Nga nhắm mục tiêu vào chính sách carbon của EU: Thách thức lớn với WTO

Trong một diễn biến quan trọng đối với chính sách thương mại và khí hậu quốc tế, Nga đã chính thức khởi xướng một tranh chấp tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) chống lại Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) và Hệ thống Giao dịch Phát thải (ETS) của Liên minh Châu Âu.

Đây là thách thức pháp lý lớn đầu tiên đối với các chính sách khí hậu chủ chốt của EU và báo hiệu căng thẳng ngày càng sâu sắc tại giao điểm của quy định về thương mại và môi trường.

27 21.05.2025

Thách thức đối với CBAM

Khiếu nại của Nga, được đệ trình vào ngày 19 tháng 5, mô tả các chính sách carbon của EU không phải là các biện pháp môi trường hợp pháp mà là "cơ chế phân biệt đối xử và hạn chế thương mại nghiêm ngặt được thiết lập dưới chiêu bài chính sách khí hậu". Yêu cầu tham vấn chính thức tuyên bố các biện pháp này vi phạm nhiều thỏa thuận của WTO.

CBAM của EU yêu cầu các nhà nhập khẩu hàng hóa có hàm lượng carbon cao—bao gồm thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro và điện—phải mua chứng chỉ tương ứng với giá carbon sẽ phải trả nếu những hàng hóa này được sản xuất theo các quy tắc định giá carbon của EU. Hiện đang trong giai đoạn báo cáo chuyển tiếp, cơ chế này sẽ bắt đầu áp dụng các nghĩa vụ tài chính vào ngày 1 tháng 1 năm 2026.

27.1 21.05.2025

Tác động kinh tế đối với Nga

Là một nước xuất khẩu lớn các sản phẩm được CBAM bảo vệ sang EU, đặc biệt là thép, nhôm và phân bón, Nga phải đối mặt với hậu quả kinh tế đáng kể từ việc thực hiện các biện pháp này. Sự chênh lệch giá giữa các thị trường carbon trên toàn cầu tạo ra bất lợi cạnh tranh cho các nền kinh tế có giá carbon ít nghiêm ngặt hơn.

Để hiểu rõ hơn, các khoản trợ cấp của EU cho tháng 12 năm 2025 gần đây được đánh giá ở mức 70,51 euro/mtCO2e (79,27 đô la/mtCO2e), cao hơn khoảng năm lần so với khoản trợ cấp phát thải tuân thủ của Trung Quốc là 70,42 yên/mtCO2e (9,79 đô la/mtCO2e). Sự khác biệt rõ rệt này làm nổi bật gánh nặng kinh tế mà các nhà xuất khẩu sang EU sẽ phải đối mặt theo chế độ CBAM.

Tiền trợ cấp miễn phí và "rò rỉ carbon"

Một yếu tố trung tâm trong khiếu nại của Nga nhắm vào các khoản trợ cấp miễn phí được cấp theo EU ETS cho một số ngành công nghiệp có nguy cơ "rò rỉ carbon"—hiện tượng sản xuất chuyển sang các khu vực có chính sách khí hậu ít nghiêm ngặt hơn. Nga mô tả đây là "một khoản trợ cấp bị cấm tùy thuộc vào hiệu suất xuất khẩu", cho rằng nó tạo ra lợi thế thị trường không công bằng cho các nhà sản xuất EU.

27.2 21.05.2025

Căng thẳng quốc tế rộng hơn

Thách thức WTO của Nga xuất hiện trong bối cảnh phản đối rộng rãi hơn đối với các cơ chế định giá carbon đơn phương. Khối BASIC—Brazil, Nam Phi, Ấn Độ và Trung Quốc—trước đây đã lên án thuế biên giới carbon là "phân biệt đối xử". Một phân tích của S&P Global Commodity Insights đã xác định Brazil, Canada, Nam Phi và Thổ Nhĩ Kỳ là những quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều nhất của CBAM, trong đó ngành công nghiệp sắt thép phải đối mặt với tác động lớn nhất.

Trung Quốc, mặc dù đã nêu lên mối quan ngại về CBAM trong khuôn khổ WTO, vẫn chưa đệ đơn khiếu nại chính thức. Tuy nhiên, hành động này của Nga có thể khuyến khích các quốc gia khác theo đuổi những thách thức tương tự.

Các bước tiếp theo trong quá trình giải quyết tranh chấp

Yêu cầu tham vấn sẽ bắt đầu một giai đoạn 60 ngày trong đó Nga và EU sẽ cố gắng đạt được một giải pháp có thể chấp nhận được cho cả hai bên. Nếu các cuộc thảo luận này không thành công, Nga có thể yêu cầu thành lập một hội đồng giải quyết tranh chấp chính thức của WTO.

EU duy trì rằng CBAM tuân thủ các quy tắc của WTO bằng cách tạo ra một sân chơi bình đẳng có lợi cho các mục tiêu về môi trường và khí hậu mà không dựng lên các rào cản thương mại không cần thiết. Tuy nhiên, kết quả của tranh chấp này có thể có những tác động sâu rộng đến tương lai của các cơ chế định giá carbon và việc tích hợp chính sách khí hậu với các khuôn khổ thương mại quốc tế.

Trường hợp này là một thử nghiệm quan trọng về cách các hệ thống thương mại đa phương sẽ thích ứng với các chính sách khí hậu quốc gia và khu vực ngày càng tham vọng trong nền kinh tế tương lai bị hạn chế carbon.

Nguồn: Vietnam Business Insider

Từ khóa: thương mại, kinh tế, quốc tế