Liên Hiệp quốc (LHQ) đã xác định 03 quốc gia - Bangladesh, Nepal và Lào – sẽ rời khỏi danh sách các nước kém phát triển (LDCs) vào năm 2026. Trong một thế giới phân bổ của cải vật chất không đồng đều và các cơ hội không bình đẳng, cách phân loại phù hợp được dựa trên các tiêu chí về nguồn lực, nhu cầu hỗ trợ để tận dụng tối đa tiềm năng phát triển về lâu dài. Vậy các quốc gia được phân loại tiêu chuẩn phát triển hoặc nền kinh tế phát triển như thế nào?
LDC là gì?
Phân loại một nước kém phát triển (LDC) được Liên Hiệp quốc đưa ra vào năm 1971, các quốc gia thuộc LDC là các quốc gia “có nhiều bất lợi trong quá trình phát triển do các yếu tố về cơ cấu, lịch sử và cả địa lý”.
Liên Hiệp quốc cho biết, các nước kém phát triển được chỉ định đặc biệt là những nước “cần được cộng đồng quốc tế quan tâm ở mức độ cao nhất” vì họ đại diện cho các thành viên của cộng đồng quốc tế đang đối mặt với “nguy cơ đói nghèo cao và luôn trong tình trạng kém phát triển”. Hơn nữa, hiện nay tại 46 nước LDCs - bao gồm Bangladesh, Nepal và Lào – có hơn 75% dân số vẫn sống trong cảnh nghèo đói.
Ngoài ra, giữa những tác động nguy hiểm của biến đổi khí hậu và các mối đe dọa do cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu gây ra - như cuộc khủng hoảng sức khỏe bùng phát do đại dịch Covid-19- các nước LDCs cũng được xem “là nước dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế bên ngoài, thảm họa từ thiên nhiên và do con người tạo ra, và các bệnh truyền nhiễm”.
Trên thực tế, Liên Hiệp quốc cho biết Bangladesh, Lào, và Nepal sẽ chính thức được công nhận là một nước đang phát triển sau thời gian chuyển tiếp 5 năm (2021- 2026), dài hơn so với thời gian tiêu chuẩn là 3 năm.Điều này sẽ giúp 3 nước “vừa có khả năng chuẩn bị cho việc ra khỏi danh sách LDC, vừa lập kế hoạch phục hồi sau đại dịch COVID-19”.
Tiêu chí phân loại một quốc gia LDC là gì?
Ủy ban Chính sách Phát triển của Liên Hiệp quốc (CDP) được giao nhiệm vụ khuyến nghị những quốc gia nào nên được đưa vào danh sách các nước kém phát triển (LDC), quyền quyết định về vấn đề đó sẽ do Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc (ECOSOC) và cuối cùng là thông qua sự chấp thuận của Đại Hội đồng. Theo quy định của Liên Hiệp quốc, các tiêu chí cơ bản đánh giá tổng quan về quốc gia dựa vào GNI bình quân đầu người của một quốc gia, và vị thế của quốc gia đó dựa trên chỉ số vốn con người và chỉ số mức độ dễ bị tổn thương nền kinh tế.
46 nước kém phát triển đã được xác định hiện nay có khoảng 880 triệu người, chiếm 12% dân số toàn cầu, nhưng chưa đến 2% GDP thế giới và chiếmkhoảng 1% hoạt động thương mại thế giới.
Các tiêu chí “Vốn con người” gồm có “các chỉ số về dinh dưỡng, sức khỏe, tỷ lệ đi học và biết đọc, biết viết”. Mức độ dễ bị tổn thương nền kinh tế được thể hiện qua “các chỉ số tổn thương do tác động của thiên nhiên và hoạt động thương mại, cú sốc từ các rủi ro về vật chất và kinh tế, sự yếu kém và vùng xa xôi”.
Qua thực tế mà các nước LDCs phải đối mặt, từ năm 2011 Bộ Ngoại giao của các nước LDCs (MEA) cho rằng: các đặc điểm để nhận định nước kém phát triển là “sự nghèo khó cùng cực, thiếu năng lực sản xuất, thiếu cơ sở hạ tầng và thể chế; thiếu lương thực và năng lượng; thị trường nội địa yếu kém; sự phụ thuộc vào xuất khẩu hàng hóa”; các nước này cũng “dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài và những yếu kém về cơ cấu từ lâu đã khiến các nước kém phát triển luôn ở trong tình trạng kém phát triển” và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu hàng hóa và tài nguyên thiên nhiên để tăng trưởng kinh tế.
MEA cho biết “Ấn Độ đã đóng một vai trò tích cực” trong việc thành lập nhóm LDC và “ý tưởng thành lập một nhóm LDCs riêng biệt đã được thảo luận chi tiết và hình thành trong Phiên họp UNCTAD lần thứ 2 được tổ chức tại New Delhi trong năm 1968”.
Làm thế nào để một quốc gia đủ tiêu chuẩn rời khỏi nhóm LDC?
LHQ cho biết CDP sẽ tiến hành đánh giá ba năm một lần, sau đó CDP đưa ra các khuyến nghị để đưa vào hay đã đủ tiêu chuẩn rời khỏi danh sách LDC. Mặc dù rằng những khuyến nghị này không chỉ dựa trên điểm số tiêu chí mà còn bao gồm "thông tin bổ sung cụ thể của quốc gia và quan điểm của chính phủ cũng được xem xét”. Đây là lần thứ hai kể từ năm 2018 CDP khuyến nghị rằng Bangladesh nên chuyển ra khỏi danh sách LDC.
