Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bài phỏng vấn của Vietnam Report với PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp, Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Vietnam Report: Quan điểm của ông về chính sách thuế đối ứng mà Mỹ dự kiến ​​ứng dụng và những tác động đến các quốc gia có dư thương mại với Mỹ lớn như Việt Nam, đặc biệt là đối với các nhóm ngành xuất khẩu chính của Việt Nam như vật liệu xây dựng, hàng dệt may, thủy sản, thiết bị điện tử?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng:  Ngày 9/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra mức thuế đối ứng 46% cho hàng xuất khẩu của Việt Nam. Việc sử dụng thuế quan như một biện pháp bảo vệ phòng không phải là một chính sách mới được thực hiện trong nhiệm kỳ trước năm 2018, ông Donald Trump đã bắt đầu áp dụng hàng hóa hóa học của Trung Quốc. Lý do Donald Trump áp dụng thuế phản đối bởi vì Mỹ đang có vết thương thương mại rất lớn, nền kinh tế phụ thuộc vào các nước xuất khẩu. Các nhà máy không đặt tại dẫn đến công việc của người dân Mỹ bị ảnh hưởng, tỷ lệ thất bại tăng cao, phổi nằm ở vị trí dẫn đầu khi quốc gia này phụ thuộc quá nhiều vào hàng hóa nhập khẩu. Tất cả những điều đó có thể làm nền kinh tế Mỹ bấp bênh hơn so với giả định Mỹ đạt được cân bằng thương mại.

Việc chính phủ áp dụng thuế đối ứng hoàn toàn phù hợp với bản chất của thương mại – có qua. Nhưng với cách làm của Mỹ luôn đi cùng hai mặt lợi và hại. Khi thuế ứng dụng áp dụng đồng loạt với nhiều thương mại sẽ làm cho giá cả tăng đột biến trong thời gian ngắn, thu nhập thực tế của người Mỹ giảm đi khi tính toán so sánh giá, dẫn đến khả năng phát triển tăng lên và FED khó có thể duy trì tốc độ như hiện tại mà có thể cao hơn. Ngay khi thị trường chứng khoán, vốn hóa hóa của nhiều tập đoàn đa quốc gia của Mỹ giảm mạnh ngay sau phản ứng thuế được công bố. Về mặt lợi, huyết sắc thương mại chắc chắn sẽ giảm bớt nhưng việc chuyển nhà trở về Mỹ không phải làm việc “sớm một chiều”.

Về phía Việt Nam, ngay khi đề xuất về một Hiệp định thương mại làm với Mỹ vẫn đang bị bỏ trống, Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất và sản dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đã đạt 123,5 tỷ USD trong năm 2024, tăng gần 20% so với các năm trước đó và tiếp theo thiết lập tốc độ kỷ lục. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu từ Mỹ chỉ đạt 13 tỷ USD. Với cách tính thuế phản đối cơ sở của Mỹ dựa trên tỷ lệ vết thương thương mại, con số 90% được đưa ra và Mỹ chỉ áp dụng một nửa – 46%. Tuy nhiên, 46% là khá cao so với Việt Nam.

Cơ sở cấu hình hàng xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam năm 2024

Nguồn: Hải quan, Vietnam Report tổng hợp

Nếu tính toán được thực hiện, giá hàng hóa Việt Nam vào Mỹ có thể tăng tới 1,5 lần, sẽ khó cạnh tranh với những mặt hàng tương tự từ các quốc gia chịu thuế thấp hơn. Một số đối tác Mỹ có thể ngừng nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như thép, gỗ, hàng dệt may, thủy sản, thiết bị điện tử, và nhiều mặt hàng tiêu dùng khác khó khăn hơn trong công việc gia nhập thị trường này. Trong khi đó, dư địa để giảm giá cũng không còn nhiều nữa. Vì vậy, hàng hóa Việt Nam có thể dư thừa, dẫn đến doanh nghiệp Việt Nam phải thu hẹp quy mô xuất khẩu, thu hẹp quy mô sản xuất, chuyển hướng thị trường, tăng cường đầu tư bán hàng trong nước và các thị trường quốc tế khác. Tĩnh chí có một số doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, không có khả năng chịu đựng có thể phải dừng sản xuất kinh doanh.

