Sau một thời gian dài chờ đợi, hội nghị cấp bộ trưởng WTO lần thứ 12 dự kiến được khai mạc tại Geneva vào tuần qua. Tôi đã tưởng tượng, khi đó vào cuối tuần các tờ tin sẽ đưa các tiêu đề nóng hổi như “Các Bộ trưởng đã đưa ra tuyên bố chung về trợ cấp cho hoạt động đánh bắt ngư nghiệp, thuế thương mại điện tử; chúng tôi đang tiếp tục thực hiện các công việc dở dang”…
Tôi đã tưởng tượng các quốc gia đang phê chuẩn cam kết hợp tác thương mại, cuộc chiến thuế quan Mỹ - Trung hạ nhiệt và các hành động thúc đẩy giao thương để giúp nền kinh tế toàn cầu phục hồi sau cuộc suy thoái, có lẽ là sâu nhất trong thế kỷ này.
Nhưng có sự sai lệch thời gian ở đây. Đó chính xác là các tiêu đề tin tức cho hội nghị cấp bộ trưởng của WTO, nhưng nó đã diễn ra vào ngày 13 tháng 12 năm 2017 – ngày bế mạc hội nghị cấp bộ trưởng WTO lần thứ 11 tại Buenos Aires, Argentina.
Ngay sau đó, một nhóm đến từ Đại học King's College London đã thực hiện bài nghiên cứu với phần tóm tắt như sau: hội nghị được ca ngợi nhiều như thế nào thì gây thất vọng nhiều như thế đó.
Theo quan điểm của nhóm nghiên cứu, “Kết quả của cuộc họp thực sự rất quan trọng. Nó củng cố cho quá trình cải cách cơ chế đàm phán của WTO và cho phép các thành viên giải quyết hàng loạt các vấn đề kinh tế và xã hội cấp bách một cách hiệu quả hơn; cũng như đàm phán về các rào cản và vướng mắc còn tồn tại”.
Có lẽ chỉ tại trụ sở WTO bên bờ hồ Geneva, vấn đề “cải cách cơ chế đàm phán” và “đàm phán về các rào cản” được cho là kết quả quan trọng.
Vấn đề ở đây là, khi thế giới bên ngoài đã trôi qua được bốn năm nhưng dường như đồng hồ ở Geneva vẫn đứng yên. Từ sau sự kiện tại Buenos Aires năm đó, tất cả những gì thế giới được chứng kiến là các xung đột thương mại ngày càng gay gắt, sự ưu tiên giải quyết tranh chấp song phương và sự né tránh giải quyết vấn đề.
Sự né tránh đó một lần nữa đã xảy ra vào thứ Sáu tuần trước, khi Đại hội đồng WTO triệu tập một cuộc họp khẩn cấp để thông báo hoãn hội nghị cấp bộ trưởng do tác động của việc bùng phát biến thể mới Omicron. Lệnh hạn chế di chuyển ở Thụy Sĩ khiến nhiều bộ trưởng thương mại không thể tham gia cuộc họp.
Sau các bài báo ca ngợi về hội nghị cấp bộ trưởng WTO tại Buenos Aires, thế giới đã chứng kiến một đại dịch đau thương và một cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu nghiêm trọng. Thế giới đã chứng kiến một cuộc chiến thương mại gây ra nhiều tổn hại nặng nề giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới. Và thế giới cũng chứng kiến ông Roberto Azevedo, Tổng giám đốc WTO đã tuyên bố từ chức sớm.
Theo kế hoạch ban đầu, Hội nghị cấp bộ trưởng lần thứ 12 dự kiến tổ chức tại Nur-Sultan, Kazakhstan vào tháng 6 năm ngoái, nhưng nó đã bị hủy bỏ. Giám đốc mới của WTO vừa được bổ nhiệm vào tháng Hai, bà Ngozi Okonjo-Iweala người Nigeria đã ấn định thời gian mới để tổ chức hội nghị tại Geneva vì những hạn chế di chuyển do tác động của đại dịch.
Bây giờ đại dịch lại ập đến. Bà Okonjo-Iweala cho biết: “Chúng tôi không có giải pháp nào khác ngoài việc đề xuất tạm hoãn hội nghị cấp bộ trưởng”. Bà cũng cho biết, nhiều phái đoàn cảm thấy hội nghị trực tuyến không thể đủ để giúp họ tương tác và đàm phán các vấn đề phức tạp, nhạy cảm như vấn đề chính trị. Các cuộc đàm phán vẫn phải diễn ra và tại Geneva, các phái đoàn hoàn toàn có khả năng thực hiện điều đó.
