Mặc dù có những lợi ích to lớn khi Thái Lan quyết định tham gia CPTPP tuy nhiên những tác động bất lợi từ hiệp định đối với người dân là rất rõ ràng.
Bộ trưởng Ngoại giao Thái, Don Pramudwinai được dự đoán sẽ trình ý định thư gia nhập CPTPP lên nội các xứ chùa tháp, mở đường cho Thái Lan tham gia thỏa thuận Đối tác Tiến bộ và Toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Chính phủ Thái đã liên tục thể hiện sự quan tâm đối với hiệp định đã nêu và quyết tâm của nước này tham gia CPTPP đã trở nên rõ ràng hơn khi Trung Quốc và Đài Loan đã chính thức nộp đơn gia nhập thỏa thuận với 11 thành viên.
CPTPP có sự tham gia của các quốc gia Đông Nam Á như Brunei, Singapore và Việt Nam; với viễn cảnh hiệp định đã nêu sẽ có thêm những thành viên mới với quy mô kinh tế lớn như Anh và Trung Quốc, nỗi lo bị bỏ lại phía sau của Thái Lan trong cuộc đua gia nhập CPTPP ngày một lớn. Trong bối cảnh Thái Lan vẫn lưỡng lự khi đưa những nhượng bộ quan trọng đối với các lĩnh vực kinh tế trọng yếu, vai trò của quốc gia này trong hệ thống kinh tế toàn cầu đang suy giảm nhanh chóng. Kể từ Hiệp định Thương mại tự do toàn diện Thái-Úc vào năm 2005, Thái Lan không ký kết thêm bất kỳ thỏa thuận thương mại (FTA) nào với các đối tác quan trọng. Những vấn đề như quyền sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn lao động dù đã được ra bàn thảo nhưng chính phủ xứ chùa tháp vẫn không đưa ra bất kỳ động thái nào cho thấy họ sẵn sàng thay đổi hệ thống chính sách hiện tại. Tuy nhiên, theo các quan chức hàng đầu của Thái Lan, xứ chùa tháp cần có những “thay đổi tích cực” nhằm duy trì tầm ảnh hưởng quốc tế cũng như tăng cường nội lực để có thể tiếp tục tham gia các FTA trong tương lai.
Gia nhập CPTPP sẽ giúp Thái Lan có thêm cơ hội tăng cường xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và thúc đẩy thị trường việc làm. Với viễn cảnh nhà đầu tư Nhật Bản đã chọn Việt Nam thay vì xứ chùa tháp làm địa điểm đặt nhà máy, sức hút của Thái Lan trong mắt nhà đầu tư nước ngoài đang lao dốc nghiêm trọng. Ngành du lịch – nguồn thu chủ lực đối vói xứ chùa tháp, đồng thời tạo thu nhập cho 20% tổng lao động quốc gia đang chịu thiệt hại nặng từ đại dịch Covid-19; bên cạnh đó, trước viễn cảnh các biến chủng vi-rút biến đổi khôn lường cũng hàng tá biện pháp hạn chế giao lưu xuyên biên giới, sự phục hồi của ngành này sẽ còn là một chặng đường dài. Vì những lý do đã nêu, đây là thời điểm thích hợp để Thái Lan bắt đầu các cuộc đàm phán gia nhập CPTPP.
Theo ước tính, việc tham gia CPTPP có thể giúp xuất khẩu của xứ chùa tháp tăng 3.47% và đầu tư nước ngoài tăng 5.14%, qua đó tạo điều kiện cho tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 0.12% (tương đương 13.3 tỷ baht hay 410 triệu USD). Ở khía cạnh khác, không gia nhập CPTPP có thể khiến Thái Lan mất 0.25% GDP hay 26.6 tỷ baht.
