Chính quyền Kishida đã nhấn mạnh đến an ninh kinh tế, nhưng nó có nghĩa là gì?
Chính phủ Nhật Bản hiện đang chuẩn bị một dự luật mới liên quan đến “an ninh kinh tế” của Nhật Bản thể hiện trong hình thức chủ nghĩa tư bản mới để trình lên phiên họp tiếp theo của Nghị Viện vào tháng 1 năm 2022. Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio đã thảo luận và bổ sung kiểu chủ nghĩa tư bản mới này và xem nó như một nền tảng chính sách quan trọng của chính quyền. Ông đã thành lập một hội đồng để thảo luận về chủ đề này, bao gồm các Bộ trưởng Nội các liên quan cũng như 15 đại diện từ khu vực tư nhân, bao gồm Tokura Masakazu, chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren), và Shibusawa Ken, hậu duệ của Shibusawa Eiichi, một doanh nhân vĩ đại trong lịch sử Nhật Bản, người đã đóng góp to lớn vào sự hình thành chủ nghĩa tư bản hiện đại trong xã hội Nhật Bản.
Đáng chú ý, chủ nghĩa tư bản mới của chính quyền Kishida đưa ra các đề xuất nhằm tăng cường an ninh kinh tế của Nhật Bản để đối phó với sự thay đổi của môi trường an ninh toàn cầu. Các nhà lập pháp của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã và đang nghiên cứu việc xây dựng chiến lược an ninh kinh tế như một phần quan trọng trong các chính sách kinh tế và công nghiệp của Nhật Bản. Tuy nhiên, theo nhận xét của Giáo sư Hosoya Yuichi - một nhà nghiên cứu nổi tiếng về ngoại giao và chính trị quốc tế của Đại học Keio, chính sách an ninh kinh tế của Nhật Bản trong chủ nghĩa tư bản mới của Kishida được xem là một “khái niệm cực kỳ mơ hồ và khó nắm bắt”.
Bản chất và ý nghĩa của “Luật an ninh kinh tế” được Nhật Bản đệ trình trong cuộc họp Nghị viện quốc gia vào năm tới là gì?
Vào ngày 19 tháng 11, chính quyền thủ tướng Kishida đã thành lập hội đồng để thảo luận về luật an ninh kinh tế nhằm mục đích đưa ra một dự luật tăng cường an ninh kinh tế của Nhật Bản và trình lên phiên họp Quốc hội tiếp theo. Hội đồng an ninh kinh tế do Thủ tướng Kishida, Bộ trưởng An ninh kinh tế Kobayashi Takayuki, Chánh văn phòng Nội các Matsuno Hirokazu, Bộ trưởng Tài chính Suzuki Shunichi, và Bộ trưởng Kinh tế - Thương mại và Công nghiệp Hagiuda Koichi, làm chủ tịch. Trong cuộc họp, thủ tướng Kishida nói rằng “điều quan trọng là phải tăng cường các biện pháp an ninh kinh tế của đất nước khi các quốc gia khác đang chạy đua để có được các chi tiết, vật liệu và công nghệ then chốt”.
Vào ngày 26 tháng 11, hội đồng chuyên gia về chính sách an ninh kinh tế của Nhật Bản được thành lập - do Aoki Setsuko, giáo sư Đại học Keio, chủ trì - nhằm tăng cường chiến lược an ninh kinh tế của Nhật Bản, đặc biệt là khả năng phục hồi chuỗi cung ứng các mặt hàng quan trọng chiến lược, ví dụ như chất bán dẫn và các sản phẩm y tế.
Ngoài ra, đạo luật dự kiến sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ quan trọng khác. Liên quan đến việc bảo vệ cơ sở hạ tầng kỹ thuật số trong nước, chính phủ Nhật Bản đã lên kế hoạch phân tán các trung tâm dữ liệu đến các khu vực khác nhau, vì ngày nay gần 80% trung tâm dữ liệu của Nhật Bản tập trung ở các vùng lân cận của Tokyo và Osaka. Ngoài những cân nhắc về an ninh kinh tế cũng như quản lý rủi ro thiên tai, chính quyền Kishida sẽ đầu tư vào việc phát triển các trung tâm dữ liệu mới ở các vùng nông thôn của Nhật Bản. Ông Miyake Kunihiko, cựu quan chức ngoại giao Nhật Bản kiêm giám đốc nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Toàn cầu Canon cho rằng Luật mới sẽ củng cố các biện pháp an ninh mạng của Nhật Bản đối với các công ty điện lực, tổ chức tài chính và các cơ sở hạ tầng quan trọng khác liên quan đến an ninh kinh tế.
