Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quyết định tham gia BRICS+ của Indonesia chỉ dựa trên các cơ hội kinh tế được xem là rất thiếu thận trọng. Mặc dù sáng kiến mang lại lợi ích kinh tế, Indonesia đã tham gia vào các nền tảng vững chắc như G20 và Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Quốc gia này đã có mối quan hệ kinh tế thân thiết với Trung Quốc, một trong những thành viên của BRICS+. Nền tảng này củng cố vị thế quốc tế và lợi ích kinh tế mà không cần phải liên kết với khối chống lại cường quốc phương Tây.

Sự háo hức của Indonesia tham gia BRICS+ sẽ không sánh cùng với lợi ích kinh tế.

Một tuần sau lễ nhậm chức của Tổng thống Prabowo Subianto, Ngoại trưởng mới Sugiono đã tìm cách chứng minh quyết định tham gia nhóm của Indonesia là phù hợp với chính sách đối ngoại “tự do” và “chủ động” của quốc gia này. Theo Sugiono, sự tham gia vào BRICS+ của Indonesia không phản ánh sự liên kết mà là nỗ lực tích cực trong mọi diễn đàn.

Tuy nhiên, BRICS rõ ràng đại diện cho một khối “chủ nghĩa xét lại” chống lại phương Tây. Vai trò của Nga trong nhóm bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến Nga-Ukraine phá vỡ hòa bình toàn cầu.

Ban đầu được thành lập bởi Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, nhóm đã mở rộng vào năm 2010 để bao gồm Nam Phi. Năm 2024, thêm 4 thành viên mới tham gia Ai Cập, Ethiopia, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, BRICS ngày càng phát triển ảnh hưởng. BRICS+, như tên gọi, đại diện cho khoảng 45% dân số trên thế giới và có sức mạnh kinh tế tương đương 28% nền kinh tế toàn cầu, với một vị thế chiến lược như là cường quốc dầu thô lớn nhất thế giới với tỷ lệ 44%.

Indonesia đã đúng khi hạn chế về việc tham gia nhóm chính quyền của Joko Widodo. Indonesia có những sự lựa chọn khác để tối đa hội nhập quốc tế. Về mặt giá trị, BRICS+ không phù hợp nguyện vọng của Indonesia là đi “đúng” hướng vì không phù hợp với cam kết lâu dài của quốc gia đối với quy định không liên kết của hội nghị Bandung 1955.

BRICS+ được coi là đối thủ của các tổ chức phương Tây như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới. Điển hình như, vào năm 2015, BRICS đã thành lập Ngân hàng Phát triển Mới và Thỏa thuận Dự trữ Dự phòng. BRICS+ hỗ trợ các nỗ lực phi đô la hóa, nhằm mục đích giảm sự thống trị của đồng đô la Mỹ trong thương mại quốc tế. BRICS+ có khuynh hướng kinh tế và cũng mạo hiểm vào lĩnh vực chính trị. Điển hình như, Tổng thống Nga Vladimir Putin sử dụng BRICS+ như là một sự cố gắng để thoát khỏi sự cô lập của phương Tây và như là một nền tảng để biện minh cho cuộc chiến Nga-Ukraine.

Trung Quốc cũng được hưởng lợi từ việc mở rộng thành viên của BRICS như một công cụ để thực hiện tham vọng địa chính trị nhằm chống lại phương Tây. Điều này khiến Indonesia rơi vào tình thế khó xử: việc gia nhập BRICS+ có thể được hiểu là ngầm ủng hộ tầm nhìn của Trung Quốc về trật tự thế giới mới, trong khi Indonesia vẫn cần sự hỗ trợ từ phương Tây. Prabowo phải ghi nhớ 10 năm lệnh cấm vận của Mỹ đối với Indonesia đã ảnh hưởng to lớn đến sức mạnh Không quân của Indonesia. Mỹ đóng vai trò quan trọng đối với sự hiện diện của Trung Quốc ở Biển Đông, đây là khu vực chiến lược đối với Indonesia.

Bất chấp tranh cãi dữ dội qua lời tuyên bố mới của Indonesia về North Natuna, quốc gia đã có nhiều tầng hợp tác kinh tế sâu sắc với Trung Quốc. Trung Quốc liên tục được xếp hạng là đối tác thương mại lớn nhất của Indonesia trong 10 năm qua. Kể từ Sáng kiến Vành đai và Con đường được giới thiệu, đầu tư Trung Quốc ở Indonesia tăng nhanh chóng và trở thành nhà đầu tư lớn thứ hai ở Indonesia, sau Singapore. Dựa trên báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Phát luật (CELIOS) năm 2024 có tiêu đề “Chỉ số Tỉnh Trung Quốc-Indonesia”, Trung Quốc đầu tư vào Indonesia rất đa dạng, từ lĩnh vực học thuật cho đến kinh tế.

Nếu Indonesia muốn được hưởng lợi về kinh tế, nên tập trung vào các quan hệ đối tác hiện tại. Điển hình như, RCEP bao gồm 30% thương mại toàn cầu và 30% tổng sản phẩm quốc nội thế giới, theo báo cáo Kompas. Indonesia cũng phải là người tiên phong trong việc khuyến khích các quốc gia ASEAN tham gia G20, không theo các quốc gia ASEAN khác tham gia BRICS+.

Sugiono tuyên bố một trong những lý do Indonesia tham gia BRICS+ là lợi ích của Global South. Thuật ngữ Global South liên quan đến các quốc gia đã từng là nạn nhân của chủ nghĩa thực dân. Tuy nhiên, tham gia BRICS+ không ngay lập tức hợp pháp hóa những lợi ích đó. Trên thực tế, tham gia BRICS+ có thể vô tình thổi phồng vị thế của Nga trong cuộc chiến Nga-Ukraine, trong khi mối quan tâm thực sự của các quốc gia Nam Bán Cầu có nguy cơ bị gạt sang một bên. Và khi nhà nghiên cứu CELIOS Bhima Yudhistira cũng đã quan sát, thách thức giữa các quốc gia BRICS+ là rất lớn, như tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc và Ấn Độ, khiến diễn đàn hợp tác mong manh dễ vỡ.

Và cơ chế tài chính do BRICS+ thành lập, cụ thể Ngân hàng Phát triển Mới và Thỏa thuận Dự trữ Dự phòng, được thiết kế để giảm thiểu bất bình đẳng trong các quốc gia đang phát triển, vẫn chưa chứng minh sự tiến bộ đáng kể. Thiếu sự tiến bộ này có thể phản ánh lợi ích cơ bản của người sáng lập của tổ chức.

Vì thế, Indonesia nên cân nhắc lại quyết định tham gia BRICS+, phải đảm bảo lợi ích rộng rãi và cân nhắc những ảnh hưởng thay vì tìm cách “xuất hiện trên sân khấu toàn cầu”.

Nguồn: The Interpreter

Từ khóa: BRICS+, RCEP, Indonesia, G20