Trump 2.0 buộc các nền kinh tế châu Á phải nhanh chóng đưa ra những lựa chọn khó khăn

Sự ổn định và thịnh vượng của châu Á phụ thuộc vào cách các cường quốc kinh tế trong khu vực điều hướng những động lực phức tạp trong khi vẫn duy trì sự tự chủ của mình.

1x 1

Khi Tổng thống đắc cử Donald Trump của Hoa Kỳ trở lại Nhà Trắng để bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng tới, các thị trường toàn cầu và các đối tác thương mại của Mỹ đang chuẩn bị đối mặt với một trong những thay đổi kịch tính nhất về thương mại quốc tế kể từ Thế chiến thứ II.

Những lời hứa trong chiến dịch tranh cử của ông cho thấy một lập trường thậm chí còn mạnh mẽ hơn về thuế quan so với nhiệm kỳ đầu tiên, với các đề xuất áp dụng mức thuế cơ bản chung lên đến 20% đối với hầu hết hàng nhập khẩu và mức thuế tiềm năng có thể lên tới 60% đối với hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc. Chỉ riêng những tín hiệu này đã khiến các quốc gia châu Á phải xem xét lại chuỗi cung ứng và chiến lược đầu tư của mình trước khi ông lên nắm quyền.

Chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã có lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc, được đánh dấu bởi cuộc chiến thương mại bắt đầu vào năm 2018, làm thay đổi căn bản mối quan hệ kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Cách tiếp cận của Trump đối với thuế nhập khẩu phù hợp với tầm nhìn kinh tế "Nước Mỹ trên hết", nhấn mạnh việc bảo vệ các ngành công nghiệp của Hoa Kỳ để giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại. Các chính sách trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông tập trung vào việc đối phó với những gì ông mô tả là các hành vi thương mại không công bằng, hành vi ăn cắp sở hữu trí tuệ và sự suy thoái của ngành sản xuất tại Mỹ, đặc biệt là liên quan đến Trung Quốc.

Khi Trump trở thành tổng thống vào năm 2017, chính phủ liên bang đã thu về 34,6 tỷ USD từ thuế quan, phí hải quan và các khoản phí khác. Con số này đã tăng gấp đôi dưới nhiệm kỳ của ông, đạt 70,8 tỷ USD vào năm 2019. Thuế quan của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc cũng tăng mạnh, bao phủ khoảng 370 tỷ USD giá trị hàng nhập khẩu.

Các biện pháp này đã gây ra những tác động gián tiếp đáng kể đối với các nền kinh tế châu Á có chuỗi cung ứng tích hợp với Trung Quốc. Tăng trưởng GDP tại các nước đang phát triển ở châu Á đã giảm từ 5,9% vào năm 2017 xuống còn 5,2% vào năm 2019, một phần do căng thẳng thương mại gia tăng.

Tuy nhiên, Việt Nam đã nổi lên như một trong những quốc gia hưởng lợi đáng kể, với xuất khẩu sang Mỹ tăng 28,8% so với cùng kỳ năm trước trong quý I năm 2019, khi các nhà sản xuất tìm kiếm giải pháp thay thế cho Trung Quốc. Xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng này tiếp tục định hình lại các mô hình thương mại trong khu vực.

Quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch ở châu Á diễn ra không đồng đều. Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc, dù phục hồi đạt 5,2% vào năm 2023, vẫn đối mặt với những thách thức mang tính cơ cấu, bao gồm khủng hoảng trong lĩnh vực bất động sản và áp lực nhân khẩu học. Các nền kinh tế châu Á cho thấy mức độ kiên cường khác nhau, trong đó Ấn Độ duy trì mức tăng trưởng mạnh mẽ, trung bình 7,2% trong giai đoạn 2022 – 2023, trong khi các nền kinh tế Đông Nam Á thể hiện sự thích nghi đáng kể.

