Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thương mại trong khu vực giữa các quốc gia đang phát triển đã tăng gấp đôi trong suốt thập kỷ qua, nhưng rào cản dai dẳng nhấn mạnh sự cần thiết để khôi phục lại hệ thống ưu đãi thương mại toàn cầu giữa các quốc gia nhằm thúc đẩy tăng trưởng hơn.

Thương mại toàn cầu trong ngư nghiệp hàng hải và nuôi trồng thủy sản tạo ra cơ hội lớn cho tăng trưởng kinh tế bền vững và toàn diện, đồng thời thúc đẩy các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) then chốt, đặc biệt cải thiện an ninh lương thực, xóa đói (SDG 2) và bảo vệ cuộc sống dưới nước (SDG 14).

Khu vực, trong đó có cá, loài giáp xác, động vật thân mềm, tảo và nhiều sản phẩm phụ thủy sinh có giá trị gia tăng, chứng kiến xuất khẩu toàn cầu đạt 186 tỷ USD trong năm 2022, tăng 63% so với 114 tỷ USD trong năm 2012.

Đáng chú ý, South-South trade – thương mại giữa các quốc gia đang phát triển – đã tăng mạnh trong các lĩnh vực ngư nghiệp khác nhau, bao gồm ngư nghiệp hàng hải, nuôi trồng thủy sản, chế biến cá và tàu đánh cá. Theo phân tích mới của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), hoạt động thương mại này tăng hơn gấp đôi từ khoảng 19 tỷ USD trong năm 2012 đến 39 tỷ USD vào năm 2022.

Chile, Trung Quốc, Ecuador, Ấn Độ, Peru, Thái Lan và Việt Nam là những quốc gia xuất khẩu dẫn dầu trong các quốc gia đang phát triển, chiếm 46% xuất khẩu hải sản toàn cầu vào năm 2022, tăng từ 42% trong năm 2012. Chú ý, thị phần của các quốc gia này trong phân khúc chế biến có giá trị cao hơn so với xuất khẩu chưa qua chế biến, ở 53% so với 40%.

David Vivas Eugui, phụ trách của bộ phận kinh tế tuần hoàn và đại hương của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển, cho biết: “Điều này nhấn mạnh sự thành công của các quốc gia đang phát triển trong việc tăng thêm giá trị đối với xuất khẩu hải sản.”

Kỷ nguyên mới South-South trade

Sự tăng trưởng này ở South-South trade trong ngư nghiệp và nuôi trồng thủy sản trái ngược với mô hình thương mại truyền thống, trong đó các quốc gia đang phát triển chủ yếu xuất khẩu vào các thị trường tiên tiến.

Ông Vivas Eugui cho biết: “Sự thay đổi này cho thấy một kỷ nguyên mới nơi các quốc gia đang phát triển ngày càng tăng cường thương mại với nhau.”

Ông Vivas Eugui cho biết, South-South trade cho phép các quốc gia đang phát triển thu được nhiều lợi ích kinh tế địa phương hơn, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới trong cả sản phẩm và sản phẩm dựa vào biển phi thực phẩm. Trong lĩnh vực ngư nghiệp và nuôi trồng thủy sản, cũng cải thiện an ninh lương thực và tăng khả năng tiếp cận thực phẩm giàu protein, đặc biệt đối với người dân ven biển.

Bằng cách trao đổi nhiều hơn với nhau, các quốc gia đang phát triển có thể tăng thêm giá trị cho sản phẩm đồng thời nâng cao chất lượng hoặc chế biến trước khi xuất khẩu.

Ông Vivas Eugui cho biết điều này không chỉ thúc đẩy ngành công nghiệp địa phương mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh quốc tế, kể cả các thị trường tiên tiến

Lợi thế cạnh tranh của các quốc gia đang phát triển

Phân tích lợi thế cạnh tranh của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển được tiết lộ đo lường hiệu suất xuất khẩu của một quốc gia so với thương mại toàn cầu. Cho thấy nhiều quốc gia đang phát triển đang có lợi thế so sánh về các sinh vật biển và phụ phẩm khác nhau. Điển hình như:

• Mozambique xuất sắc trong xuất khẩu tôm hùm đá và các loại tôm biển khác.
• Argentine nổi tiếng với cá tuyết đông lạnh, được đánh giá cao trên toàn cầu nhờ kết cấu chắc chắn và hương vị nhẹ.
• Maroc nổi tiếng với cá mòi chế biến, được hưởng lợi từ hệ sinh thái biển phong phú và hoạt động đánh bắt cá bền vững.
• Peru phát triển mạnh về xuất khẩu cá cơm đã qua chế biến hoặc bảo quản, khai thác nguồn cá dồi dào, giàu dinh dưỡng của Hải lưu Humboldt.

