Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 

Từ thâm hụt thương mại gia tăng, các đợt thuế quan dồn dập, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Những “đòn” thuế quan và trả đũa dồn dập

Quan hệ thương mại Mỹ - Trung đã trải qua thời gian với các đợt áp thuế, cạnh tranh trong công nghệ, đầu tư.

Trước năm 2018, quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc chủ yếu xoay quanh các vấn đề về thâm hụt thương mại và cáo buộc Trung Quốc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo số liệu từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc trong năm 2015 là 365,7 tỉ USD và tăng lên 375,2 tỉ USD vào năm 2017. Dù có nhiều tranh cãi, thời điểm đó, quan hệ thương mại hai nước vẫn tương đối ổn định.

Cho đến ngày 22.3.2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký biên bản ghi nhớ theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, áp thuế 25% lên hàng hóa Trung Quốc, nhằm ngăn chặn các hành vi thương mại không công bằng và bảo vệ tài sản trí tuệ của Mỹ.

Động thái này đánh dấu sự khởi đầu của một loạt biện pháp thuế quan và trả đũa giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, dẫn đến những căng thẳng thương mại kéo dài trong những năm tiếp theo.

Đến năm 2025, khi ông Donald Trump tái đắc cử Tổng thống Mỹ, ông đã tuyên bố áp thuế 10% đối với hàng hóa từ Trung Quốc.

Đáp lại, Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố nộp đơn khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nhằm phản đối việc Mỹ áp thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Trung Quốc cũng lập tức đáp trả bằng tuyên bố áp thuế 15% đối với than đá và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu từ Mỹ và 10% đối với dầu thô, máy móc nông nghiệp, xe có dung tích lớn và xe bán tải của Mỹ. Các biện pháp này có hiệu lực từ ngày 10.2.2025.

Hệ lụy kinh tế trong cuộc chiến thương mại

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung không chỉ đơn thuần là các biện pháp thuế quan mà còn tác động sâu rộng đến nền kinh tế của cả hai quốc gia.

Với Mỹ, chính sách thuế mà chính quyền Donald Trump khởi xướng năm 2018 và được duy trì dưới thời ông Joe Biden có tác động hai mặt.

Một mặt, nó giúp giảm nhập khẩu từ Trung Quốc, thúc đẩy sản xuất nội địa trong một số ngành quan trọng như thép, nhôm và bán dẫn. Tuy nhiên, các biện pháp này cũng gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực. Nhiều doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt là các công ty công nghệ lớn như Apple hay Tesla, chịu áp lực lớn do chi phí sản xuất tăng cao khi linh kiện từ Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn. Đồng thời, các nông dân Mỹ cũng chịu tổn thất nặng nề khi Trung Quốc đáp trả bằng việc áp thuế lên đậu tương, thịt lợn và các sản phẩm nông nghiệp chủ chốt khác.

Trung Quốc chịu sức ép lớn và loạt giải pháp ứng phó

Các biện pháp thuế quan của Mỹ khiến xuất khẩu của Trung Quốc sang thị trường này sụt giảm mạnh. Để đối phó, Bắc Kinh đã nhanh chóng thực hiện các chiến lược điều chỉnh, bao gồm mở rộng thương mại với các nước châu Âu, Đông Nam Á và châu Phi, đồng thời đẩy mạnh tự lực trong sản xuất công nghệ cao.

Căng thẳng thương mại cũng khiến xuất khẩu của Trung Quốc sụt giảm, tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và việc làm trong nước.

Các biện pháp kiểm soát chặt chẽ của Mỹ đối với công nghệ và linh kiện chiến lược đẩy doanh nghiệp Trung Quốc vào thế khó, buộc họ phải tìm kiếm nguồn cung mới và tăng cường đầu tư vào công nghệ nội địa.

Bất ổn thương mại khiến dòng vốn FDI giảm, nhiều dự án bị trì hoãn hoặc hủy bỏ do lo ngại rủi ro kinh tế. Hàng loạt doanh nghiệp dịch chuyển dây chuyền sản xuất khỏi Trung Quốc sang các trung tâm chi phí thấp hơn ở châu Á.

Đặc biệt, chứng khoán Trung Quốc lao dốc mạnh trong năm 2018, ghi nhận mức giảm sâu nhất trong gần một thập kỷ.

Theo bà Eva Huan Yi - Kinh tế trưởng tại Huatai Securities (USA), Trung Quốc đã chuẩn bị từ sớm để ứng phó với những rào cản thuế quan mới từ Mỹ bằng cách triển khai các chính sách kích cầu trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa và dịch chuyển chuỗi cung ứng sang các thị trường khác để tránh thuế suất cao khi xuất khẩu trực tiếp sang Mỹ.

Kinh tế thế giới ảnh hưởng trước chiến tranh thương mại Mỹ- Trung

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung không chỉ giới hạn trong phạm vi hai quốc gia mà còn tạo ra những biến động lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, bất ổn tài chính đến những thách thức mới trong quan hệ thương mại giữa các nước.

Một trong những tác động lớn nhất là sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước áp lực thuế quan và kiểm soát gắt gao của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc, nhiều tập đoàn đa quốc gia đã phải tìm kiếm các điểm sản xuất mới ngoài Trung Quốc để giảm thiểu rủi ro thương mại.

Thị trường tài chính quốc tế cũng chịu tác động lớn khi chiến tranh thương mại kéo dài. Ông Frank Kelly – người sáng lập và Đối tác quản lý tại Fulcrum Macro - nhận định: "Bất ổn trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung khiến dòng vốn đầu tư quốc tế trở nên thận trọng hơn. Đồng USD tiếp tục được xem là tài sản trú ẩn an toàn, trong khi đồng Nhân dân tệ bị điều chỉnh để hỗ trợ xuất khẩu".

