Xuất nhập khẩu hàng hóa đang bùng nổ. Tốc độ xuất khẩu của nhiều quốc gia đang tăng với hai chữ số và thương mại toàn cầu đã vượt trội so với mức trước đại dịch năm 2019. Tuy nhiên, thương mại toàn cầu phục hồi cũng ẩn chứa sự bất cân xứng nghiêm trọng: các quốc gia nghèo nhất, có nền kinh tế nhỏ đang bị tụt hậu phía sau. Sự phục hồi vẫn chưa được nhìn thấy tại các quốc gia này.
Vào tháng 4 năm 2020, đại dịch COVID-19 đã đưa nền kinh tế toàn cầu đi vào bế tắc. Hoạt động sản xuất và tiêu dùng nhanh chóng bị thu hẹp trên toàn thế giới. Thương mại quốc tế trên đà suy giảm lâu dài. Tuy nhiên, đến mùa hè năm 2020, xuất nhập khẩu hàng hóa bắt đầu phục hồi do sự thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa liên quan đến COVID-19, phần lớn từ các nền kinh tế Đông Á. Vào cuối năm, thương mại đã phục hồi mạnh mẽ tại nhiều quốc gia và ở một số lĩnh vực. Thương mại toàn cầu tiếp tục tăng trưởng trong nửa đầu năm 2021 khi chuỗi giá trị toàn cầu phục hồi và nhu cầu tiêu dùng đã tăng lên tại các nền kinh tế tiên tiến.
Thương mại toàn cầu dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng trong năm 2021. Dữ liệu sơ bộ nửa đầu năm 2021 cho thấy, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng khoảng 30% so với năm 2020 và khoảng 15% so với năm 2019. UNCTAD dự báo thương mại sẽ tiếp tục phục hồi trong nửa cuối năm 2021. Nhìn chung, giá trị thương mại toàn cầu năm 2021 được dự báo sẽ cao hơn khoảng 20% so với năm 2019 và 28% so với năm 2020.
Thương mại phục hồi nhanh chóng và mạnh mẽ là việc nằm ngoài dự báo. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là sự khác biệt về nguồn lực tài chính có thể dẫn đến sự phục hồi không đồng đều; làm cho tình trạng bất bình đẳng hiện nay càng trở nên nghiêm trọng hơn.
Thách thức của các nước nhỏ và nghèo
Thời gian trôi qua, mối lo ngại này đã trở thành hiện thực: thương mại hàng hóa quốc tế có sự phục hồi không đồng đều. Trong khi trong nửa đầu năm 2021, nhiều nền kinh tế đã chứng kiến xuất khẩu của họ vượt qua mức trước đại dịch, đối với nhiều nền kinh tế khác, xuất khẩu về cơ bản vẫn thấp hơn mức trước đại dịch. Điều thú vị là, sự khác biệt trong các mô hình phục hồi của thương mại quốc tế không diễn ra như hầu hết mọi người tưởng tượng: quy mô kinh tế dường như có ảnh hưởng mạnh hơn đến sự phục hồi thương mại so với mức thu nhập.
Điều này có thể được minh họa đơn giản bằng cách sắp xếp các quốc gia thành từng nhóm theo quy mô kinh tế của họ (được đo bằng GDP) và mức thu nhập (được đo bằng GDP bình quân đầu người), sau đó tính toán tốc độ tăng trưởng thương mại trung bình bằng cách so sánh xuất khẩu trong nửa đầu năm 2021 với các cấp độ trước đại dịch năm 2019.
Mức xuất khẩu của các nước nghèo nhất vẫn thấp hơn mức trước đại dịch trung bình gần 5%. Điều này đáng chú ý là giai đoạn đầu bao gồm nhiều quốc gia kém phát triển nhất (LDCs), điều này dường như xác nhận giả thuyết về các quốc gia nghèo hơn có con đường phục hồi khó khăn hơn. Tuy nhiên, mức thu nhập không giải thích được sự khác biệt về phục hồi xuất khẩu của các nước còn lại, và một phân tích sâu hơn không tìm thấy mối tương quan tổng thể đáng kể. Nói cách khác, không có mô hình nào cho thấy mức xuất khẩu của các nước giàu hơn đã phục hồi nhanh hơn các nước khác, ngoại trừ các nước LDCs. [1] Điều thứ hai là một đòn giáng mạnh vào mục tiêu 17.11 của SDG là tăng gấp đôi tỷ trọng xuất khẩu toàn cầu của các nước LDCs.
Tuy nhiên, một mô hình rõ ràng là sự phục hồi xuất khẩu đã yếu hơn đáng kể đối với các nền kinh tế nhỏ hơn. Mức xuất khẩu hàng hóa của các nền kinh tế nhỏ nhất thế giới vẫn thấp hơn so với mức trước đại dịch, trung bình khoảng 25%. Nhìn chung, dữ liệu cho thấy mối tương quan trong thống kê rằng: nền kinh tế càng nhỏ thì khả năng phục hồi xuất khẩu so với mức trước đại dịch càng nhỏ.
Điều quan trọng là, mối quan hệ giữa phục hồi xuất khẩu và quy mô kinh tế không bị chi phối bởi địa lý. Mối tương quan thuận vẫn có giá trị khi xem xét thêm các nền kinh tế trong khu vực. Cho dù ở châu Phi, châu Á hay châu Mỹ Latinh, xuất khẩu của các nền kinh tế nhỏ cũng phục hồi ở mức độ thấp hơn so với các nước láng giềng lớn hơn.
Giải thích cho những xu hướng này
Cần có nhiều phân tích sâu hơn. Nhưng một trong những lý do cho xu hướng này có thể là do các nền kinh tế nhỏ thường mỏng manh và kém đa dạng hơn các nền kinh tế lớn. Tác động của đại dịch đối với các nền kinh tế mỏng manh thường tồi tệ hơn, khiến các nước này bị tụt hậu trong quá trình phục hồi. Một lý do khác có thể là do sự phục hồi thương mại phần lớn được thúc đẩy bởi chuỗi giá trị toàn cầu có liên kết với các nền kinh tế tiên tiến và mới nổi; trong khi mức độ phục hồi thương mại của các nền kinh tế nhỏ hơn thấp hơn mức trung bình toàn cầu.
Thương mại thế giới phục hồi mạnh mẽ là một tin tốt cho nền kinh tế toàn cầu. Nhưng điều này không được làm chúng ta quên đi thực tế là xuất khẩu của nhiều quốc gia nhỏ và nghèo vẫn đang thua mức trước đại dịch. Bởi vì xu hướng xuất khẩu là những yếu tố mang lại dự báo tốt về hoạt động kinh tế và nhiều nước trong số này dựa vào xuất khẩu để duy trì và phát triển nền kinh tế; nên sự phục hồi xuất khẩu chậm chạp của các nền kinh tế nhỏ là một nguyên nhân đáng lo ngại.
Nguồn: UNCTAD
Từ khóa: thương mại quốc tế, phục hồi, covid-19