Đáng chú ý, có thông tin cho rằng chính phủ Kishida sẽ đầu tư khoảng 500 tỷ yên (4,4 tỷ USD) và có kế hoạch hỗ trợ sự phát triển của chất bán dẫn trong nước ở tỉnh Kumamoto thuộc khu vực Kyushu bằng cách trợ cấp cho một chương trình quốc tế với Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan. Mối quan tâm của Nhật Bản đối với các điểm nghẽn của chuỗi cung ứng cũng như hợp tác an ninh kinh tế với công ty Đài Loan là điều dễ hiểu khi căng thẳng ngày càng tăng giữa Washington và Bắc Kinh về Đài Loan. Tương tự như vậy, Tokyo và Bắc Kinh đã mâu thuẫn về chuyển giao công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mở cửa thị trường và tính minh bạch, cũng như các vấn đề thương mại khác.
Trước đó, Trung Quốc đã quyết định ngừng xuất khẩu nguyên liệu đất hiếm cần thiết cho việc tạo ra các sản phẩm công nghệ cao sang Nhật Bản trong bối cảnh tranh chấp ngoại giao song phương về quần đảo Senkaku /Điếu Ngư ở Biển Hoa Đông. Đáp lại, Nhật Bản đã giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nguyên liệu đất hiếm từ Trung Quốc. Trong bài phát biểu của Igata Akira và Brad Glosserman khi trao đổi với các giáo sư tại Trung tâm xây dựng chiến lược tại Trường Đại học Tama đã chỉ ra trường hợp đất hiếm của Trung Quốc có thể được coi là một ví dụ liên quan đến an ninh kinh tế của Nhật Bản đối với cuộc xung đột lãnh thổ với Trung Quốc. Về bản chất, sản xuất các vật liệu lưỡng dụng trong nước bao gồm chất bán dẫn và bảo vệ chuỗi cung ứng có ý nghĩa quan trọng đối với chiến lược an ninh kinh tế của Nhật Bản.
Tương tự như vậy, Tokyo lo ngại về các vấn đề liên quan đến an ninh kinh tế như trộm cắp tài sản trí tuệ, rò rỉ công nghệ và gián điệp kinh tế từ Bắc Kinh. Theo nhận định của Matthew P. Goodman - Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) những quan ngại của Tokyo đã được chia sẻ với các nhà hoạch định chính sách và chiến lược của Washington.
Giáo sư Suzuki Kazuto của Đại học Tokyo đã cho rằng các quan chức chính phủ Nhật Bản và các nhà hoạch định chính sách đã nhận thức được ý nghĩa chiến lược của các chính sách gần đây của chính quyền Biden liên quan đến chất bán dẫn, pin quy mô lớn, nguyên tố đất hiếm và dược phẩm. Ông Suzuki lập luận rằng Chính quyền Kishida sẽ phải thực hiện một cách tiếp cận toàn diện để tăng cường an ninh kinh tế của Nhật Bản bằng cách kết hợp một nhóm kinh tế của Ban Thư ký An ninh Quốc gia với các bộ liên quan gồm bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (đối với chuỗi cung ứng), bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi (đối với dược phẩm), bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông và Du lịch (đối với nguyên liệu đất hiếm), và bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản (đối với an ninh lương thực) trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị giữa Trung Quốc và Mỹ.
Lưu ý rằng Trung Quốc đã, đang và sẽ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản trong tương lai gần. Mặc dù chiến lược an ninh kinh tế của Nhật Bản được phát triển để đối phó với sức mạnh gia tăng của Trung Quốc và sự cạnh tranh địa chính trị giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, Tokyo sẽ không muốn gây nguy hiểm cho quan hệ đối tác kinh tế và thương mại với Bắc Kinh, vốn chiếm khoảng 25% hàng hóa nhập khẩu của Nhật Bản vào năm 2020.
Không thể đánh giá thấp ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc đối với các quá trình hội nhập kinh tế trong khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Nền kinh tế Nhật Bản phụ thuộc vào Trung Quốc, và Bắc Kinh có thể là nước hưởng lợi chính từ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có hiệu lực vào ngày 01 tháng 01 năm 2022. Hơn nữa, Trung Quốc đã thể hiện sự quan tâm của mình tới Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong khi chính quyền Biden tỏ ra thận trọng về việc gia nhập lại khuôn khổ thương mại tự do đa phương.
Quá trình hội nhập kinh tế khu vực trong thời kỳ cạnh tranh Trung - Mỹ, chính quyền Kishida phải đối mặt với sự cần thiết của việc ban hành luật an ninh kinh tế của Nhật Bản trong cuộc họp Nghị viên vào năm tới, cũng như ngoại giao kinh tế cân bằng trong địa chính trị Ấn Độ - Thái Bình Dương.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: Nhật Bản, an ninh kinh tế
