Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các thành viên WTO đang tích cực thúc đẩy cải cách cơ quan thương mại toàn cầu để phù hợp với thời đại

Kể từ khi thành lập cách đây hơn 30 năm, Tổ chức Thương mại Thế giới đã đóng vai trò trung tâm trong hệ thống thương mại đa phương bằng cách tăng cường hợp tác kinh tế và thương mại giữa các thành viên, duy trì sự ổn định của hệ thống thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, với sự gia tăng gần đây của xu hướng chống toàn cầu hóa, WTO phải đối mặt với một loạt thách thức, bao gồm sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thương mại, quá trình tái cấu trúc nhanh chóng các chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch COVID-19 và các xung đột địa chính trị ngày càng gia tăng. Đồng thời, WTO đang thích ứng với những thay đổi của thời đại, với vai trò và ảnh hưởng ngày càng tăng đối với các vấn đề mới nổi như phát triển xanh, chuyển đổi số và xây dựng các quy tắc đầu tư. Để tăng cường khả năng giải quyết những thách thức này, các thành viên WTO đang tích cực thúc đẩy cải cách thông qua các cuộc đàm phán.

Tác động của đại dịch đối với chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại toàn cầu đã bộc lộ những điểm yếu của các chuỗi cung ứng toàn cầu hóa. Sự chú trọng tăng cường an ninh và tầm quan trọng của các chuỗi cung ứng nội địa đã thúc đẩy nhiều quốc gia đánh giá lại và điều chỉnh chiến lược, nhằm đảm bảo ổn định kinh tế quốc gia thông qua “phi toàn cầu hóa” và “khu vực hóa”. Việc khu vực hóa các chính sách chuỗi cung ứng tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu hiệu quả của hệ thống đa phương của WTO. Các chiến lược được các quốc gia như Hoa Kỳ đề xuất nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng và “friendshoring” thể hiện qua việc đưa một số quy trình sản xuất về lại thị trường nội địa hoặc chuyển chúng sang các quốc gia thân thiện, từ đó làm suy giảm sự hội nhập toàn cầu. Ngoài ra, sự gia tăng của các hiệp định thương mại khu vực đã dẫn đến việc phức tạp hóa các quy tắc thương mại toàn cầu. Điều này không chỉ làm gia tăng sự bất định chung của thương mại toàn cầu mà còn làm suy yếu chức năng áp dụng và giám sát của cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO.

Chủ nghĩa bảo hộ thương mại toàn cầu gia tăng và các xung đột địa chính trị đã dẫn đến việc thiết lập các rào cản thương mại cao. Theo dữ liệu từ Global Trade Alert, kể từ khi Hoa Kỳ khởi xướng cuộc chiến thương mại với Trung Quốc vào năm 2018, các biện pháp bảo hộ và hạn chế thương mại đã gia tăng đáng kể, và xu hướng này càng tăng tốc khi đại dịch COVID-19 bùng phát và khủng hoảng Ukraine xảy ra. Số lượng các biện pháp hạn chế như thuế quan, hạn chế xuất khẩu và điều tra chống bán phá giá do các quốc gia trên thế giới áp dụng đã tăng hơn 30%. Trong các ngành công nghiệp liên quan đến tài nguyên quan trọng như chất bán dẫn và đất hiếm, các rào cản đơn phương đã tăng lên đáng kể. Tổng thống đắc cử của Hoa Kỳ, Donald Trump, đã thể hiện lập trường bảo hộ mạnh mẽ, tuyên bố sẽ áp thuế từ 10 đến 20% đối với tất cả các hàng hóa nhập khẩu và 60% đối với hàng hóa từ các quốc gia như Trung Quốc. Nếu các chính sách thương mại này được thực thi trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, chúng sẽ gây ra sự hỗn loạn trong hệ thống thương mại toàn cầu.

Những thách thức này cho thấy thế giới đang đặt ra các yêu cầu mới đối với WTO. Tổ chức này đang tích cực tái định hình vai trò của mình trong các lĩnh vực như phát triển xanh, chuyển đổi các ngành công nghệ mới và xây dựng quy tắc đầu tư. WTO liên tục thúc đẩy các cải cách thông qua các cuộc đàm phán nhằm hướng tới một tổ chức toàn diện và đa chức năng cho quản trị kinh tế và thương mại toàn cầu. Các cuộc đàm phán của WTO đã trở thành phương tiện quan trọng để thúc đẩy quá trình tái toàn cầu hóa lại nền kinh tế thế giới.

Thứ nhất, WTO đang tích cực thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát thải thấp. Trong giai đoạn 2023-2024, WTO tập trung vào việc thúc đẩy phối hợp chính sách về Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon trong khuôn khổ đa phương và nghiên cứu các tiêu chuẩn đo lường và báo cáo carbon thống nhất toàn cầu. WTO đã kêu gọi giảm thuế quan đối với các lĩnh vực công nghệ năng lượng sạch, thiết bị năng lượng tái tạo, và các sản phẩm thân thiện với môi trường trong khuôn khổ đa phương, hoặc áp dụng chính sách miễn thuế đối với các mặt hàng xanh, nhằm thúc đẩy thương mại các sản phẩm xanh và phát thải thấp, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh toàn cầu và mang đến cho các thành viên của mình nhiều lựa chọn hơn để phát triển xanh.

