Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Điều này đang thúc đẩy các cuộc thảo luận trong nước và quốc tế về động lực của Bắc Kinh cũng như những trở ngại mà Trung Quốc phải vượt qua trước khi được chấp thuận gia nhập.
Năm 2013, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tham vấn với Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là Barack Obama về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong chuyến thăm Mỹ. Bộ Thương mại và Bộ Ngoại giao Trung Quốc khi đó cũng đã tính toán xem xét việc gia nhập TPP bất chấp một số nhà phê bình cảnh báo rằng đó là cái bẫy mà Trung Quốc nên tránh.
Tuy nhiên, Hoa Kỳ sau đó đã không đáp lại sự nhiệt tình này của chính quyền Bắc Kinh. TPP là một trọng tâm trong chiến lược địa chính trị của Hoa Kỳ ở Châu Á Thái Bình Dương. Do đó, không khó hiểu khi Hoa Kỳ ôm thái độ hoài nghi đối với việc đưa Trung Quốc vào các giai đoạn đàm phán ban đầu. Một báo cáo nghiên cứu ban đầu do Peter Petri và cộng sự thực hiện đã được nhân viên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đưa ra tại một hội nghị tổ chức tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, Washington. Theo báo cáo, Trung Quốc phải được coi là một trong những ứng cử viên cuối cùng gia nhập TPP, khi Đường lối Châu Á (bao gồm Trung Quốc) sẽ được kết hợp với Đường lối TPP.
Mặc dù vậy, Trung Quốc vẫn tích cực tìm kiếm FTA với các nước khác. Đây là một trong những chính sách được đề ra trong chiến lược kinh tế khu vực năm 2014 của ông Tập do Cục Chính trị thuộc Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc phụ trách nhằm tăng tốc thực hiện Chiến lược Khu vực Thương mại Tự do. Việc xin gia nhập CPTPP là một cột mốc mới trong chính sách FTA của Trung Quốc. Đây là kết quả sau khi nước này việc tích cực xem xét việc tham gia TPP suốt một thập kỷ qua.
Trung Quốc vẫn đang đối mặt với một số thách thức liên quan đến các điều khoản cốt lõi của CPTPP. Một là vấn đề lao động cưỡng bức và cách thức Trung Quốc sẽ giải quyết điều khoản lao động (Điều 19.2 của CPTPP), yêu cầu loại bỏ tất cả các hình thức lao động cưỡng bức hoặc bắt buộc. Với tư cách là thành viên của Tổ chức Lao động Quốc tế, Trung Quốc cần phải chấp nhận các nguyên tắc cơ bản về quyền lao động, bất kể nước này có ký kết các công ước quốc tế khác hay không. Về mặt quy định, chính sách lao động của Trung Quốc không cho phép lao động cưỡng bức. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại tình trạng lao động trẻ em ở một số nhà máy được báo chí đưa tin.
Vấn đề hóc búa thứ hai mà Trung Quốc phải giải quyết liên quan đến các điều khoản kỹ thuật số, cụ thể là cấm việc buộc tiết lộ mã nguồn (Điều 14.17). Vấn đề này có thể được phân tích ở hai cấp độ: cấp độ chính sách của chính phủ và cấp độ hoạt động thương mại.
Chính phủ Trung Quốc đã thông qua một số luật an ninh mạng phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Các quy tắc của CPTPP về mã nguồn hầu hết phù hợp với các hoạt động thương mại trong các ngành như ngân hàng, quản lý thông tin chăm sóc sức khỏe, hoạt hình và game. Sau khi Trung Quốc ban hành quy định về mã nguồn vài năm trước, các tổ chức ngân hàng quốc tế đã đầu tư vào Trung Quốc và hiện vẫn duy trì hoạt động.
Ví dụ, JPMorgan vẫn hoạt động và vào năm 2021 đã được chấp thuận để sở hữu hoàn toàn các dự án chứng khoán tại nước này. Trung Quốc cần chú ý đến khiếu nại của các nhà đầu tư nước ngoài vì việc buộc tiết lộ mã nguồn không chỉ dẫn đến chủ nghĩa bảo hộ mà còn là một trở ngại cho việc gia nhập CPTPP.
Ngoài ra, còn một điểm mà Trung Quốc hay bị chỉ trích là về Internet. Nhưng một số thành viên CPTPP đã không nhất quán trong việc áp dụng các quy tắc liên quan, yêu cầu các công ty công nghệ quốc tế phải tiến hành hoạt động kinh doanh của họ theo các luật hạn chế về an ninh mạng.
Trở ngại lớn nhất đối với Trung Quốc là Hoa Kỳ. Hoa Kỳ sẽ tiếp tục tận dụng ảnh hưởng địa chính trị của mình khi đàm phán lại việc gia nhập CPTPP. Nếu Hoa Kỳ tái gia nhập, 11 thành viên CPTPP hiện tại có thể gặp khó khăn trong việc phản đối việc Hoa Kỳ sửa đổi các điều khoản của CPTPP.
Hiện tại, Hoa Kỳ vẫn lo ngại Trung Quốc đang tham vọng giành quyền bá chủ ở Châu Á Thái Bình Dương, dù ông Tập Cận Bình tuyên bố rằng Trung Quốc không tìm kiếm quyền bá chủ. Trung Quốc muốn quan hệ với Mỹ trở lại bình thường, tuy vậy, việc hòa giải sẽ không đơn giản. Tổng thống Biden có thể tận dụng cơ hội khi các nhà lãnh đạo sẽ tụ họp hàng năm tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở New Zealand vào tháng 11 này để bày tỏ thái độ của mình với Trung Quốc.
Nếu hai siêu cường chấp nhận trò chơi có tổng dương, Trung Quốc sẽ đạt được mục tiêu gia nhập CPTPP, đồng thời sẽ cạnh tranh và hợp tác trong hòa bình. Nếu không, có lẽ tình hình khu vực vẫn còn khá khó đoán.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: quan hệ Mỹ- Trung