Điển hình như Indonesia duy trì mức tăng trưởng ổn định hơn 5% vào năm 2023, trong khi Nhật Bản chứng kiến mức tăng trưởng khiêm tốn do phải đối mặt với lạm phát và sự mất giá của đồng nội tệ. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), được triển khai vào năm 2022, đã tạo ra khối thương mại lớn nhất thế giới, có khả năng giảm thiểu một phần tác động tiêu cực từ căng thẳng Mỹ - Trung. Tuy nhiên, việc Hoa Kỳ không tham gia hiệp định này làm nổi bật các lĩnh vực ảnh hưởng kinh tế cạnh tranh trong khu vực.

Ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở Đông Nam Á thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng và tham gia ngoại giao đã làm tăng thêm sự phức tạp cho các mối quan hệ trong khu vực.

Chiến lược của Trump tập trung vào chủ nghĩa dân tộc kinh tế, nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài và sử dụng quy mô thị trường Hoa Kỳ để đảm bảo các thỏa thuận thương mại có lợi. Ông đã sử dụng thuế quan, ưu đãi thuế và áp lực công khai để khuyến khích sản xuất trong nước, tuyên bố rằng các chính sách thương mại trước đây gây bất lợi cho người lao động Hoa Kỳ.

Chương trình nghị sự rộng hơn của ông bao gồm việc bãi bỏ quy định, giảm thuế doanh nghiệp và củng cố các ngành sản xuất truyền thống. Trong khi một số ngành công nghiệp được hưởng lợi từ các biện pháp bảo vệ này, thuế quan làm tăng chi phí cho người tiêu dùng và các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thuế quan trả đũa cũng gây tổn hại cho các nhà xuất khẩu của Hoa Kỳ, đặc biệt là nông dân.

Nhìn về các kịch bản tiềm ẩn liên quan đến các chính sách của Trump vào năm 2025 nhằm "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", các quốc gia châu Á phải đối mặt với một số thách thức kinh tế quan trọng. Khả năng căng thẳng thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc tái diễn có thể buộc họ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn về sự liên kết kinh tế.

Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào cả hai thị trường có thể cần đẩy nhanh các nỗ lực đa dạng hóa kinh tế, tăng cường hội nhập khu vực, phát triển thị trường trong nước mạnh mẽ hơn và đầu tư vào khả năng tự cung tự cấp về công nghệ. Kiến trúc an ninh khu vực có thể phải đối mặt với căng thẳng gia tăng nếu cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc gia tăng, đòi hỏi các quốc gia phải cân bằng các mối quan hệ an ninh với Hoa Kỳ, quan hệ kinh tế với Trung Quốc, đoàn kết khu vực, vai trò trung tâm của ASEAN và các ưu tiên an ninh trong khối.

Đối với các quốc gia châu Á đang vượt qua những thách thức này, một số cách tiếp cận chiến lược đáng được cân nhắc. Tăng cường hợp tác khu vực thông qua việc tăng cường thương mại và đầu tư nội khối có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào cả thị trường Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Hơn nữa, tập trung vào nền kinh tế số thông qua đầu tư vào cơ sở hạ tầng số như dịch vụ viễn thông tốc độ cao, trung tâm dữ liệu và thanh toán kỹ thuật số tức thời sẽ rất cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu đang phát triển. Phát triển cơ sở hạ tầng cũng có thể được thúc đẩy bằng cách tận dụng nhiều nguồn đầu tư, bao gồm Sáng kiến Vành đai và Con đường.

Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đang phải đối mặt với giai đoạn bất ổn đáng kể khi ông Trump chuẩn bị tuyên thệ nhậm chức lần thứ hai. Mặc dù những thách thức là rất lớn, nhưng cũng mang đến những cơ hội thay thế cho các cường quốc trong khu vực. Để đạt được thành công sẽ đòi hỏi ngoại giao thận trọng, tầm nhìn chiến lược và tăng cường hợp tác khu vực.

Sự ổn định và thịnh vượng trong tương lai của châu Á phụ thuộc phần lớn vào cách các cường quốc kinh tế khu vực như Nhật Bản, Ấn Độ và Singapore điều hướng các động lực chính trị - kinh tế phức tạp trong khi vẫn duy trì quyền tự chủ chiến lược của họ bằng cách tính đến tác động của Trump đối với quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: kinh tế số, tầm nhìn chiến lược, tăng cường hợp tác, khu vực, ASEAN