Kể từ khi được bổ nhiệm, bà Okonjo-Iweala luôn tìm kiếm động lực mới để thực hiện tự do hóa thương mại trên toàn cầu. Mọi người nhận định rằng, WTO là một tổ chức không thể thiếu trong việc quản lý thương mại toàn cầu nhưng hiện nay, danh tiếng của tổ chức đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau nhiều lần trì hoãn, làm việc kém hiệu quả trong hơn 20 năm vừa qua.
Sau sự sụp đổ của Vòng đàm phán Doha đầy tham vọng do WTO khởi động, tất cả những gì tổ chức này đưa ra chỉ là một biện pháp mềm mỏng nhằm tạo thuận lợi cho thương mại biên giới giữa các quốc gia. Sau những nỗ lực thúc đẩy hội nghị nhưng không đạt được tuyên bố chung ở Buenos Aires, các đại sứ thương mại tại Geneva đã toàn tâm làm việc để tạo ra động lực mới và khôi phục một chút uy tín của tổ chức.
Ngoài các quy định nhằm hạn chế tác hại của trợ cấp hoạt động đánh bắt ngư nghiệp (ước tính lên tới 20 tỷ USD mỗi năm) và điều chỉnh tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của thương mại điện tử toàn cầu (từ con số 0 vào năm 2000 và ước tính lên tới 4,3 nghìn tỷ USD vào năm 2020), WTO cần phải giải quyết cấp bách các rào cản trong việc giao thương thiết bị y tế và phân phối vắc-xin công bằng trong trận chiến chống lại đại dịch Covid-19. Báo cáo Thương mại Thế giới mới nhất của WTO gọi đại dịch Covid-19 là “một phép thử lớn đối với hệ thống thương mại thế giới”.
Liên quan đến vấn đề mua bán phát thải, chẳng hạn như việc thiết lập các quy định toàn cầu để đưa ra một mức giá thực tế cho khí thải CO2và loại bỏ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch (ước tính trị giá 5,9 nghìn tỷ USD mỗi năm bởi Quỹ Tiền tệ Quốc tế) cũng đã được thêm vào danh sách “việc cần làm” khẩn cấp của WTO.
Các nhiệm vụ khác bao gồm khôi phục quy tắc giải quyết tranh chấp thương mại của WTO, vốn đã bị cựu tổng thống Mỹ Donald Trump “đòi cải tổ” vào hai năm trước; đưa ra các quy tắc cạnh tranh đối với doanh nghiệp nhà nước; và thống nhất với những biện pháp hạn chế xuất khẩu nhằm giúp cho các nền kinh tế có khả năng chống chịu khi đối mặt với đại dịch và các thảm họa thiên nhiên khác.
Các nhiệm vụ cần phải được thực hiện dựa trên khả năng phục hồi của các chuỗi cung ứng toàn cầu, bởi vì đây là yếu tố góp phần vào khả năng phục hồi hoặc tổn thương của các nền kinh tế.
Bên cạnh cuộc khủng hoảng về biến đổi khí hậu và đại dịch Covid-19 đã được xác định rõ ràng và mang tính cấp bách, các công việc khác trong danh sách “việc cần làm” cũng đã được xác định rõ ràng trong vài năm qua nhưng vẫn chưa được giải quyết.
Vào tuần trước, trước khi cuộc họp cấp bộ trưởng mới nhất tạm hoãn, các nhà đàm phán của WTO đã đưa ra một vài dự kiến về tính khả thi của một thỏa thuận về trợ cấp cho hoạt động đánh bắt ngư nghiệp và một thỏa thuận về thương mại điện tử. Không phải là mỉa mai khi nói rằng, hai thỏa thuận này chính là nội dung đã thu hút nhiều ý kiến tích cực tại Buenos Aires.
Tuy nhiên, một lần nữa, thế giới phải chứng kiến sự né tránh giải quyết vấn đề và tôi phải miễn cưỡng tin rằng nguyên nhân của sự trì hoãn là do biến chủng Covid-19 mới. Có vẻ chúng ta sẽ phải chung sống với sự trì hoãn không bao giờ kết thúc này.
Nguồn: SCMP
Từ khóa: WTO, biến đổi khí hậu, đại dịch Covid-19