Đây là những tác động mà chúng ta không mong đợi trong bối cảnh toàn cầu hóa và Việt Nam đã và đang là một chuyển động mắt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính sách thuế đối ứng sẽ có tác động tiêu cực cực lớn cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Gánh nặng lên vai trò của các doanh nghiệp hiện nay rất nặng nề. Và điều này Đòi hỏi cả Chính phủ và doanh nghiệp chung sức, đồng lòng trong cuộc chơi này.

Một tín tích cực tích là biểu thuế phản đối chỉ trong 90 ngày để kinh tế đàm phán thương mại nền tảng với Mỹ. Trung Quốc và các nước có hành động thanh toán không nằm trong giao diện này, thậm chí chính quyền Trump đã nâng mức thuế lên 125% với hàng hóa Trung Quốc. Do đó, phán đoán là con đường duy nhất và chúng ta không có lựa chọn nào.

Vietnam R report:Ông đánh giá như thế nào về các chính sách hiện hành của C hính phủ Việt Nam trong công việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu? Và nhận định của ông về cơ hội phán quyết của Việt Nam trước phản ứng thuế của Mỹ?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng : Chính sách của Chính phủ Việt Nam trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đã làm tương đối sáng tạo và toàn diện. Ví dụ: Việt Nam đã ký kết tới 17 Hiệp định thương mại, trong đó có các Hiệp định thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, RCEP, sau đó là các Hiệp định trong ASEAN và các Hiệp định với Israel và Hồng Kông, Chile. Điều này thực chất đã tạo điều kiện cho thị trường Việt Nam có tốc độ mở rất lớn.

Năm 2024, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đã đạt 786 tỷ USD. Đây là kết quả của quá trình đổi mới và mở cửa của Việt Nam. Theo dự kiến, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam có thể đạt được con số 1.000 tỷ USD trong năm nay. Các con số kỷ lục là minh chứng cho những biện pháp cung cấp xuất khẩu của Việt Nam là có hiệu lực trực tiếp đến doanh nghiệp. Ví dụ như mở cửa thị trường, tiếp tục nhận vốn đầu tư nước ngoài, lại là hỗ trợ cho doanh nghiệp trong vấn đề lãi suất, thuế, các vấn đề liên quan đến cải thiện môi trường kinh doanh, liên quan đến bảo trì xuất khẩu. Tôi cho rằng Chính phủ đã hỗ trợ cho xuất khẩu khá đáng kể và tương đối, và chính sách của Việt Nam cho đến thời điểm này rất đúng hướng.

Trước thuế đối ứng 46%, Chính phủ cũng đã chuẩn bị phương pháp đàm phán với Mỹ để tìm ra giải pháp hài hòa lợi ích hai nước. Trong buổi điện đàm của Tổng Bí thư Tô Lâm, Việt Nam đưa ra ý kiến ​​đưa thuế nhập khẩu hóa từ Mỹ vào Việt Nam về 0% và kỳ vọng Mỹ cũng có động thái tương tự. Đồng thời, Chính phủ cũng đã chỉ đạo các Bộ tăng cường nhập khẩu từ Mỹ các mặt hàng Việt Nam có nhu cầu và Mỹ có thế mạnh, ví dụ như máy bay, nông sản, khí hóa đuôi, thiết bị y tế, dược phẩm, và cả các thiết bị về quốc phòng, an ninh.vv 

Hiện nay, hãng hàng không VietJet Mạnh mẽ mua máy bay Boeing - sản phẩm có giá trị cao nhất Việt Nam nhập khẩu từ Mỹ. Năm 2025, dự kiến ​​có khoảng 14 tàu bay Boeing 737 Max sẽ được bàn giao cho VietJet. Với khoảng giá 100 triệu USD/chiếc, tổng giá trị đơn hàng của hãng hàng không này với thị trường Mỹ tăng tỷ lệ USD. Cùng với các gói tăng cường nhập khẩu, Việt Nam đã giảm thuế hàng loạt mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ. Trong đó, thuế ô tô nhập khẩu đã giảm từ 64% xuống 50%, thuế ethanol giảm từ 10% xuống 5%, và thuế đối với đùi gà đông lạnh giảm từ 20% xuống 15%. Ngoài ra, thuế nhập khẩu đối với các loại hạt như hạnh nhân, táo tươi và anh đào đã giảm từ 8–15% xuống còn 5%. Lưu ý, thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm gỗ và đồ nội thất đã giảm từ 20–25% xuống 0%. Thuế nhập khẩu ưu đãi Mặt hàng khí tự nhiên chuyển dạng hóa mịn (LNG) giảm từ 5% xuống 2%.

