Úc là quốc gia không mấy khi sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO. Tuy nhiên, hiện tại là thời điểm phù hợp để xứ chuột túi tận dụng cơ chế đã nêu.
Tôi có 3 đề xuất về việc Úc tham gia hệ thống giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại thế giới như sau
Đề xuất 1: Cơ chế hiện hành của WTO là vô cùng phù hợp với các tranh chấp liên quan đến xứ chuột túi
Có thể nói Úc khá thận trọng khi sử dung hệ thống giải quyết tranh chấp quốc tế để phản đối các hành vi hạn chế thương mại mà nhiều đối tác của nước này đang áp dụng.
Trước tháng 12/2020, Úc tiến hành tổng cộng 9 vụ khiếu nại đến WTO kể từ khi tổ chức này được thành lập vào năm 1995 – 2 trong số những vụ việc này được giải quyết trước khi cơ quan có thẩm quyền của WTO phán xử. Khiếu nại thứ 10 và 11 của xứ chuột túi được khởi xướng vào năm trước và đều nhắm vào Trung Quốc liên quan đến việc nền kinh tế số 2 thế giới áp thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp lên mặt hàng rượu vang và lúa mỳ xuất khẩu từ Úc. Trước khi cuộc tranh cãi về mặt hàng rượu vang nổ ra giữa hai quốc gia; xứ chuột túi cũng đã từng khiếu nại một vụ việc liên quan đến đất nước hơn 1 tỷ dân vào năm 2003.
Có 16 vụ việc xứ chuột túi tham gia với tư cách bị đơn trước thời điểm Trung Quốc yêu cầu tham vấn liên quan đến việc Úc áp thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp đối với sản phẩm tuốc bin điện gió, bồn chứa nước bằng thép không gỉ và bánh xe lửa. 5 trong số 16 vụ đã nêu liên hệ đến quy định về bao bì thuốc lá do Quốc hội Úc thông qua vào năm 2011. Tuy nhiên, cho đến hiện tại, không phải tất cả vụ việc có liên hệ đến Úc đều phải giải quyết tại cơ quan phụ trách xử lý tranh chấp của WTO.
Trước 27/9/2021, xứ chuột túi là bên thứ 3 trong 114 vụ tranh chấp thương mại quốc tế. Trong khi một số thành viên WTO xuất hiện tại các vụ việc với vai trò bên thứ 3 chỉ mang tính chiếu lệ, Úc tham gia dựa trên những tính toán, đánh giá mang tính hệ thống.
Từ thời điểm Úc khiếu nại Canada về vấn đề rượu vang tại WTO vào năm 2018, mỗi năm sau đó, xứ chuột túi đều đặn có một khiếu nại đối với một hay một số đối tác của mình. Năm 2019, Úc tranh chấp với Ấn Độ về mặt hàng đường. Liên tiếp 2 năm tiếp theo, quốc gia này khởi kiện Trung Quốc liên quan đến sản phẩm rượu vang và lúa mỳ xuất khẩu.
Đề xuất thứ hai: Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO, dù không hoàn hảo, vẫn hoạt động và phù hợp
Một điểm sáng ít được chú ý chính là việc tranh chấp giữa Úc và Canada về vấn đề thuế nhập khẩu đánh lên mặt hàng rượu vang đã được giải quyết rất thành công vào năm ngoái trên cơ sở thỏa thuận khung đã được hai bên đồng thuận trước đó.
Một chiến thắng vang dội khác chính là việc Úc đã thành công phản bác khiếu nại của nhiều đối tác thương mại về vấn đề bao bì thuốc lá.
Trong bối cảnh đại dịch hoành hành toàn cầu, xứ chuột túi vẫn thành công giải quyết khiếu nại của Indonesia theo sau hành động áp thuế của Úc lền sản phẩm giấy A4 nhập khẩu, đồng thời tiếp tục đồng hành tích cực với Brazil và Guatemala trong vụ tranh chấp về vấn đề đường trợ cấp của Ấn Độ.
Ấn tượng hơn, Úc cũng đã kiểm soát tương đối hiệu quả tác động từ việc Cơ quan phúc thẩm WTO không thể hoạt động bằng việc cùng các quốc gia khác thiết lập một tổ chức tạm thời nhằm giải quyết lại những tranh chấp có liên quan. Đây không phải là một giải pháp hoàn thiện do nó chỉ áp dụng đối với các thành viên đồng ý tham gia tổ chức đã nêu; tuy nhiên, cách thức này có thể giúp những vụ tranh chấp có thể tiếp tục được xử lý. Xứ chuột túi và Trung Quốc gần đây đã tuyên bố cân nhắc sử dụng tổ chức tạm thời này nhằm giải quyết tranh chấp liên quan đến mặt hàng lúa mạch.
