Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Lệnh cấm xuất khẩu gạo gần đây của Ấn Độ đã khiến thị trường lương thực toàn cầu tăng giá. Ở châu Á, giá gạo trên thị trường kỳ hạn đã đạt mức cao chưa từng thấy kể từ cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu năm 2008. Lệnh cấm xuất khẩu diễn ra tại thời điểm vốn đã khó khăn: việc hủy bỏ thỏa thuận ngũ cốc tại Biển Đen đã hạn chế nguồn cung và điều kiện thời tiết bất lợi đã dẫn đến lũ lụt ở Trung Quốc và hiện tượng El Nino ở các nước xuất khẩu lương thực lớn như Brazil và Úc. Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO không hoạt động cũng như không chịu trách nhiệm cho một phần chính sách thương mại ‘bất cứ điều gì xảy ra’ ngày nay, bao gồm chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch lương thực đang gia tăng.

Lệnh cấm xuất khẩu ở Ấn Độ vào năm 2008 góp phần đáng kể vào cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu cách đây 15 năm, và tầm quan trọng của quốc gia này trong thị trường gạo thế giới đã tăng lên kể từ đó. Vào tháng 9 năm 2022, lệnh cấm xuất khẩu gạo tấm, gây ra nhiều khó khăn cho nhiều quốc gia nhập khẩu gạo nghèo hơn, đặc biệt là châu Phi, nơi phụ thuộc vào nguồn cung của Ấn Độ.

Những lý do can thiệp mới nhất rất phức tạp, nhưng thật khó để phủ nhận rằng triển vọng của cuộc tổng tuyển cử vào năm 2024 – tại chính quyền Modi đương nhiệm là yêu thích vững chắc, mặc dù không bị cấm đoán – được cân nhắc ủng hộ các biện pháp sẽ kiểm soát lạm phát trong nước với các chi phí bất ổn kinh tế ở những nơi khác ở châu Á tại thời điểm hiện tại. Ít được báo trước hơn bằng cách cấp các miễn trừ song phương đối với lệnh cấm xuất khẩu, New Delhi có thể tạo ra thiện chí ngoại giao trong việc chọn đối tác thương mại, như trường hợp đối với Senegal và Gambia, xung quanh các lệnh cấm trước đó, được phép nhập khẩu gạo tấm của Ấn Độ.

Đương nhiên, Ấn Độ không chỉ là chất xúc tác cho những khó khăn gần đây trong thị trường ngũ cốc toàn cầu: quốc gia này còn là chủ trì G20 năm nay. Tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái, chủ tịch Indonesia đã đạt được thành tích ấn tượng về ngoại giao kinh tế dựa trên các tình huống xung quanh hội nghị thượng đỉnh bằng cách thuyết phục các nhà lãnh đạo đồng ý lời tuyên bố đồng thuận bao gồm an ninh lương thực. Trong nhiệm kỳ của mình, Indonesia đã gỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu đối với dầu cọ mà quốc gia này đã áp dụng vào đầu năm. Còn phải xem xét liệu hội nghị thượng đỉnh New Delhi có thể tạo ra bất kỳ sự đồng thuận nhằm xoa dịu thị trường lương thực toàn cầu.

Quản lý khủng hoảng lương thực thường tập trung vào nhiệm vụ đơn giản: tránh những lời tiên tri tự hoàn thành. Khi người dân và chính phủ dự đoán tình trạng thiếu hụt, họ tích trữ, do đó tạo ra sự khan hiếm thị trường mà họ đang cố gắng đảm bảo chống lại. Một tập hợp quyết định có vẻ hoàn toàn hợp lý đối với cá nhân hay thậm chí ở cấp quốc gia có thể tạo ra một kết quả không hề tối ưu nếu xét từ góc độ an sinh xã hội – kết cục nan giải của tù nhân cổ diển. Giống như cuộc khủng hoảng giấy vệ sinh ở một số quốc gia trong những ngày đầu của đại dịch COVID-19, điều quan trọng là sớm xử lý các vấn đề này bằng cách quản lý nhận thức và đảm bảo nguồn cung cho người tiêu dùng là đủ để đáp ứng nhu cầu với mức giá hợp lý. Như Franklin Roosevelt đã nói, điều duy nhất chúng ta phải sợ chính là nỗi sợ hãi.

