Một hiệp định thương mại tự do mới bao phủ 1/3 kinh tế thế giới, sẽ xóa bỏ 90% thuế quan đối với 15 quốc Đông Á và Thái Bình Dương và dự kiến thúc đẩy xuất khẩu nội khối thêm 42 tỷ đô la.
Theo một nghiên cứu của UNCTAD công bố hôm 15/12, hiệp định thương mại tự do châu Á- Thái Bình Dương mới bắt đầu có hiệu lực kể từ ngày 1/1/2022 sẽ là khối thương mại lớn nhất hành tinh tính theo quy mô kinh tế.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) bao gồm 15 quốc gia thuộc vùng Đông Á và Thái Bình Dương có quy mô kinh tế và giai đoạn phát triển khác nhau.
Hiệp định bao gồm Úc, Brunei, Campuchia, Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Lào, Malaysia, Myanmar, New Zealand, Philippines, Singapore, Thái lan và Việt Nam.
Hiệp định RCEP sẽ trở thành thỏa thuận thương mại lớn nhất thế giới, chiếm gần 1/3 GDP toàn cầu.
Hiệp định này được xem là lớn nhất thế giới khi so sánh với các hiệp định thương mại khu vực lớn khác dựa trên tỷ trọng GDP như khối thương mại Nam Mỹ- Mercosur (chiếm 2.4%), khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi (2.9%), Liên minh châu Âu (17.9%) và thỏa thuận Mỹ- Mexico- Canada (28%).
Phân tích của UNCTAD cho thấy RCEP sẽ tác động đáng kể lên thương mại toàn cầu. Báo cáo nhấn mạnh: “Quy mô kinh tế của khối mới nổi và sự năng động trong thương mại sẽ biến khối này trở thành trung tâm thương mại toàn cầu.”
Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, việc hiệp định RCEP đi vào hiệu lực cũng giúp thúc đẩy quá trình phục hồi thương mại. Nghiên cứu UNCTAD gần đây cho thấy thương mại trong các hiệp định như vậy đã tương đối linh hoạt hơn trước sự suy thoái thương mại toàn cầu do đại dịch gây ra.
Xóa bỏ 90% thuế quan trong khối
Hiệp định bao gồm một số lĩnh vực hợp tác, với nguyên tắc trọng tâm là xóa bỏ dần rào cản thuế quan giữa các nước. Hiệp định dự kiến sẽ cắt giảm 90% thuế quan trong khối, và những lộ tình này chính là chìa khóa để nghiên cứu những tác động ban đầu của RCEP đối với dòng thương mại cả trong và ngoài khối RCEP.
Trong khuôn khổ RCEP, tự do hóa thương mại sẽ đạt được thông qua việc cắt giảm dần thuế quan. Nhiều loại thuế quan sẽ được xóa bỏ ngay lập tức, số còn lại sẽ giảm dần trong vòng 20 năm tiếp theo.
Các mức thuế vẫn còn hiệu lực sẽ chủ yếu giới hạn đối với một số sản phẩm cụ thể trong các lĩnh vực chiến lược như nông nghiệp và công nghiệp ô tô; trong khi, nhiều thành viên RCEP đến nay vẫn chưa nhất trí với các cam kết tự do hóa thương mại này.
Lợi ích cho xuất khẩu nội khối
Thương mại giữa 15 nền kinh tế đạt giá trị khoảng 2.3 nghìn tỷ đô la vào năm 2019, đồng thời các phân tích của UNCTAD cũng cho thấy lộ trình giảm thuế của hiệp định có thể thúc đẩy quá trình xuất khẩu nhiều hơn trong khối liên minh này tăng gần 2%, tương đương khoảng 42 tỷ đô la.
Đây sẽ là kết quả của hoạt động xúc tiến thương mại- bởi lẽ thuế quan thấp hơn sẽ giúp kích thích thương mại giữa các thành viên tăng gần 17 tỷ đô la và tạo ra sự chuyển hướng thương mại ở mức gần 25 tỷ đô la từ các nước không phải thành viên sang các nước thành viên RCEP.
Lợi ích không đồng đều giữa các thành viên
Báo cáo nhấn mạnh rằng các thành viên RCEP dự kiến sẽ hưởng lợi từ việc tham gia hiệp định.
Lộ trình giảm thuế được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động thương mại lớn hơn cho các nền kinh tế lớn nhất trong khối, không phải vì các điều khoản đàm phán hiệp định không công bằng mà phần lớn là do mức thuế quan vốn đã thấp giữa nhiều thành viên RCEP khác.
Các phân tích UNCTAD cho thấy Nhật Bản là nước sẽ hưởng lợi nhiều nhất nhờ lộ trình giảm thuế của RCEP, phần lớn do các tác động chuyển hướng thương mại. Xuất khẩu của nước này dự kiến tăng khoảng 20 tỷ đô la, tương đương 5.5% so với giá trị xuất khẩu của nước này sang các thành viên RCEP trong năm 2019.
Báo cáo cũng cho thấy những tác động tích cực đáng kể đối với xuất khẩu của phần lớn các nền kinh tế khác bao gồm Úc, Trung Quốc, Hàn Quốc và New Zealand. Mặt khác, các tính toán cho thấy lộ trình giảm thuế của RCEP có thể làm giảm xuất khẩu của Campuchia, Indonesia, Philippines và Việt Nam.
Báo cáo cho biết: Điều này chủ yếu xuất hiện do các tác động tiêu cực trong dòng chuyển hướng thương mại, vì các nước sẽ chuyển hướng nhập khẩu một số mặt hàng xuất khẩu của các thành viên RCEP khác có lợi thế về thuế quan hơn.
Ví dụ, một số mặt hàng nhập khẩu của Trung Quốc từ Việt Nam sẽ được thay thế bằng hàng nhập khẩu từ Nhật Bản do mức độ tự do hóa thuế quan giữa Trung Quốc và Nhật Bản tốt hơn.
Tham gia RCEP đem lại lợi ích hơn
Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng những tác động tiêu cực tổng thể đối với một số thành viên RCEP không ngụ ý rằng họ sẽ khá hơn nếu ở ngoài thỏa thuận RCEP. Và các tác động chuyển hướng thương mại vẫn sẽ được tích lũy dần dần.
Báo cáo khẳng định: “Ngay cả khi không xem xét các lợi ích khác của hiệp định RCEP bên cạnh các vấn đề như xóa bỏ thuế quan thì các tác động thúc đẩy thương mại khi tham gia RCEP cũng sẽ làm giảm bớt các tác động chuyển hướng thương mại tiêu cực.”
Ví dụ như trường hợp của Thái Lan, các tác động thúc đẩy thương mại hoàn toàn bù đắp cho các tác động tiêu cực từ xu hướng chuyển hướng thương mại.
Nhìn chung, báo cáo cho thấy toàn bộ khu vực sẽ hưởng lợi từ lộ trình xóa bỏ thuế quan của RCEP và phần lớn các lợi ích này có được từ sự dịch chuyển thương mại khỏi các quốc gia không phải là thành viên.
Cuối cùng, “Khi quá trình hội nhập của các thành viên RCEP tiến xa hơn, các tác động chuyển hướng này cũng có thể gia tăng thêm, đây là một yếu tố mà các nước không thuộc khối RCEP nên xem xét kỹ.”
Nguồn: UNCTAD
Từ khóa: RCEP, chuyển hướng thương mại
