Nhiều doanh nghiệp chưa quan tâm chuyển đổi sang mô hình nền kinh tế tuần hoàn. Sự liên kết trong ứng dụng mô hình nền kinh tế tuần hoàn trong chuỗi dường như vẫn chưa có. Đã đến lúc mô hình kinh tế mới này cần có những quy định pháp lý rõ ràng hơn để hiện thực mục tiêu sản xuất và tiêu dùng bền vững...
Nghiên cứu đánh giá thực trạng, cơ hội và thách thức với nền kinh tế tuần hoàn, được thực hiện bởi Công ty Cổ phần tư vấn EPRO với 100 mẫu doanh nghiệp vừa và lớn ngành tiêu dùng nhanh tại Việt Nam (rau quả, thuỷ sản, sữa, đồ uống không cồn, chè, cà phê), cho thấy 90% doanh nghiệp có hoạt động chuẩn bị hoặc liên quan tới kinh tế tuần hoàn nhưng 82% chỉ ở mức sơ khai.
Điểm trung bình của các doanh nghiệp đạt 30,86 điểm (đạt mức D - mức mới bắt đầu). Bà Tăng Thị Hồng Loan, Giám đốc Công ty CP tư vấn EPRO, nhận định: kết quả cho thấy doanh nghiệp có chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn nhưng mới ở mức bắt đầu, chưa sang được mức trung bình.
SỰ TƯƠNG TÁC TUẦN HOÀN CHƯA KHÉP KÍN
Theo bà Loan, thách thức của sự chuyển đổi là do sự hợp tác giữa các bên chưa đủ chặt chẽ và toàn diện. Tuần hoàn là vòng tròn khép kín nhưng sự tương tác tuần hoàn của doanh nghiệp này với doanh nghiệp kia rất yếu nên chuỗi không thể khép kín được.
Bên cạnh đó, áp lực chuyển đổi chưa đủ mạnh để tạo nên sự thay đổi. Cụ thể, mới có 20% doanh nghiệp chịu áp lực phải chuyển đổi từ khách hàng. Tuy nhiên, nếu nhìn quy định hướng dẫn thực hiện thì chưa có và rời rạc.
Tỷ lệ doanh nghiệp cho biết không liên quan đến trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) chiếm tới 58%. Tỷ lệ doanh nghiệp có sự chuẩn bị cho EPR chiếm 19%. Việc hợp tác chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn với tất cả nhà cung ứng mới chỉ có 4%.
“Nhân rộng mô hình này đến khách hàng chỉ 7%. Xây dựng chính sách mới có 7% doanh nghiệp thực hiện. 41% doanh nghiệp có tham gia hoạt động chính sách nhưng chỉ có 7% tham gia xây dựng chính sách. Có những nhóm ngành chưa hề hợp tác truyền thông như rau quả, chè, cà phê, thịt, cá, thuỷ sản... do chưa có áp lực nhiều. Rõ ràng áp lực chưa đủ mạnh để tạo sự thay đổi trong doanh nghiệp”, bà Loan nhấn mạnh.
ĐỂ KINH TẾ TUẦN HOÀN "NGẤM" VÀO DOANH NGHIỆP
Theo bà Loan, để nền kinh tế tuần hoàn “ngấm” sâu vào doanh nghiệp, các bên cần cùng liên kết, cùng nhìn nhận ở cả một chuỗi. Nếu chỉ làm một dạng tài nguyên thì suy nghĩ những dạng tài nguyên còn lại bao giờ làm. Đặc biệt cần có lộ trình đi từng bước, xé nhỏ ra để đi. Quan trọng nữa, doanh nghiệp cần “cú hích” chính sách từ phía Chính phủ.
Đại diện EPRO đề xuất cần tạo áp lực lên doanh nghiệp, chẳng hạn như chính sách tiết kiệm năng lượng. Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả mới chỉ đạt 38%, trong khi phần lớn còn lại vẫn chưa làm việc này.
Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo là 16% dù 36% doanh nghiệp có những công trình về năng lượng tái tạo nhưng họ không sử dụng vào quá trình sản xuất, chỉ phục vụ giải quyết vấn đề môi trường hay bán điện đi để mang lại lợi nhuận.
Bên cạnh đó, cơ chế khuyến khích chuyển đổi còn hạn chế và bất cập. “Theo kết quả, 54% doanh nghiệp cho rằng khó khăn khi chuyển đổi mô hình nhưng con số này quá khiêm tốn, thực tế còn cao hơn nhiều”, bà Loan nói.
Trong đó khó khăn về chính sách chiếm 34%, khó khăn về công nghệ - kỹ thuật là 43%, khó khăn về tài chính 48%. “Con số này chưa phản ánh thực tế, vì nếu ít doanh nghiệp có khó khăn như thế này tại sao họ không chuyển đổi”, bà Loan nhận xét.
Một thách thức nữa, đó là doanh nghiệp thiếu thông tin và mô hình chuyển đổi phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Trong các nhóm ngành nghiên cứu, bà Loan cho rằng việc chuyển đổi của nhóm đồ uống không cồn rất thuận lợi, bởi do áp lực từ khách hàng bên ngoài nên họ phải tiên phong hơn so với các ngành khác. Đồ uống không cồn là nhóm chuyển đổi tốt nhất, đã vượt qua mức bắt đầu.
Việc tăng áp lực chuyển đổi để tạo ra thay đổi là vô cùng quan trọng. Đó là sự hợp tác với các công ty đa quốc gia, với các đối tác nước ngoài. Đồng thời, Chính phủ cần ban hành nghị định và hướng dẫn về trách nhiệm nhà sản xuất mở rộng (bao bì), mở rộng chính sách về trách nhiệm các bên trong chuỗi giá trị.
Xây dựng định mức sử dụng tài nguyên (nước, năng lượng), cập nhật tiêu chuẩn chất lượng với nguyên liệu tái chế, sản phẩm tận thu từ chất thải.
Nguồn: VnEconomy
Từ khóa: kinh tế tuần hoàn
