Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việt Nam, Malaysia, Singapore và đặc biệt là Ấn Độ đang có cơ hội hưởng lợi.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai bằng cách áp thuế để giải quyết hàng loạt vấn đề, từ nhập cư, an ninh quốc gia đến sự phụ thuộc quá mức vào nhập khẩu trong sản xuất. Mỹ là nước nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ lớn nhất thế giới, với tổng giá trị lên đến 4,1 nghìn tỷ USD vào năm 2024, vượt xa con số 2,6 nghìn tỷ USD của Trung Quốc. Do đó, các rào cản thương mại cao hơn của Mỹ đang gây xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu và ảnh hưởng đến đầu tư.

Bóng ma thuế quan đã góp phần kích hoạt làn sóng bán tháo trái phiếu do lo ngại lạm phát, đẩy đồng đô la Mỹ tăng giá và làm giảm giá trị các đồng tiền của các thị trường mới nổi ở châu Á. Điều này cũng gây áp lực lên một số thị trường chứng khoán như Ấn Độ và Malaysia.

Tuy nhiên, các rào cản thương mại của Trump nhắm mục tiêu cụ thể hơn nhiều so với những gì ông đã hứa trong chiến dịch tranh cử. Mức thuế 25% đối với nhôm và thép là cao, nhưng chúng không phải là các mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của Mỹ. Việc hoãn kế hoạch áp thuế mà Mỹ mô tả là "thuế quan có đi có lại" cho đến tháng Tư cũng cho thấy hành động này ít mở rộng hơn so với lo ngại trước đó. Hơn nữa, mức thuế 10% đối với Trung Quốc cũng thấp hơn nhiều so với mức 60% đã từng đe dọa trước đó. Điều này cho thấy quan hệ thương mại và đầu tư giữa Mỹ và Trung Quốc đang xấu đi, dù chưa đến mức sụp đổ hoàn toàn.

Thay vì lo lắng về thuế quan, các nhà đầu tư nên tìm kiếm cơ hội ở những quốc gia có khả năng hưởng lợi từ những thay đổi tiềm tàng. Các nền kinh tế thị trường mới nổi ở châu Á, ngoài Trung Quốc, nên được đưa vào danh sách này.

Trong khi Trung Quốc có khả năng cạnh tranh quyết liệt hơn để giành thị phần thương mại ngoài thị trường Mỹ, những quốc gia muốn tận dụng sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ có cơ hội tăng trưởng, giống như thời kỳ căng thẳng thương mại trong nhiệm kỳ đầu đầy biến động của Tổng thống Trump. Việt Nam là một ví dụ điển hình. Trong giai đoạn từ năm 2017 đến 2023, Việt Nam đã tăng thị phần xuất khẩu sang Mỹ ở tất cả các danh mục sản phẩm, trở thành nước hưởng lợi lớn trong số các nền kinh tế mới nổi ở châu Á. Sự tăng trưởng này không chỉ xuất phát từ việc Trung Quốc chuyển hướng đầu tư sản xuất tại Việt Nam, mà còn là kết quả của những nỗ lực phát triển bền bỉ của Việt Nam.

Các mối liên kết thương mại của Việt Nam đã mở rộng đáng kể trên toàn cầu, bao gồm Trung Quốc, Mỹ, khu vực Bắc Á, EU và khối ASEAN gồm 10 quốc gia châu Á. Thành tựu này phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong hai thập kỷ qua. Việt Nam đã vượt trội so với các quốc gia trong khu vực trong việc thu hút FDI, thu hút dòng vốn từ các quốc gia như Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản, Hong Kong, Đài Loan, Trung Quốc và Mỹ.

Malaysia và Singapore cũng hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa đầu tư. Malaysia tập trung vào các ngành công nghệ cao như chất bán dẫn và trung tâm dữ liệu, trong khi Singapore mở rộng trong lĩnh vực dịch vụ tài chính và thu hút các trụ sở doanh nghiệp. Hai quốc gia này cũng đã hợp tác thành lập Khu Kinh tế Đặc biệt Johor-Singapore trong năm nay nhằm thúc đẩy đầu tư và tạo việc làm trong các lĩnh vực chiến lược. ASEAN – bao gồm Việt Nam, Malaysia và Singapore – hiện là khu vực nhận vốn FDI lớn nhất tại khu vực châu Á.

Ấn Độ cũng đã gia tăng thị phần xuất khẩu sang Mỹ kể từ năm 2017, nhưng ở mức độ nhỏ hơn nhiều. Chiến dịch "Make in India" của chính phủ Modi, các chương trình cắt giảm thuế và khuyến khích sản xuất đã giúp ích, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Tuy nhiên, sản xuất vẫn chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của đất nước và tỷ trọng của ngành này trong GDP đã giảm xuống còn 14% vào năm 2024 từ mức 16,5% vào năm 2014.

Thủ tướng Narendra Modi đang cố gắng thay đổi tình trạng này bằng cách chủ động giảm thuế đối với hàng hóa Mỹ, đồng thời thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư và an ninh song phương giữa Ấn Độ và Mỹ. Ông đang nhắm đến việc thu hút thêm đầu tư vào các lĩnh vực như đồ chơi, giày dép và công nghệ thông tin.

Ông Modi đã làm tốt trong việc tăng cường cơ sở hạ tầng của Ấn Độ, từ năng lượng đến các tuyến đường cao tốc. Bước tiếp theo là cắt giảm thủ tục hành chính, đặc biệt là các luật về đất đai và lao động rườm rà đang kìm hãm đầu tư và khả năng mở rộng quy mô của các doanh nghiệp. Thâm hụt thương mại hàng hóa trị giá 110 tỷ USD của Ấn Độ với Trung Quốc vào năm 2023, không chỉ trong lĩnh vực công nghệ cao mà còn ở các sản phẩm sản xuất thâm dụng lao động, cho thấy cơ hội nằm ở việc giành thêm thị phần thương mại với Mỹ và đáp ứng nhu cầu nội địa mạnh mẽ trong nước.

Đối với một số nền kinh tế, cú sốc đối với thương mại toàn cầu này là cơ hội để tăng cường khả năng chống chịu, tự do hóa tiếp cận thương mại và cải thiện năng lực cạnh tranh. Giữa bối cảnh gia tăng căng thẳng và biến động thương mại, dòng vốn đang tìm kiếm những điểm đến tiềm năng. Một số nền kinh tế châu Á – như Malaysia, Singapore, Việt Nam và thêm Ấn Độ – đang định vị mình là những bên hưởng lợi trong cuộc chiến thương mại.

Tác giả là chuyên gia kinh tế cấp cao về thị trường mới nổi ở châu Á tại Natixis Corporate & Investment Banking.

Nguồn: Financial Times

Từ khóa: cuộc chiến thương mại, đầu tư, thu hút FDI, thị trường mới nổi