Năm nay đánh dấu kỷ niệm 20 năm Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nhờ những nỗ lực cải cách liên tục và mở cửa của Trung Quốc cho phù hợp với các quy tắc quốc tế, việc Trung Quốc gia nhập WTO đã trở thành một kết quả có lợi cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, khi sự phát triển của các mô hình thương mại quốc tế phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng như sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ, thì WTO cũng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng.
Là cơ quan thương mại tự do đa phương quan trọng nhất trên thế giới, WTO đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy mở cửa thương mại và giải quyết các tranh chấp thương mại trong những thập kỷ qua. Nhưng trong những năm gần đây, quyền hạn của tổ chức này đang gặp phải thách thức.
Thứ nhất, một phần chức năng của WTO, bao gồm cơ quan phúc thẩm, cơ chế rà soát và cơ chế đàm phán, đã bị suy yếu. Thứ hai, đối với các lĩnh vực mới nổi như thương mại điện tử, kinh tế kỹ thuật số, thuế quan carbon, các nước mong muốn thiết lập các quy tắc đa phương mới. Thứ ba, với việc ký kết thêm nhiều Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) khu vực, sẽ có những tranh chấp về cách phối hợp các quy tắc mới này. Do đó, cần có sự đồng thuận chung giữa các quốc gia thành viên để cùng nhau thúc đẩy cải cách WTO.
Có sự khác biệt lớn giữa các quốc gia về con đường tốt nhất khi tiến hành cải cách WTO. Sự khác biệt chủ yếu là giữa nhu cầu của các nước phát triển và đang phát triển, và cũng có sự khác biệt giữa các quốc gia thương mại lớn. Mặc dù Trung Quốc và Mỹ không phải là nhân tố quyết định duy nhất trong việc thúc đẩy cải cách WTO, nhưng Mỹ tăng cường trấn áp Trung Quốc, sự thiếu phối hợp và căng thẳng gia tăng giữa hai nước đã khiến việc cải tổ WTO trở nên khó khăn hơn.
Quan điểm của Trung Quốc về cải cách WTO là rất rõ ràng: Trung Quốc nhấn mạnh rằng họ sẽ tiếp tục duy trì chủ nghĩa đa phương và tăng cường các chức năng của WTO thông qua cải cách, để có thể đóng một vai trò lớn hơn trong việc thúc đẩy tự do hóa thương mại và giải quyết tranh chấp thương mại, thay vì đảo ngược cơ chế ban đầu.
Trung Quốc kiên quyết bảo vệ lợi ích của các nước đang phát triển, vốn chiếm hơn 2/3 số thành viên WTO. Nếu các quy định của WTO không bảo vệ lợi ích của các nước này mà chỉ xem xét lợi ích của các nước phát triển riêng lẻ, thì khó có thể tưởng tượng rằng nền tảng này sẽ vẫn phù hợp trong dài hạn.
Tuy nhiên, Hoa Kỳ đang thúc đẩy chủ nghĩa bảo hộ và thậm chí cố gắng tạo ra một nhóm liên minh nhỏ trong WTO để kiềm chế Trung Quốc.
Xét theo Đạo luật Cạnh tranh và Đổi mới của Hoa Kỳ (USICA), Hoa Kỳ đại diện cho chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch và quốc gia này hạn chế hợp tác kỹ thuật với các quốc gia khác. Hiện nay, Hoa Kỳ vẫn chưa bãi bỏ các mức thuế phi lý mà quốc gia này áp đặt đối với hàng hóa Trung Quốc, đồng thời tiếp tục áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại đối với các công ty công nghệ Trung Quốc. Cách tiếp cận này là không thể chấp nhận được không chỉ đối với Trung Quốc, mà còn đối với hầu hết các thành viên WTO.
Với việc hội nghị cấp bộ trưởng của WTO bị hoãn lại, các phương tiện truyền thông Hoa Kỳ đưa tin rằng quốc gia này đang cố gắng liên kết với EU và Nhật Bản để thành lập một liên minh trong WTO nhằm kiềm chế Trung Quốc.
Từ lâu, Hoa Kỳ và các đồng minh đã sử dụng các chủ đề bao gồm doanh nghiệp nhà nước và trợ cấp để tấn công Trung Quốc vì cho rằng quốc gia này đã không thực hiện các cam kết trong WTO, nhưng những tuyên bố này không hợp lý. Trên thực tế, Trung Quốc đã hoàn thành 100% các cam kết của mình theo Nghị định thư gia nhập của Trung Quốc. Về các vấn đề gây tranh cãi, Trung Quốc đã cam kết tuân thủ các quy tắc quốc tế thông qua cải cách và mở cửa liên tục.
Kể từ khi gia nhập WTO, Trung Quốc đã trở thành quốc gia thương mại lớn nhất thế giới và là đối tác thương mại lớn nhất thế giới của hơn 120 quốc gia và khu vực. Tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đóng góp khoảng 30% nền kinh tế toàn cầu trong những năm liên tiếp. Sự thịnh vượng của Trung Quốc đã thu hút đầu tư nước ngoài và mang đến cho các doanh nghiệp những cơ hội tăng trưởng mới. Thị trường Trung Quốc là cơ hội lớn nhất cho các công ty toàn cầu. Mặc dù Trung Quốc được hưởng lợi từ WTO, nhưng tất cả đều thấy rõ sự đóng góp của Trung Quốc.
Không thể để Hoa Kỳ và các đồng minh thiết lập một bộ quy tắc trong WTO chỉ phục vụ lợi ích kinh tế của riêng họ. Càng không phải Hoa Kỳ, Châu Âu và Nhật Bản mới có thể quyết định sự phát triển và thay đổi thương mại quốc tế ngày nay. Châu Âu và Nhật Bản sẽ không hoàn toàn tuân theo Hoa Kỳ để đưa ra các quy tắc thương mại lấy nước này làm trung tâm. Ngay cả khi các quy tắc như vậy được thiết lập, vẫn không thể được sử dụng để kiềm chế Trung Quốc. Chưa kể rằng hầu hết các nước đang phát triển trong WTO chắc chắn sẽ ủng hộ quan điểm của Trung Quốc về cải cách WTO.
Các nguyên tắc cơ bản của WTO xoay quanh một môi trường chính sách cởi mở, minh bạch và không phân biệt đối xử, cũng như các nguyên tắc liên quan như đối xử tối huệ quốc và đối xử quốc gia. Các nguyên tắc này cũng là những yêu cầu cơ bản của nền kinh tế thị trường. Nếu Hoa Kỳ muốn thay đổi những nguyên tắc này vì mục đích chính trị, thì những toan tính chính trị của họ chắc chắn sẽ thất bại. Trong lịch sử, khi một quốc gia cố gắng hết sức để thúc đẩy chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, đó là thời điểm quốc gia đó bắt đầu suy thoái. Nếu Hoa Kỳ tiếp tục đường lối bảo hộ, điều đó chỉ có thể cho thấy nền kinh tế nước này đã gặp phải những khó khăn nghiêm trọng hơn tưởng tượng.
Tác giả là phó chủ tịch Xã hội Trung Quốc thuộc Tổ chức Thương mại Thế giới
Từ khóa: WTO, Trung Quốc, Hoa Kỳ, cải cách, đồng minh, chủ nghĩa bảo hộ, thách thức
Nguồn: Global Times
Từ khóa: Mỹ- Trung, WTO
