Hiệp định RCEP đã được thông qua mà không có bất kỳ sự tham vấn nào từ phía các tổ chức, hiệp hội của ngành nông nghiệp – thủy sản – những đối tượng chính chịu sự tác động của các điều khoản trong RCEP.
Chúng tôi – với tư cách đại diện tầng lớp nông dân, ngư dân, công nhân cùng các tổ chức dân sự xã hội cũng như khu vực tư nhân – đồng lòng phản đối việc phê chuẩn Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và đề nghị Thượng viện từ chối thông qua thỏa thuận đã nêu
Nội dung RCEP cùng các cam kết thực thi từ phía Philippine đã được tạo lập mà không có bất kỳ sự tham khảo ý kiến nào từ phía những hội, đoàn đại diện cho ngành nông – ngư nghiệp nước này trong bối cảnh họ sẽ là đối tượng chịu tác động mạnh mẽ từ các quy định liên quan. Hơn thế, hiện tại, không có bất kỳ khả năng nào cho thấy chính phủ Philippine sẽ tác động thay đổi nội dung thỏa thuận đã nêu.
Cơ sở cho việc cắt giảm thuế đối với nhóm hàng nông sản trong RCEP hoàn toàn không rõ ràng. Theo Hiệp định, 75% trong số 1,718 dòng thuế nhập khẩu nông nghiệp mà Phillipine đang áp dụng sẽ bị xóa bỏ; 15 % dòng thuế sẽ có sự cắt giảm sâu. Do vậy, việc xây dựng một hệ thống phân loại chi tiết cùng những đánh giá tổng thể về tác động của RCEP là rất cần thiết; điểu này cũng sẽ giúp những mặt hàng được coi là nhạy cảm đối với xứ vạn đảo được bảo hộ tốt hơn.
Một nguy cơ nữa chính là các quy định trong RCEP sẽ cản trở việc áp dụng nhanh chóng và hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại. Những biện pháp đã nêu gồm cơ chế thuế tự vệ sẽ bị giới hạn về phạm vi áp dụng (chỉ được sử dụng như một công cụ pháp lý nhằm đối phó với tình trạng nhập khẩu tăng vượt kiểm soát hoặc những vấn đề khác phát sinh từ yêu cầu mở cửa thương mại). Bên cạnh đó, tất cả hình thức giới hạn sản lượng (QR) – ví dụ như tạm dừng quy trình đánh giá kiểm dịch, kiểm định nông sản, động vật, thủy sản trong thông quan hàng nhập khẩu đều bị kiểm soát rất chặt chẽ theo quy định tại RCEP và Luật về Thuế lúa gạo (RTL) cho dù vẫn được WTO cho phép thực hiện.
Ngoài ra, RCEP cũng giới hạn mức thuế tự vệ áp lên hàng nhập khẩu trên cơ sở thuế tối huệ quốc (MFN) và thuế RCEP hiện đang có hiệu lực với công thức được ấn định trước. Ví dụ, nếu mức thuế MFN là 35% còn thuế suất theo RCEP ở mức 25%, nếu xảy ra tình trạng nhập khẩu không kiểm soát, thuế suất phòng vệ được áp dụng sẽ không quá 10%. Do vậy, đối với một số sản phẩm nhập khẩu như gạo, bắp, thủy sản và thịt động vật - những loại hàng không thuộc trong danh sách cắt giảm thuế của RCEP - thuế tự vệ sẽ không thể được áp dụng trong bối cảnh thuế suất đối các sản phẩm này theo quy định tại RCEP tương đồng với thuế suất MFN đang áp dụng.
Đây là điểm khác biệt đáng kể so với hệ thống quy định của WTO – vốn cho phép áp thuế lên một số sản phẩm nhằm bảo vệ những ngành công nghiệp nhất định. Theo đó, trên cơ sở của RCEP, Philippine sẽ không thể áp thuế tự vệ lên hàng nhập khẩu từ những quốc gia kém phát triển nhất (LDCs) – như Myanmar, Campuchia và Việt Nam.
