Châu Phi đang trước ngưỡng cửa có được cơ hội phát triển kinh tế dài hạn nhờ sự ra đời của Hiệp định Thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA), có hiệu lực vào tháng 01 năm 2021. AfCFTA có thể thúc đẩy tiềm năng tăng trưởng của Châu Phi do hiệp định này thúc đẩy tự do hóa thương mại trên khắp khu vực châu Phi trong vài năm tới. Hiệp định mang lại sự lạc quan cho một khu vực vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch.
Tác động của đại dịch tới các nền kinh tế ở châu Phi không đồng đều: một số nền kinh tế bị suy giảm nghiêm trọng, trong khi một số khác thì ghi nhận tốc độ tăng trưởng thấp. Triển vọng phát triển sau đại dịch của các quốc gia là khác nhau, nhưng hầu hết đều không rõ ràng bởi vì sự gia tăng các bệnh nhiễm trùng và quá trình triển khai tiêm chủng chậm chạp. Về lâu dài, AfCFTA có thể đóng vai trò quan trọng trong tiềm năng tăng trưởng của châu Phi vì hiệp định được dự báo mang lại sự tự do thương mại hóa chủ yếu tại khu vực này trong vài năm tới.
Theo một báo cáo gần đây của công ty bảo hiểm tín dụng thương mại Atradius về triển vọng kinh tế của khu vực châu Phi Hạ Sahara (SSA), hiệp định này có khả năng đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của châu Phi sau tác động tiêu cực của đại dịch COVID-19.
Bối cảnh trước mắt cho thấy kết quả không đồng đều
Trong khi về lâu dài có thể thấy kết quả của việc thực thi AfCFTA nhưng bối cảnh trước mắt lại có vẻ không có triển vọng đối với hầu hết các quốc gia. Trước khi AfCFTA thực thi thành công và các quốc gia có thể thu về nhiều lợi ích, có một số thách thức phải được vượt qua. Trong ngắn hạn, các xu hướng bảo hộ, sự thiếu năng lực để phát triển cơ sở hạ tầng xuyên biên giới, sự bất ổn về chính trị và quản lý tài chính yếu kém của chính phủ… nổi bật giữa nhiều vấn đề khác đang cản trở việc thực thi đầy đủ hiệp định.
Việc thực thi đầy đủ AfCFTA còn một chặng đường dài phía trước. Với một số quốc gia, trước tiên cần củng cố cơ sở hạ tầng hải quan và các thủ tục cần thiết để giao dịch. Các quốc gia sớm thành công là những quốc gia đã có sẵn kế hoạch hành động và thủ tục hải quan, có rào cản thương mại tương đối thấp với các nước châu Phi khác. Cho đến nay, chỉ có Ai Cập, Ghana và Nam Phi đã hoàn thiện cơ sở hạ tầng hải quan cần thiết. Để có khả năng được hưởng lợi nhiều nhất, các quốc gia phải có nền kinh tế tương đối mở và đa dạng, thiết lập tốt các liên kết thương mại như Nam Phi và một số trung tâm thương mại khác trong khu vực như Kenya, Senegal và Cote d'Ivoire.
Các nền kinh tế xuất hiện từ tác động khắc nghiệt của đại dịch COVID
Mức suy giảm kinh tế năm 2020 là 1%, mức thấp nhất từng được ghi nhận trong khu vực và hoàn toàn trái ngược so với mức tăng trưởng trung bình hàng năm là 4,3% kể từ năm 2010. COVID-19 đã tấn công vào các nước châu Phi, gây ra sụt giảm thương mại, làm giá hàng hóa thấp hơn, lượng khách du lịch ít hơn, lượng kiều hối và đầu tư nước ngoài thấp hơn. Ngoài ra, nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp đóng cửa nghiêm ngặt khi bắt đầu xảy ra đại dịch, gây tổn hại đến hoạt động kinh tế trong nước.
Rất may, năm 2021 đã chứng kiến sự phục hồi của nền kinh tế toàn cầu và giá cả hàng hóa nay đã cao hơn, hỗ trợ cho sự phục hồi kinh tếở châu Phi. Tăng trưởng kinh tế khu vực trong năm nay dự kiến đạt mức 1,3% - một sự phục hồi tương đối vừa phải, đặc biệt là so với các khu vực khác trên thế giới. Nguyên nhân là khả năng hỗ trợ của chính phủ còn hạn chế và việc phân phối vắc-xin còn chậm. Tương tự như các khu vực khác trên thế giới, chính phủ nhiều quốc gia châu Phi vì để hỗ trợ nền kinh tế đã dẫn đến thâm hụt ngân sách cao và gia tăng nợ công. Hiện nay, nhiều quốc gia phải đối mặt với mức nợ công cao, khiến các sự hỗ trợ sẽ bị hạn chế và thậm chí phải hạn chế đầu tư công trong vài năm tới. Do đó, dự kiến nhiều quốc gia sẽ không đạt được con số tăng trưởng như trước đại dịch. Triển vọng kinh tế cũng không chắc chắn do sự tiếp tục lây lan của đại dịch COVID-19 cùng với quá trình tiêm chủng chậm chạp.
Quá trình phục hồi đang diễn ra nhưng không đồng đều tại khu vực châu Phi Hạ Sahara
Mặc dù kinh tế đang phục hồi tại SSA nhưng quá trình này sẽ chậm và gần như không đồng đều trong toàn khu vực. Đặc biệt, các quốc gia xuất khẩu dầu bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch như Nigeria và Angola sẽ phục hồi chậm. Các nền kinh tế đảo nhỏ phụ thuộc vào du lịch như Mauritius từng ghi nhận suy thoái nghiêm trọng vào năm ngoái, có thể sẽ là một trong những nơi ghi nhận tăng trưởng kinh tế cao nhất ở châu Phi trong năm nay. Tuy nhiên, điều này vẫn chưa chắc chắn vì nó phụ thuộc vào sự phục hồi dần dần của ngành du lịch.
Các nền kinh tế có sự đa dạng đã vượt qua đại dịch tương đối tốt và sẽ phục hồi kinh tế mạnh mẽ. Các quốc gia như Kenya, Ghana và Côte d'Ivoire chỉ ghi nhận sự suy giảm nhỏ hoặc thậm chí là tăng trưởng kinh tế tích cực trong năm ngoái và nằm trong số những quốc gia có hoạt động kinh tế hàng đầu.
Cơ hội cho khu vực đang sắp tới thông qua Hiệp định Thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA). Mặc dù trong ngắn hạn còn nhiều vấn đề cần phải khắc phục, nhưng một khi hiệp định đi vào thực thi đầy đủ về lâu dài, nó sẽ mang lại lợi ích cho các nền kinh tế châu Phi.
Nguồn: Global Trade
Từ khoá: khu vực mậu dịch tự do lục địa châu Phi (AfCFTA)