Thứ hai, WTO đang xây dựng một hệ thống quy tắc thích ứng với quá trình chuyển đổi mô hình công nghiệp trong làn sóng mới của cuộc cách mạng công nghệ. Vào tháng 8, WTO đã đưa ra sáng kiến ​​tuyên bố chung về thương mại điện tử, đây là kết quả của các cuộc đàm phán có sự tham gia của hơn 90 thành viên WTO trong 05 năm qua. Thỏa thuận này cân bằng, toàn diện và có ý nghĩa thương mại. Khi được đưa vào khuôn khổ pháp lý của WTO, nó sẽ trở thành nền tảng của các quy tắc thương mại kỹ thuật số toàn cầu giữa các thành viên WTO. Nó sẽ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, từ cả các nước phát triển và đang phát triển tham gia vào thương mại kỹ thuật số.

Thứ hai, WTO đang xây dựng một hệ thống quy tắc thích ứng với sự chuyển đổi mô hình công nghiệp trong làn sóng cách mạng công nghệ mới. Vào tháng 8, WTO đã công bố sáng kiến tuyên bố chung về thương mại điện tử, đây là kết quả của các cuộc đàm phán với sự tham gia của hơn 90 thành viên WTO trong suốt 5 năm qua. Thỏa thuận này mang tính cân bằng, bao trùm và có ý nghĩa thương mại. Một khi được tích hợp vào khuôn khổ pháp lý của WTO, nó sẽ trở thành nền tảng cho các quy tắc thương mại số toàn cầu giữa các thành viên WTO. Thỏa thuận này sẽ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, ở cả các nước phát triển và đang phát triển tham gia vào thương mại số.

Thứ ba, WTO đang thúc đẩy việc xây dựng các quy tắc đầu tư toàn cầu. Vào tháng 2/2024, 123 thành viên WTO đã công bố chính thức thông qua Hiệp định tạo thuận lợi cho đầu tư để phát triển. Văn bản này nhằm mục đích đơn giản hóa các thủ tục đầu tư xuyên biên giới, giảm chi phí kinh doanh, tạo ra môi trường kinh doanh tốt hơn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển nền kinh tế quốc gia của họ, qua đó thúc đẩy tự do hóa đầu tư toàn cầu. Hiệp định đầu tư đa phương của WTO đánh dấu bước tiến đáng kể trong việc xây dựng quy tắc đầu tư toàn cầu và cung cấp một con đường và mô hình mới cho cải cách hiện đại hóa lĩnh vực đầu tư quốc tế. Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi, hài hòa hóa và kết thúc các cuộc đàm phán thỏa thuận.

Thứ tư, WTO đang duy trì vị thế chính của mình trong việc giải quyết các vấn đề thương mại toàn cầu. Việc cải cách cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO phải đối mặt với những thách thức như bất đồng về khái niệm, khó khăn về mặt pháp lý và kỹ thuật cũng như mối liên hệ phức tạp của các vấn đề. Kể từ khi Cơ quan Phúc thẩm WTO trở nên vô hiệu vào năm 2019, một trong những vấn đề cốt lõi trong các cuộc đàm phán từ năm 2023 đến năm 2024 là khôi phục hoạt động bình thường của cơ quan này. Hoa Kỳ phản đối nhưng ủng hộ các cải cách cơ bản đối với cơ chế giải quyết tranh chấp. Để phá vỡ bế tắc hiện tại, một số thành viên WTO đề xuất giải quyết tranh chấp thông qua các mô hình đàm phán linh hoạt hơn, chẳng hạn như cho phép các thành viên đạt được thỏa thuận thông qua các cuộc đàm phán đa phương và đưa chúng vào hệ thống pháp luật của WTO hoặc cho phép các bên tranh chấp đạt được sự đồng thuận thông qua các cuộc tham vấn trước mà không cần viện dẫn quy trình kháng cáo. Một số thành viên đã thiết lập Thỏa thuận Trọng tài Phúc thẩm Tạm thời Đa phương như một giải pháp thay thế cho quy trình trọng tài phúc thẩm tạm thời.

Zhou Yingxin là nghiên cứu viên cộng tác tại Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc. Dong Yan là nghiên cứu viên tại IWEP thuộc CASS. Các tác giả đã đóng góp bài viết này cho China Watch, một nhóm nghiên cứu do China Daily hỗ trợ. Quan điểm trong bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của China Daily.

Nguồn: China Daily

Từ khóa: WTO, định hình, thỏa thuận, đa phương, cơ chế, giải quyết tranh chấp