Đề xuất thứ ba: Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO không dành cho những thành viên thiếu kiên nhẫn
Quá trình giải quyết các tranh cãi thương mại quốc tế dựa chủ yếu vào sự hợp tác hiệu quả của các thành viên WTO
Không gì minh chứng tốt hơn cho nhận định đã nêu bằng tiến trình giải quyết tranh cãi giữa Úc và Canada liên quan đến mặt hàng rượu vang. Xứ chuột túi vẫn kiên định yêu cầu đàm phán giải quyết bất đồng ngay cả khi hai quốc gia đã quyết định sử dụng đến cơ chế giải quyết của WTO
Đây là điều thường thấy. Cần nhắc nhở rằng WTO không phải là cơ quan tài phán quốc tế với hệ thống đảm bảo thực thi phán quyết.
Ngay cả khi quyết định của cơ quan tài phán WTO cho rằng hành vi thương mại của một bên liên quan đã vi phạm nguyên tắc quốc tế, các thành viên của tổ chức giao thương lớn nhất hành tinh vẫn là chủ thể nắm quyền quyết định chính sách và áp đặt hạn chế thương mại. Ngó lơ các quy tắc chung sẽ mang đến hệ quả nhưng không đồng nghĩa với việc tất cả thành viên WTO sẽ chấp nhân nhượng bộ về chủ quyền tài phán. Tuy nhiên, qua thời gian, mặc dù vẫn là một cơ chế với hệ thống chuẩn mực phán quyết không rõ ràng, số lượng vụ việc được giải quyết qua hàng chục năm đã giúp chi tiết hóa những quy định trong các thỏa thuận chung giữa quốc gia, vùng lãnh thổ thành viên. Hơn thế, dù thời gian giải quyết tranh chấp của các cơ quan tài phán WTO là khá ấn tượng theo tiêu chuẩn quốc tế, tốc độ này vẫn không đáp ứng mong đợi của các bên liên quan
Ví dụ, yêu cầu tham vấn của Ukraine về quy định nhãn thuốc lá theo Luật Úc đã bắt đầu từ tháng 3/2012.
Tuy nhiên, phán quyết cuối cùng của cơ quan Phúc thẩm WTO về vấn đề nêu trên mới được công bố vào ngày 9/6/2020.
Quyết định của Cơ quan phúc thẩm về vụ việc Úc-Ukraine là phán quyết cuối cùng của thiết chế này trong bối cảnh các thành viên WTO vẫn chưa đồng thuận về một cơ chế thay thế khi Cơ quan phúc thẩm không thể hoạt động do thiếu thẩm phán.
Có thể nói thời gian giải quyết vụ tranh chấp đã nêu là rất dài theo tiêu chuẩn của xứ chuột túi nhưng còn những vụ việc kéo dài lâu hơn rất nhiều như trước đây hãng Reuters đã thông tin
Những sự kiện nêu trên chính là nguyên nhân của việc Úc tiếp tục đổ nguồn lực vào phát triển năng lực pháp lý thương mại quốc gia.
Ngoài ra, trên cơ sở các vụ việc pháp lý có liên quan đến xứ chuột túi, có thể khẳng định rằng thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp hoàn thiện chính là công cụ giúp cá biệt hóa tranh cãi song phương đối với những vấn đề cụ thể trên cơ sở đảm bảo các khía cạnh khác của mối quan hệ đó tiếp tục phát triển.
Do vậy, mặc dù vẫn còn khiếm khuyết, cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO vô cùng quan trọng với tất cả thành viên. Một khi một vụ việc được xem xét trên cơ sở quá trình tài phán, có những quy định đi kèm về thời gian mà các bên liên quan bắt buộc phải tuân thủ.
Đó là lý do Úc cần những bước đi thận trọng và cụ thể khi xem xét các vấn đề liên quan đến cơ chế tài phán trong WTO. Đây vẫn là công cụ thương mại tối quan trọng với các quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tuy vậy, với tất cả phương tiện sẵn có, Úc cần sử dụng thận trọng và không vội vàng
Nguồn: The Interpreter
Từ khóa: Úc, WTO, tranh chấp, thương mại