Ông Donald Trump không quan tâm nhiều đến hàng rào phi thuế quan như hạn ngạch, hạn chế xuất khẩu tự nguyện, hỗ trợ cấp xuất khẩu, biện pháp về hành chính, biện pháp liên quan đến kiểm dịch thực vật, biện pháp liên quan bảo vệ sở hữu trí tuệ. Điều ông ấy quan tâm là thuế tường minh. Nếu muốn giảm thuế, các quốc gia buộc phải đưa ra giải pháp để thu hẹp dư lượng thương mại. Để đàm phán được thuận lợi, Đòi hỏi Việt Nam cần tính lại tổng cầu của mình. Chúng tôi có thể chấp nhận một phương pháp giảm nhập khẩu từ nước khác để nhập khẩu từ Mỹ, thay vì nhập khẩu từ nước khác mà mất quá nhiều lợi ích từ nước Mỹ. Người Mỹ vốn sử dụng, họ sẽ kiểm tra thực tế những thay đổi trong cân cân thương mại. Theo quan điểm của tôi, cơ hội đàm phán sẽ rõ ràng hơn nếu chúng tôi được đưa ra về gói nhập khẩu với quy mô lớn, có thể tăng tới 15-20 tỷ USD, thậm chí cao hơn nữa, tương ứng với 30-40% dư thừa tại và có một trình thực hiện hiển thị rõ ràng.

Báo cáo Việt Nam: Nhận định của ông về các dòng thương mại toàn cầu và dòng vốn FDI trong thời gian tới những thay đổi về quản lý thuế chính của Mỹ ?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Trước hết, với chính sách thuế mới, Mỹ đang trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài. Các quốc gia muốn tránh hàng rào thuế quan sẽ có xu hướng đưa nhà sản xuất sản phẩm hoạt động tới Mỹ. Điều này đồng nghĩa với việc làm của họ phải sử dụng lao động, nguyên liệu, năng lượng và tiêu dùng tại Mỹ, từ đó cung cấp sản phẩm sản xuất trong nước và tạo ra việc làm cho người dân Mỹ. Mỹ cũng sẽ tận dụng cơ hội này để tăng cường xuất khẩu sang các nước khác, bao gồm cả Việt Nam.

Tuy nhiên, đối với các nước như Việt Nam, sức hút FDI có thể bị ảnh hưởng. Khi các doanh nghiệp không còn dễ dàng xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ do bị đánh thuế cao, động lực để đầu tư vào Việt Nam nhắm mục tiêu xuất khẩu vào Mỹ sẽ suy giảm. Đây là một công thức thực tế mà Việt Nam cần có trong năm nay.

Do đó, dòng vốn FDI vào Việt Nam không hoàn toàn được cắt gọt. Doanh nghiệp vẫn có thể cân nhắc xuất khẩu sang thị trường thứ ba, nơi không bị ảnh hưởng bởi chính sách thuế của Mỹ. Trong bối cảnh đó, để giữ chân và thu hút thêm vốn đầu tư, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh: giảm chi phí chính thức, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành. Ngoài ra, chính sách giá linh hoạt cũng có thể là một công cụ hỗ trợ, giúp hàng hóa Việt Nam duy trì tính cạnh tranh về giá, bù đắp bất kỳ hoạt động nào từ thuế.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, không phải tất cả các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam đều nhạy cảm với giá cả. Đối với một số mặt hàng thiết yếu như đồ gỗ, thực phẩm, quần áo… kể cả khi giá tăng, nhu cầu vẫn có thể duy trì. Do đó, ngay cả khi bị áp thuế cao, xuất khẩu sang Mỹ chưa chắc đã giảm mạnh như nhiều người lo sợ.