Cụ thể hơn về các tiêu chí giải thích cách một quốc gia có thể rời danh sách LDC theo Liên hợp quốc là “ngưỡng tiêu chuẩn rời khỏi phải đạt cao hơn rất nhiều so với ngưỡng đưa vào… để đảm bảo rằng việc chuyển ra khỏi danh sách LDC thì vẫn phát triển bền vững”.
Vì vậy ngưỡng GNI bình quân đầu người đã được quy định ở mức trung bình ba năm cho phù hợp với mức giới hạn do Ngân hàng Thế giới đưa ra để xác định các quốc gia có thu nhập thấp. Tính đến năm 2021, ngưỡng này là 1.018 USD. Để thoát khỏi nhóm LDC, quốc gia phải có GNI bình quân đầu người phải tăng 20% so với ngưỡng, vào năm 2021 là 1.222 USD. Vẫn có một ngưỡng tiêu chuẩn rời khỏi LDC chỉ tính theo thu nhập – nghĩa là đánh giá về các tiêu chí khác có lẽ được bỏ sang một bên - thu nhâp phải cao gấp đôi là 2.444 USD vào năm 2021. Nhưng thông thường, một quốc gia đáp ứng các ngưỡng rời khỏi “đạt bất kỳ hai trong ba tiêu chí trong hai lần đánh giá ba năm liên tiếp”.
Liên Hiệp quốc cho biết kể từ năm 2015, CDP sử dụng “ngưỡng tuyệt đối” – nghĩa là giá trị được cố định theo thời gian, “ngưỡng tương đối” dựa trên các kết quả xảy ra cùng thời gian – như chỉ số Vốn con người và các chỉ số dễ bị tổn thương về kinh tế và môi trường. Đối với chỉ số phát triển con người, điểm số của một quốc gia phải cải thiện 10% (nghĩa là nó phải đạt điểm số 66) trên mức giới hạn là 60, còn chỉ số tính dễ bị tổn thương, điểm số của quốc gia đó phải giảm 10% từ ngưỡng đầu vào nghĩa là giảm 36 còn 32.
Ngoại trừ 03 quốc gia nêu trên cho đến nay, 06 quốc gia đã thoát khỏi nhóm LDC: Botswana, Cape Verde, Maldives, Samoa, Equatorial Guinea và Vanuatu.
Ưu điểm/hạn chế của việc gia nhập/ra khỏi nhóm LDC là gì?
Danh sách LDC là một phương tiện đưa ra “một tín hiệu mạnh mẽ cho cộng đồng quốc tế về sự cần thiết phải có những nhượng bộ đặc biệt để hỗ trợ các nước LDC”. LHQ nói rằng những điều này bao gồm các lĩnh vực tài chính phát triển, như trao các khoản viện trợ không hoàn lại và các khoản vay, và các ưu đãi thương mại đặc biệt như tiếp cận thị trường ưu đãi. Các quốc gia cũng được khuyến khích cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các nước kém phát triển.
Một báo cáo của DD News lưu ý rằng “rời khỏi nhóm LDC có tác động hai mặt đối với các quốc gia”. Vì họ có thể mất đi các hỗ trợ ưu đãi, trợ cấp và trợ cấp, v.v., nhưng họ cũng “nâng cao sự tin tưởng của các cơ quan tài chính quốc tế”. Điều đó có nghĩa là các quốc gia này từ trước đến nay được đánh giá là có các thể chế và chính sách kinh tế, chính trị ổn định và mạnh mẽ; nâng cao được sự tín nhiệm và thu hút dòng vốn FDI nhiều hơn, và điều này sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Các quốc gia khác được phân loại như thế nào?
Theo báo cáo về Triển vọng và Tình hình Kinh tế Thế giới (WESP), LHQ cho biết, các quốc gia được xếp vào ba nhóm: “các nền kinh tế phát triển, các nền kinh tế đang chuyển đổi và các nền kinh tế đang phát triển”. Mặc dù, báo cáo lưu ý đặc biệt là các nền kinh tế trong điều kiện chuyển đổi “có thể xếp vào nhiều danh mục”. Nhưng các nhóm này không có cấu trúc silos liên kết chặt chẽ và “trong mỗi nhóm phát triển hơn, một số phân nhóm được xác định dựa trên các vị trí địa lý hoặc không theo tiêu chí nào hết”. Theo xác định của LHQ, Ấn Độ là một “quốc gia phát triển” và “nước thu nhập trung bình thấp”.
Trong trường hợp các quốc gia được phân loại dựa trên tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người, gồm có các quốc gia có thu nhập cao, thu nhập trên trung bình, thu nhập trung bình thấp hơn hoặc thu nhập thấp. Liên Hiệp quốc sử dụng ngưỡng GNI bình quân đầu người theo quy định của Ngân hàng Thế giới “Để duy trì tính tương thích”. Do đó, các quốc gia có GNI bình quân đầu người dưới 1.035 USD được phân loại là các quốc gia có thu nhập thấp, những quốc gia từ 1.036-4.085 USD là thu nhập trung bình thấp, từ 4.086-12.615 USD là thu nhập trên trung bình và những quốc gia có thu nhập bình quân đầu người trên 12.615 USD là các quốc gia có thu nhập cao.
Mặt khác, một số hệ thống phân loại thay thế hiện đã được thúc đẩy để nắm bắt tình trạng thực tế của một quốc gia thì không chỉ tập trung vào các chỉ số kinh tế, điển hình là chỉ số Tổng Hạnh phúc Quốc gia do Bhutan đề xuất. Ngoài ra còn có Chỉ số Phát triển Con người của LHQ và Chỉ số Hành tinh Hạnh phúc do New Economics Foundation đề xuất.
Nguồn: News18
Từ khóa: LDCs, các nước kém phát triển, Bangladesh, Nepal và Lào
