Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi thương mại toàn cầu bắt đầu bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19, 10 quốc gia thành viên ASEAN và 5 đối tác FTA đã ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào ngày 15-11-2020 trong cuộc họp hội nghị thượng đỉnh giữa các nhà lãnh đạo quốc gia.

Mất 8 năm đàm phán để hoàn tất, Sáng kiến RCEP lần đầu tiên được giới thiệu khi Indonesia giữ ghế chủ tịch ASEAN vào năm 2011 để hợp nhất sự hiện hữu ASEAN Plus One FTA nhằm phát triển mạnh mẽ và mở rộng chuỗi giá trị khu vực. Khái niệm cơ bản của RCEP được các nhà lãnh đạo của 16 quốc gia thông qua vào tháng 11-2012 tại Phnom Penh và vòng đàm phán đầu tiên diễn ra vào tháng 3-2013 tại Brunei Darussalam, nơi mà các nhà đàm phán đặt ra nhiều câu hỏi hơn câu trở lời về cách biến khái niệm RCEP thành hiệp định thương mại hiệu quả.

Ban đầu, RCEP được đàm phán giữa 16 quốc gia – 10 quốc gia ASEAN và Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc. Tại hội nghị thượng đỉnh RCEP vào cuối năm 2019, Ấn Độ quyết định rời khỏi đàm phán do khó khăn tại quê nhà. Sự ra đi của Ấn Độ làm dấy lên sự nghi ngờ giữa một số bên đàm phán ngoài ASEAN tổng quy mô thị trường mục tiêu của RCEP sẽ giảm từ 3,7 tỷ xuống 2,3 tỷ người. Sự lãnh đạo ASEAN trong việc đưa ra các cuộc đàm phán đến đích chứng tỏ là rất quan trọng.

Thông điệp chính được truyển tải đến các quốc gia tham gia ngoài ASEAN là RCEP không chỉ đơn thuần về vấn đề tiếp cận thị trường, mà RCEP sẽ cũng phục vụ như là một nền tảng cho các quốc gia gần ASEAN nhằm thúc đẩy hợp tác khu vực, đồng thời phát triển mạnh mẽ và mở rộng chuỗi giá trị khu vực đã tồn tại trong ASEAN Plus One FTA – góp phần tạo nên nền kinh tế tiên tiến của từng đối tác cũng như khu vực.

Sau khi trải qua quy trình phê chuẩn với từng quốc gia tham gia. RCEP cuối cùng có hiệu lực vào ngày 1-1-2022. Chiếm khoảng 30% GDP của toàn thế giới, 28% thương mại toàn cầu và 32% dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu. Hiệp định RCEP đã nỗ lực mang lại lợi ích đáng kể cho tất cả các bên thông qua việc tăng cường thương mại dịch vụ và hàng hóa, đầu tư, tạo thuận lợi về thương mại và hợp tác giữa các thành viên.

RCEP đã có hiệu lực hơn 2 năm, nhưng dữ liệu sẵn có cho thấy việc sử dụng ưu đãi theo Hiệp định – đặc biệt đối với thương mại hàng hóa – vẫn còn thấp hơn nhiều so với mong đợi, với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc hiện là những quốc gia thụ hưởng chính.

Nhưng điều này chẳng có gì phải ngạc nhiên. RCEP được ký kết trong bối cảnh cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã có ảnh hưởng bất lợi đối với các quốc gia khác, trong đó hầu hết là các quốc gia thành viên RCEP.

RCEP cũng có hiệu lực khi thương mại toàn cầu phải đối mặt với sự lây lan của COVID-19, tiếp tục sự cạnh tranh địa chính trị giữa cường quốc chính, cuộc chiến Ukraine và vấn đề biến đổi khi hậu ảnh hưởng Logistics ở Kênh đào Panama. Cuộc chiến giữa Irsael và Hamas cùng với những mối đe dọa an ninh đối với tuyến đường vận chuyển qua Biển Đỏ và Kênh đào Suez đã tăng thêm mối quan ngại rằng thương mại thế giới đang tan rã. 8 năm đàm phán RCEP đã cho thấy tập trung vào chia sẻ lợi ích kinh tế có thể dẫn đến đôi bên cùng có lợi thay vì leo thang bất đồng dẫn đến xung đột mở. ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ sự tham gia mang tính xây dựng của các bên khi đàm phán gặp phải rào cản phi kinh tế giữa Nhật và Hàn Quốc cũng như giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Tuyên bố của các nhà lãnh đạo tại hội nghị thượng đỉnh RCEP khác cho thấy tinh thần thúc đẩy hợp tác để tạo ra khu vực hợp tác mạnh mẽ hướng tới chia sẻ thịnh vượng. bất chấp sự khác biệt về hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội. Mặc dù RCEP không tuân theo các quy định của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương,Peter A Petri và Michael Plummer – đã viết cho Viện Brookings vào năm 2020 – lưu ý rằng ‘tác động của RCEP là ấn tượng’ và ‘nó khuyến khích chuỗi cung ứng qua các khu vực và phục vụ cho những vấn đề nhạy cảm về chính trị’.

RCEP được thực hiện nhờ các cuộc đàm phán đã thúc đẩy trong ‘Cách ASEAN’ – đồng thuận, linh hoạt và đôi khi rất chậm. Phong cách đàm phán này cần được áp dụng cho chiến lược ngoại giao thương mại của các quốc gia thành viên khi cố gắng xây dựng hợp tác và hợp tác giữa RCEP và các nhóm kinh tế khác như EU, Thị trường chung phía Nam và Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada. ‘Cách ASEAN’ được thỏa thuận khi có sự đồng thuận và linh hoạt nhưng tiến triển chậm và thận trọng khi giải quyết các vấn đề có thể gây nhiều tranh cãi, nếu không đàm phán đi đến ngõ cụt.

Tất cả các quốc gia RCEP, bây giờ có kinh nghiệm thương lượng các vấn đề phức tạp khác thường. Kinh nghiệm này có thể được áp dụng khi bắt tay vào ngoại giao thương mại toàn cầu với các quốc gia và khu vực ngoài RCEP.

Nguồn: Eurasia Review

Từ khóa: ASEAN, RCEP, FTA, hợp tác, thương mại