Tình hình hiện tại có thể tạo ra một cú sốc ngắn hạn, song nếu Việt Nam phản ứng linh hoạt và nhanh chóng trong 90 ngày được Mỹ chậm áp dụng thuế dành cho các quốc gia không có hành động thanh toán, thì vẫn còn cơ hội để duy trì dòng đầu tư. Về thời hạn, doanh nghiệp FDI khi quyết định đầu tư thường tính đến chu kỳ dài hơn 4 năm – không đơn thuần được phân phối bởi một nhiệm kỳ Tổng thống. Do đó, dù chính sách của ông Trump có thể gây khó khăn trong thời gian ngắn, các doanh nghiệp vẫn sẽ cân nhắc đầu tư vào Việt Nam nếu tìm thấy nguồn tài nguyên dài hạn.

Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn cho đầu tư nước ngoài trong thời hạn. Nhất là trong bối cảnh thế giới đang bước vào thời kỳ số hóa và toàn cầu hóa, những yếu tố này sẽ là lợi thế cạnh tranh quan trọng của Việt Nam. Do chính sách ngoại lệ mở và tài khoản chủ làm cho tất cả các gia đình quốc gia, vị trí địa chính có lợi, môi trường chính trị ổn định, và cơ sở hạ tầng đang ngày càng tốt hơn, Việt Nam vẫn là điểm đến tiềm năng cho dòng vốn FDI trong thời hạn dài.

Vietnam Report: Theo ông, doanh nghiệp Việt cần ưu tiên các chiến lược gì để thành công với bối cảnh thị trường quốc tế như hiện nay?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Các doanh nghiệp Việt Nam nên cân nhắc theo đuổi một số chiến lược sau để thích ứng và phát triển bền vững:

Thứ tư, doanh nghiệp có thể lựa chọn tiếp tục hiển thị với chiến lược hiện tại, đặc biệt tại các thị trường quan trọng như Mỹ. Dù có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện chính sách thuế hay các rào cản kỹ thuật, nhưng nếu xác định thị trường Mỹ vẫn còn tiềm năng trong thời hạn thì việc duy trì sự hiện diện, thậm chí chấp nhận những thiệt hại tạm thời để thị trường, là điều cần thiết. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đồng thời xây dựng bộ phận quản trị rủi ro chuyên biệt, có sẵn các phương án dự phòng và nguồn lực để hỗ trợ vượt qua giai đoạn khó khăn này. Trong thời hạn, thị trường Mỹ vẫn là thị trường hấp dẫn, khó khăn chỉ là cục bộ ngắn hạn. 

Hỗ trợ từ phía nhà nước, các hiệp hội ngành hàng, cũng như sự hợp tác giữa các doanh nghiệp – ví dụ như chia sẻ đơn hàng, liên kết chuỗi – cũng rất quan trọng. Đồng thời, doanh nghiệp cần tối ưu hóa chi phí, đặc biệt là chi phí hành chính và chi phí phi chính thức, để giảm thiểu thiệt hại khi thu lợi nhuận bị thu hẹp.

Thứ hai, trường thị trường đa dạng là cần thiết. Doanh nghiệp không nên phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường đơn lẻ mà nên kết nối các giá trị chuỗi khác. Thay đổi tỷ lệ dành cho Mỹ, có thể cân nhắc mở rộng sang các khu vực khác như Halal, Châu Âu, Ấn Độ – những thị trường mà chúng ta vẫn chưa khai thác nhiều, tăng cường kết nối chuỗi giá trị của các đối tác “khó tính. Dù họ đặt ra nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu cao về tính bền vững, nhưng nếu doanh nghiệp Việt ứng dụng sẽ có cơ hội tiếp theo và thị trường rộng  rãi . các tiêu chuẩn được đặt ra vì coi đó là điều kiện trở lại nên được xem là một cơ hội lớn mà nếu chúng vượt qua được thì sẽ thành công.

Cuối cùng, trong bối cảnh thị trường quốc tế có nhiều bất ổn, nội dung trường cần được chú ý hơn. Với quy mô GDP khoảng 500 tỷ USD, nội địa vẫn là thị trường lớn mà doanh nghiệp có thể khai thác hiệu quả hơn.

Tóm lại, thay vì thiết bị động trước khó khăn, doanh nghiệp Việt nên xem đây là cơ hội để đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, và chủ động tìm đường đi riêng cho mình.

Vietnam Report:  Trân trọng cảm ơn ông đã tham gia buổi trò chuyện!

Nguồn: Vietnam Report

Từ khóa: doanh nghiệp, thuế quan, xuất khẩu, thị trường