAN hội nhập kinh tế với nước này về thương mại và đầu tư ngày càng tăng.
Nguồn: Community News
Từ khóa: thế căng bằng, khoảng cách, chiến lược, địa kinh tế