Việc Mỹ liên tục áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc đã gây ảnh hưởng mạnh đến dòng chảy thương mại toàn cầu, đồng thời tạo ra những cú sốc trên thị trường chứng khoán.

Các nước châu Âu cũng không nằm ngoài vòng xoáy của cuộc đối đầu này. EU vốn có quan hệ thương mại mạnh mẽ với cả Mỹ và Trung Quốc, nên rơi vào thế khó khi phải cân bằng lợi ích giữa hai cường quốc. Bà Eva Huan Yi cho rằng: "Châu Âu buộc phải điều chỉnh chiến lược thương mại khi Mỹ siết chặt kiểm soát công nghệ đối với Trung Quốc, điều này mở ra cơ hội mới nhưng cũng tạo ra những áp lực lớn đối với chính sách kinh tế của khu vực này. Đức và Pháp đã tìm cách tăng cường hợp tác kinh tế với Trung Quốc nhằm khai thác tiềm năng xuất khẩu, trong khi vẫn duy trì mối quan hệ thương mại với Mỹ".

Căng thẳng chưa có hồi kết: Kịch bản nào cho tương lai

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nhiều khả năng sẽ tiếp tục leo thang trong thời gian tới, đặc biệt khi phạm vi cạnh tranh ngày càng mở rộng từ thuế quan sang công nghệ, chuỗi cung ứng và tài nguyên chiến lược.

Ông Frank Kelly nhận định: "Ngay cả khi có sự thay đổi chính trị tại Mỹ, Washington vẫn sẽ duy trì lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và sản xuất chiến lược". Cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đều xem Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh số một, nên khó có khả năng Mỹ sẽ dỡ bỏ thuế quan hoặc nới lỏng kiểm soát trong ngắn hạn. Ngược lại, Mỹ có thể tiếp tục mở rộng danh sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao, hạn chế Trung Quốc tiếp cận các linh kiện bán dẫn và thiết bị sản xuất chip tiên tiến.

Về phía Trung Quốc, bà Eva Huan Yi cho rằng: "Chiến lược của Bắc Kinh trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc phát triển tự chủ công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng tái tạo”. Trung Quốc cũng sẽ đẩy mạnh mở rộng quan hệ thương mại với các khu vực như ASEAN, Trung Đông và châu Phi nhằm giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Tuy nhiên, khả năng hai bên đạt được một thỏa thuận thương mại nhằm kiểm soát căng thẳng là không cao. Ông Frank Kelly đánh giá, việc Washington tiếp tục siết chặt các quy định về đầu tư và xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc là dấu hiệu cho thấy cuộc đối đầu này sẽ còn kéo dài và có thể tiếp tục leo thang trong tương lai.

Không chỉ Mỹ và Trung Quốc, nhiều quốc gia khác cũng sẽ bị tác động bởi cuộc chiến này. Những nền kinh tế như Việt Nam, Ấn Độ, Mexico và Thái Lan có thể có cơ hội trong xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với nguy cơ bị Mỹ kiểm soát thương mại chặt chẽ hơn.

Chủ động “hóa giải” tác động từ cuộc chiến thương mại toàn cầu

Việt Nam đang ở thời điểm rất quan trọng khi thế giới chứng kiến nhiều thay đổi lớn. Trong đó, sự thay đổi chính sách của các nền kinh tế lớn kéo theo sự dịch chuyển các dòng vốn đầu tư. Sự điều chỉnh trong cấu trúc thương mại, gia tăng hàng rào thuế quan; xung đột vũ trang; đặc biệt là rủi ro về một "cuộc chiến thương mại" toàn cầu đang hiện hữu.

Theo ông Phạm Lưu Hưng – Kinh tế trưởng tại CTCP Chứng khoán SSI: "Việt Nam đã chứng kiến làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ các tập đoàn đa quốc gia, với những cái tên lớn như Samsung, Apple, Foxconn và Luxshare liên tục mở rộng nhà máy sản xuất".

Dữ liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, tổng vốn FDI vào Việt Nam năm 2023 đạt 36,6 tỉ USD, tăng 32,1% so với năm trước, trong đó lĩnh vực sản xuất công nghệ cao và điện tử chiếm tỉ trọng lớn nhất. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích từ dòng vốn ngoại, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức khi Mỹ gia tăng giám sát thương mại.

Ông Frank Kelly cảnh báo: "Việt Nam có thể trở thành mục tiêu kiểm soát của Mỹ nhằm tránh tình trạng hàng Trung Quốc xuất khẩu qua Việt Nam để né thuế". Việc Mỹ tăng cường các biện pháp giám sát xuất khẩu và áp dụng những quy định khắt khe hơn đối với hàng hóa có nguồn gốc từ Việt Nam có thể gây ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng thương mại.

Cùng quan điểm, bà Eva Huan Yi cho rằng: "Việt Nam cần đảm bảo tính minh bạch trong nguồn gốc xuất xứ hàng hóa để tránh bị điều tra từ Mỹ và EU".

Việt Nam cũng gặp phải áp lực lớn trong việc cải thiện hạ tầng để đáp ứng nhu cầu đầu tư gia tăng. Các khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, Đồng Nai và Bình Dương đang đối diện tình trạng quá tải, trong khi chi phí thuê đất tăng mạnh từ 15 - 30% trong hai năm qua.

Theo ông Phạm Lưu Hưng: "Dù Việt Nam có lợi thế về lao động, nhưng năng suất lao động vẫn thấp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao kỹ năng lao động, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, nếu Việt Nam muốn giữ chân các tập đoàn lớn trong dài hạn".

Nguồn: Lao động

Từ khoá: Mỹ, Trung Quốc, thương mại