Lợi thế này cho phép các quốc gia này tận dụng các thị trường cụ thể, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đa dạng hóa xuất khẩu.

Ngoài ra, ngư nghiệp và nuôi trồng thủy sản gắn liền với nền kinh tế sáng tạo, trong đó đầu bếp ở nhiều quốc gia đang phát triển thể hiện sự sáng tạo thông qua việc sử dụng các loài địa phương và phong phú, hương vị đa dạng sinh học.

Biến đổi khí hậu, đánh bắt quá độ và biện pháp phi thuế quan đưa ra thách thức lớn

Mặc dù tăng trưởng đầy hứa hẹn nhưng ngành ngư nghiệp hàng hải và nuôi trồng thủy sản đối mặt nhiều thách thức. Đánh bắt quá độ, trợ cấp có hại và biến đổi khí hậu là những mối đe dọa đáng kể đối với bền vững.

Nguồn lợi do đánh bắt quá độ đã tăng gấp ba lần kể từ năm 1974, với hơn 1/3 tổng số ngư nghiệp được đánh giá trên thế giới đang đánh bắt quá độ. Biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm những vấn đề này, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và nhiệt độ biển, đe dọa đến môi trường và sinh kế phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên này.

Hàng rào thương mại đặc biệt là các biện pháp phi thuế quan (NTM), cũng cản trở sự tăng trưởng. NTM là luật lệ và quy định, ngoài thuế, các quốc gia sử dụng để kiếm soát số lượng và loại sản phẩm vào thị trường. Bao gồm yêu cầu về các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm, có thể tốn kém cho nhà xuất khẩu.

Hệ thống ưu đãi thương mại toàn cầu giữa các quốc gia đang phát triển (GSTP) là một hiệp định giữa các quốc gia đang phát triển nhằm xúc tiến thương mại đưa ra các ưu đãi về thuế và các rào cản thương mại khác. Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển có vai trò như là văn phòng cho thỏa thuận duy nhất này về hợp tác South-South trade

Mặc dù mức thuế thấp hơn giữa các thành viên GSTP, nhưng sự phổ biến của NTM tiếp tục gây trở ngại đối với thương mại.

Ví dụ như các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) và các rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT) làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ và hạn chế tiếp cận thị trường. Chiếm khoảng 65% tổng số NTM mà các nhà xuất khẩu phải đối mặt (50% đối với SPS và 15% đối với TBT). Về nhập khẩu, các biện pháp SPS ảnh hưởng 93% mối quan hệ nhập khẩu cá và các sản phẩm từ cá, trong khi TBT ảnh hưởng đến 82%.

Tiềm năng của GSTP như là một nền tảng cho thay đổi

Trong năm 2022, các thành viên GSTP chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu của các quốc gia đang phát triển trong khu vực, minh họa vai trò quan trọng của hiệp định trong thúc đẩy South-South trade.

Với 42 thành viên trên khắp châu Phi, châu Á và châu Mỹ Latinh, GSTP bao phủ 4 tỷ người, mang đến những thị trường tiềm năng và đa dạng khổng lồ.

Chantal Line Carpentier, lãnh đạo của chi nhánh thương mại, môi trường, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển cho biết: “GSTP cung cấp một nền tảng duy nhất để giải quyết các thách thức bằng cách thúc đẩy sự hợp tác giữa các quốc gia đang phát triển.”

Cân đối và giảm NTM thông GSTP có thể giúp các quốc gia đang phát triển dễ dàng hơn khi tiếp cận thị trường khu vực và toàn cầu, từ đó giúp các quốc gia này hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu và chuẩn bị cho doanh nghiệp sẵn sàng cạnh tranh quốc tế.

Bà Carpentier cho biết thêm, GSTP cũng cho phép các bên tham gia tận dụng thế mạnh trong các sản phẩm hải sản cụ thể, thúc đẩy môi trường thương mại đa dạng và linh hoạt.

Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển kêu gọi khôi phục GSTP nhằm mang lại nhiều tiềm năng hơn nữa trong South-South trade qua nhiều lĩnh vực, điều này có thể làm tăng dòng chảy thương mại, cải thiện an ninh lương thực và xúc tiến phát triển kinh tế bền vững.

Nguồn: UNCTAD

Từ khóa: UNCTAD, ngư nghiệp, nuôi trồng thủy sản, South-South trade