Trên thị trường lương thực quốc tế, thường điều cần thiết là một chính phủ duy nhất phát tín hiệu về niềm tin của thị trường để chống lại các nhà nhập khẩu tích trữ. Trong năm 2008, vai trò này do Nhật Bản đảm nhận, quốc gia này tuyên bố sẽ gửi đến Philippines một phần gạo dữ trữ được gọi là ‘WTO’ (được nhập khẩu do các điều khoản tiếp cận thị trường tối thiểu nhưng được cất trong kho nhằm bảo vệ sản xuất trong nước). Động thái của Nhật Bản xoa dịu thị trường gạo và ngăn chặn cuộc khủng hoảng một cách sâu sắc hơn.

Trong tờ báo dẫn đầu vào ngày 20 tháng 8 năm 2023, Peter Timmer giải thích rằng ba quốc gia ở châu Á sẽ đóng một vai trò then chốt. Indonesia, hiện đang vào mua khô hạn kéo dài do hiện tượng El Nino, đã ký hợp đồng mua 1 triệu tấn gạo từ Ấn Độ và vẫn chưa biết rõ liệu đơn đặt hàng có đáp ứng nhu cầu hay không, ít nhất phải đầy đủ. Phản ứng của Indonesia đối với bất kỳ tình trạng thiếu hụt trong chương trình nhập khẩu sẽ có ảnh hưởng rất lớn đối với giá thế giới. Nếu Ấn Độ hứa thực hiện đầy đủ các cam kểt, việc đó sẽ giúp xoa dịu thị trường rất nhiều.

Philippines và Việt Nam cũng đáng được theo dõi chặt chẽ; trước tiên bởi vì vị thế là quốc gia nhập khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới sau Trung Quốc và sau đó bởi vì vụ thu hoạch tương đối tốt trong năm 2023 sẽ bù đắp khoảng trống mà Ấn Độ để lại (với việc nông dân của quốc gia này được hưởng lợi nhuận cao hơn đáng kể nhờ giá cao hơn). Nếu Philippines yêu cầu nhiều gạo hơn mong đợi, hoặc Việt Nam bắt đầu lo lắng về an ninh lương thực của mình và áp đặt các hạn chế thương mại, thì mọi chuyện có thể trở nên tồi tệ hơn.

Nhìn chung, mặc dù những thách thức lớn do động thái chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch của Ấn Độ đặt ra, tình hình vẫn chưa đến mức bất ổn như năm 2008. Như Timmer kết luận, ‘câu hỏi lớn là liệu giá cả dần tăng hay không – cho phép người tiêu dùng có thời gian để điều chỉnh mà không sợ hãi – hay liệu sẽ có sự tăng đột biến nhanh chóng hay không. Thực tế là có một chút sợ hãi kể từ khi Ấn Độ tuyên bố vào tháng 7 năm 2023 mang lại hy vọng rằng việc tăng giá gạo sẽ từ từ và được kiềm chế’.

Giai đoạn lạm phát nhanh chóng sau COVID đang bắt đầu giảm dần ở nhiều quốc gia. Sẽ thật đáng tiếc nếu lãng phí những lợi ích thu được từ chính sách tiền tệ thắt chặt hơn với đợt lạm phát lương thực gây thiệt hại. Một phản ứng phối hợp phải tập trung vào việc giữa thị trường gạo mở rộng và tránh tích trữ hoảng loạn.

Ban biên tập EAF có trụ sở tại Trường Chính sách công Crawford, Trường Cao đẳng Châu Á và Thái Bình Dương, Đại học Quốc gia Úc.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Ấn Độ, thị trường gạo, khủng hoảng, ổn định