Tuy nhiên, sự chống đối của công chúng vẫn là trở ngại chính. Các tổ chức xã hội, công đoàn ngành nông nghiệp và các chính trị gia Thái là những tiếng nói phản đối chủ lực đối với hiệp định đã nêu. CPTPP, với yêu cầu tự do thương mại ở mức độ cao, có thể gây nhiều tác động xấu đến một số lĩnh vực của nền kinh tế. Nhiều tổ chức đối lập coi thỏa thuận này là mối đe dọa với chủ quyền quốc gia, an ninh con người và trên cơ sở đó, đã tạo sức ép buộc Bộ trưởng Thương mại Thái Jurin Laksanawisit phải loại nội dung gia nhập CPTPP khỏi chương trình nghị sự của nội các xứ chùa tháp vào năm ngoái.
An ninh lương thực, với mối lo ngại chính về sư độc quyền về giống đang khiến công chúng Thái bất bình. Theo yêu cầu của CPTPP, Thái Lan có nghĩa vụ phê chuẩn các thỏa thuận của Tổ chức liên hiệp bảo vệ giống cây trồng mới (UPOV91), theo đó, buộc nước này phải công nhận quyền sỡ hữu độc quyền của giống của nhiều tập đoàn nông nghiệp lớn trong thời hạn tối thiểu 20 năm. Yêu cầu đã nêu buộc người nông dân Thái – vốn đang gánh chi phí lớn để mua phân bón – phải tiếp tục chi thêm tiền để sở hữu hạt giống từ những doanh nghiệp cung ứng được cấp phép; cũng theo quy định của CPTPP, việc người nông dân sử dụng lại giống từ mùa vụ trước có thể bị coi là hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Kết cục nhãn tiền là giá giống cao sẽ dẫn đến tình trạng chi phí lương thực gia tăng
Bên canh đó, theo quy định của CPTPP, hệ thống Cấp phép bắt buộc (CL) – cơ chế cho phép người dân Thái sử dụng các loại thuốc generic rẻ tiền do các doanh nghiệp nội địa cung ứng sẽ bị bãi bỏ. Dưới sức ép của các cam kết, hàng loạt bênh viện công sẽ buộc phải mua thuốc gốc từ những tập đoàn dược, qua đó, gây áp lực chi phí lên các hộ gia đình có thu nhập thấp hoặc trung bình. Kết quả là chi phí y tế sẽ gia tăng, tác động xấu đến hệ thống khám chữa bệnh cũng như khiến chính phủ gặp nhiều rủi ro trong cuộc chiến chống dịch Covid-19 và hàng loạt những bệnh tật khác trong tương lai.
Thảo luận về CPTPP tại Thái Lan dường chỉ tập trung vào vấn đề sự khác biệt lợi ích thu được giữa nhóm đặc quyền với người dân bình thường cũng như các doanh nghiệp nhỏ. Mặc dù lợi ích thu được từ CPTPP không thể tranh cãi, hầu hết nguồn lợi sẽ chỉ tập trung vào tay một nhóm nhỏ doanh nghiệp lớn với mối quan hệ mật thiết với các công ty đa quốc gia. Người dân thường cũng như hàng loạt doanh nghiệp quy mô nhỏ, trái lại sẽ đối mặt với hàng loạt khó khăn. Cuối cùng, những mục tiêu về phát triển bền vững mà xứ chùa tháp theo đuổi bấy lâu nay như: chấm dứt đói nghèo, tiêu thụ và sản xuất bền vững sẽ khó đạt được.
Trong bối cảnh, chính phủ Thái nhiều khả năng sẽ thông báo chính thức việc nộp đơn gia nhập CPTPP, các thiệt hại kinh tế phát sinh cùng bất ổn chính trị cũng như hàng loạt yếu tố bất định trong tiến trình đàm phán hiệp định sẽ khiến quá trình gia nhập của xứ chùa tháp gặp vô vàn khó khăn và kéo dài vô định.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: Thái Lan, CPTPP, gia nhập, đàm phán
