Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hầu như các chính phủ đều đồng ý các công ty phải ngừng lợi dụng các lỗ hổng thuế để tránh phải trả phần thuế đúng của mình. Nhưng việc hợp tác ở cấp độ toàn cầu để biến điều này thành hiện thực dường như vẫn nằm ngoài tầm với. Nhiều người đổ lỗi cho Hoa Kỳ.

Điều đó thật tốt nếu trở thành sự thật: một chiến dịch toàn cầu nhằm ngăn chặn hành vi tránh thuế và hài hòa các quy tắc thuế quốc tế cho các công ty hoạt động xuyên biên giới.

Đi đầu trong việc thúc đẩy sự minh bạch là mức thuế tối thiểu dành cho các tập đoàn đa quốc gia, bất kể họ hoạt động ở đâu. Không còn khai thác các lỗ hổng thuế và chuyển lợi nhuận sang các nước có thuế suất thấp nhằm tránh phải đóng phần thuế công bằng.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho biết 240 tỷ USD (223 tỷ euro) bị thất thoát mỗi năm do hành vi tránh thuế. Các cuộc thảo luận thống nhất thuế của các tập đoàn đã diễn ra trong nhiều năm.

Năm 2021, đã đạt được sự đồng thuận trong Khung khổ toàn diện OECD/G20. Hiện có hơn 140 quốc gia, Albania và Zambia đang đàm phán để thực hiện thỏa thuận này.

Hai trụ cột của thuế toàn cầu

Thỏa thuận hợp tác về thuế toàn cầu có hai trụ cột: thu nhập chịu thuế nhất định sẽ được chuyển và đánh thuế ở nơi kiếm được và thuế tối thiểu toàn cầu sẽ được đánh vào các tập đoàn.

Sau này, thuế tối thiểu toàn cầu, là một cơ chế đảm bảo các công ty có nghĩa vụ nộp thuế mà không thể lợi dụng kẽ hở hoặc khu vực pháp lý có mức thuế thấp để tránh thuế.

Trụ cột hai của thuế tối thiểu toàn cầu đưa ra mức thuế doanh nghiệp 15% đối với các công ty đa quốc gia có doanh thu hợp nhất ít nhất hai năm trong bốn năm liền kề trước năm xem xét đạt tối thiểu 750 triệu euro. Các công ty nộp số thuế nhưng không phải là 15% sẽ phải nộp “bổ sung”.

Một số quốc gia đã đưa ra các quy định mới, trong khi những quốc gia khác vẫn đang trong quá trình thực hiện.

Ví dụ, ở Ireland, quy định về thuế tối thiểu có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2024. Nhưng vì chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp có doanh thu 750 triệu euro nên hơn 99% công ty hoạt động tại quốc gia này vẫn sẽ bị đánh thuế ở mức 12,5%, theo Robert Dever, trưởng nhóm hành nghề thuế người Ireland tại công ty Pinsent Masons, một công ty luật đa quốc gia, có trụ sở tại Dublin.

Nộp thuế nơi tạo ra lợi nhuận

Trụ cột một theo kế hoạch của OECD có vẻ khó thực hiện hơn. Hơn nữa, trụ cột một áp dụng cho các công ty đa quốc gia lớn. Thay vì đảm bảo các công ty phải nộp thuế, quy định này đề cập đến nơi nộp các khoản thuế đó. Có nghĩa là họ phải phân bổ lại thu nhập cho các khu vực nơi tạo ra lợi nhuận, bất kể công ty có hiện diện thực tế hay đặt trụ sở chính ở quốc gia đó hay không.

Điều này nhằm mục đích làm cho việc đánh thuế trở nên công bằng hơn đối với các công ty không thể tận dụng các lỗ hổng thuế. Và nó sẽ mang lại doanh thu thuế cho các quốc gia - đặc biệt là các quốc gia nghèo hơn - có thể sử dụng thu nhập này.

Để thực hiện được thỏa thuận, các quốc gia cho biết họ sẽ không thực hiện các quy định riêng của mình. Ngoài ra, thuế dịch vụ kỹ thuật số địa phương sẽ được giảm, ưu tiên cho thỏa thuận toàn cầu. Đây là nỗ lực chưa từng có tiền lệ trong hợp tác quốc tế.

Thỏa thuận này lẽ ra sẽ được ký trước ngày 30/6, nhưng đang gặp khó khăn về vấn đề thực thi khi một số quốc gia cân nhắc lại việc tham gia. Bế tắc lớn nhất là ở Hoa Kỳ.

Sự rối loạn của Hoa Kỳ gây nên hỗn loạn toàn cầu

Dever cho biết, sự tham gia của người Hoa Kỳ rất quan trọng đối với sáng kiến này vì rất nhiều công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ sẽ bị ảnh hưởng. Ông nói với DW: “Thật không may, điều này có nghĩa là sự thành công của thỏa thuận có thể bị ảnh hưởng bởi tình hình chính trị ở Washington và sự bế tắc tại Thượng viện Hoa Kỳ”.

Tổng thống Joe Biden ủng hộ cải cách thuế toàn cầu nhưng không đủ phiếu bầu để thông qua. Người tiền nhiệm của Biden và là ứng cử viên hàng đầu của Đảng Cộng hòa Donald Trump, người phản đối mạnh mẽ hiệp ước này, người sẽ khiến toàn bộ quá trình đàm phán trên bị phá hỏng, nếu được bầu.

Dever, người có kinh nghiệm tư vấn cho các tập đoàn lớn trong nước và đa quốc gia, cho biết: “Thỏa thuận thất bại là khả năng có thật do Hoa Kỳ không tham gia thỏa thuận”.

Một vấn đề khác là Liên hợp quốc đã vào cuộc và đưa ra kế hoạch hợp tác thuế toàn cầu của mình, trước sự cương quyết của các nước đang phát triển muốn có thêm tiếng nói. Cuộc tranh giành quyền lực này đã làm loãng kế hoạch của OECD và làm mất đi sự đồng thuận rộng rãi hơn.

Cuộc tranh luận về thuế toàn cầu sẽ kết thúc ở đâu?

Nếu một hiệp định toàn cầu không có hiệu lực, các quốc gia sẽ cạnh tranh với nhau về thuế bằng các quy định trong nước.

Dever cảnh báo điều này có thể trở thành "một dạng 'chiến tranh thuế'". “Và điều này sẽ hình thành nên các loại thuế dịch vụ kỹ thuật số đơn phương khi các quốc gia tìm kiếm nguồn thu mới để lấp đầy khoảng trống về thuế.”

Đã có những dấu hiệu về điều này. Canada gần đây đã thông qua luật về thuế dịch vụ kỹ thuật số, còn New Zealand và Kenya đã bắt đầu quá trình này, chính xác là điều mà một thỏa thuận toàn cầu muốn ngăn chặn.

Dever cho biết, các công ty Big Tech của Hoa Kỳ như Google và Facebook bị ảnh hưởng nặng nề nhất và “nguy cơ các hành động thương mại trừng phạt của Hoa Kỳ nhằm đáp trả các loại thuế dịch vụ kỹ thuật số như vậy sẽ tăng cao”.

Nguồn: DW

Từ khóa: thuế tối thiểu toàn cầu, OECD, Hoa Kỳ