Chúng tôi cũng quan ngại về những dự báo đầy tích cực về việc quốc gia vạn đảo tham gia RCEP. Những quan điểm này không mới; nội dung này đã được đề cập trước đây tại Thỏa thuận chung về Thuế quan và Thương mại WTO cũng như hàng loạt hiệp định giao thương song phương và đa phương tiếp nối sau đó. Những dự báo luôn luôn tích cực. Tuy nhiên, số liệu lại cho thấy hoạt động thương mại của chúng tôi đã suy giảm – hoạt động xuất khẩu chỉ tăng nhẹ, trong khi đó, hàng xuất chính vẫn chỉ là một số sản phẩm truyền thống, cùng sự tăng trưởng đột biến của hoạt động nhập khẩu. Do vậy, không có chỉ báo rõ ràng nào về lợi ích thu được từ việc tham gia RCEP của Philippine.
Một vài ý kiến nhận định rằng nếu Thượng viện không xúc tiến việc thông qua RCEP vào cuối năm nay, Philippine sẽ bị bỏ lại phía sau về giao lưu thương mại, đầu tư; tuy vậy ngay cả chính những cá nhân này cũng không chắc chắn về lợi ích do RCEP mang đến.
Lĩnh vực nông – thủy sản không hưởng lợi gì nhiều từ các thỏa thuận thương mại tự do; ngược lại chính những hiệp định này đã khiến đối thủ của các doanh nghiệp Philippine chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu do lợi thế về chất lượng sản phẩm và giá cả. Bên cạnh đó, các thỏa thuận này cũng buộc chính phủ phải ngay lập tức mở cửa thị trường vào thời điểm cộng đồng doanh chủ quốc đảo vẫn chưa chuẩn bị cho hàng loạt thách thức bủa vây như vấn đề tăng xuất khẩu, ép giá sản phẩm.
Cộng đồng doanh nghiệp, các cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực nông – thủy sản sẽ không thu được lợi ích gì từ RCEP cũng như những hiệp định thương mại tương tự nếu chính phủ không thiết lập, và thực thi các chính sách đồng bộ, hiệu quả nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh của người nông dân, ngư dân, thương nhân, nhà chế biến, xuất khẩu bản địa. Thật là thiếu sáng suốt nếu việc thúc đẩy thông RCEP chỉ dựa trên những hứa hẹn về lợi ích mang tính lý thuyết.
Việc tham gia RCEP không phải là vấn đề cấp thiết vào thời điểm hiện nay. Philippine có thể gia nhập hiệp định này trong tương lai vào thời điểm chính phủ và người dân nước này có sự hiểu biết về nhiều khía cạnh cũng như chuẩn bị sẵn sàng để tận dụng lợi ích một cách tốt nhất do thỏa thuận mang lại. Thương mại không phải là một cuộc đua đến điểm đích mà thực chất là công cụ giúp nâng cao cuộc sống người dân. Chính phủ, do vậy, phải cân nhắc và tính toán nhằm đảm bảo những hiệp định giao thương tạo ra lợi ích hữu hình, đồng thời giảm thiệt hại đối với các ngành nghề trong xã hội.
Ngoài ra, trong bối cảnh các thỏa thuận giao thương song phương và đa phương khác giữa Philippine với những quốc gia thành viên RCEP vẫn còn hiệu lực, quốc đảo sẽ vẫn tận dụng được các lợi ích thương mại sẵn có trên cơ sở công bằng, tương tác, và đảm bảo lợi ích song trùng.
Trong quá khứ, sự tác động của các đối tượng hưởng lợi chính từ các hiệp định thương mại cũng như mối lo ngại về việc không tham gia những thỏa thuận giao thương là sức ép buộc Quốc hội Philippine phải thông qua gần như tất cả hiệp định định mà chính phủ đã ký kết. Chúng tôi hy vọng Thượng viện sẽ không cho phép chính phủ có quyền lực tuyệt đối về vấn đề đã nêu trong bối cảnh lợi ích từ tự do hóa thương mại không rõ ràng.
Chúng tôi kêu gọi Thượng viện từ chối phê chuẩn RCEP.
Nguồn: Rappler
Từ khóa: Philippine, thương mại tự do, RCEP, nông – thủy sản
