Chiến tranh thương mại là gì?

3 an 06.12.2024

Thuật ngữ “chiến tranh thương mại” đã trở lại trên các mặt báo nhờ vào Tổng thống Mỹ Donald Trump đắc cử. Trump đã vận động thành công dựa trên nền tảng chính sách thương mại cứng rắn và từ sau khi đắc cử, ông càng củng cố thêm lập trường này.

Vào thứ Ba vừa qua, ông đe dọa áp đặt thuế quan 25% đối với tất cả các hàng hóa từ Mexico và Canada, cùng với một mức thuế “bổ sung” 10% đối với Trung Quốc “trên bất kỳ mức thuế nào khác”.

Mặc dù thuật ngữ này có thể gợi lên những hình ảnh kịch tính của các chiến thuật trên chiến trường, tác động kinh tế thực sự của một cuộc chiến tranh thương mại có thể sẽ ảnh hưởng trực tiếp hơn nhiều – cả đối với người dân Mỹ và phần còn lại của thế giới.

Các chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay liên kết chặt chẽ với nhau. Điều này có nghĩa là một cuộc chiến tranh thương mại lớn do Mỹ khởi xướng có thể đẩy giá các loại hàng hóa lên cao – từ xe ô tô mới cho đến món bơ trên bánh mì nướng theo phong cách Úc.

Để hiểu rõ hơn về những gì có thể xảy ra trong tương lai, chúng ta cần làm rõ ý nghĩa của cụm từ "chiến tranh thương mại." Vậy, chiến tranh thương mại thực sự là gì? Các quốc gia sử dụng những “vũ khí” nào trong cuộc chiến này? Và điều quan trọng nhất – liệu một bên nào đó có thể giành chiến thắng hay không?

Vũ khí trong chiến tranh

Có rất nhiều "vũ khí" mà một quốc gia có thể sử dụng trong chiến tranh thương mại, nhưng thuế quan thường là lựa chọn phổ biến. Đây đơn giản là một loại thuế bổ sung áp dụng lên sản phẩm khi nó vượt qua biên giới nhập khẩu.

Ví dụ, giả sử mọi yếu tố khác không đổi, mức thuế 25% mà Trump đề xuất đối với hàng hóa từ Canada sẽ làm tăng giá một chiếc xe ô tô trị giá 32.000 USD do Canada sản xuất lên tới 40.000 USD.

Thuế quan thường do người nhập khẩu sản phẩm chi trả và được trả cho chính phủ của quốc gia nhập khẩu.

Điều này có nghĩa là chi phí tăng thêm gần như luôn được chuyển cho người tiêu dùng.

Tại sao chính phủ lại muốn đẩy giá lên như vậy? Bởi vì điều này mang lại lợi thế về chi phí cho các sản phẩm sản xuất trong nước mà không phải chịu thuế.

Điều này có vẻ như là một cách hợp lý để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước, nhưng thuế quan có thể phản tác dụng theo những cách không ngờ tới. Hãy xem xét số lượng các bộ phận ngoại nhập có mặt trong các sản phẩm "Made in USA".

Khi một chiếc xe ô tô rời khỏi dây chuyền lắp ráp tại Mỹ, nó được xây dựng từ hàng nghìn linh kiện – nhiều trong số đó phải nhập khẩu từ các quốc gia khác. Nếu những bộ phận này phải chịu thuế quan, chi phí sản xuất của các nhà sản xuất trong nước sẽ tăng lên, và giá cả sẽ tiếp tục leo thang đối với người tiêu dùng trong nước.

Giới hạn hàng hóa nhập khẩu

Ngoài thuế quan, còn có những hạn chế thương mại khác, được gọi là các biện pháp phi thuế quan. Hạn ngạch nhập khẩu là một ví dụ. Các hạn ngạch đặt ra giới hạn về số lượng hàng hóa có thể được nhập khẩu trong một khoảng thời gian nhất định.

Quay lại ví dụ trước, Mỹ có thể chọn áp đặt hạn ngạch nhập khẩu đối với xe ô tô do Canada sản xuất là một triệu chiếc mỗi năm. Khi đạt đến giới hạn này, sẽ không có thêm chiếc xe nào của Canada được phép vào nước, ngay cả khi người tiêu dùng muốn mua.

Việc tạo ra sự khan hiếm một cách có chủ đích này có thể khiến giá cả tăng cao, bởi nhu cầu của người tiêu dùng vẫn không thay đổi trong khi lượng hàng hóa nhập khẩu bị hạn chế. Tương tự như thuế quan, lý thuyết cho rằng khi giá hàng nhập khẩu tăng, người tiêu dùng sẽ chuyển sang ưa chuộng các sản phẩm được sản xuất trong nước.

Sản xuất tiên tiến đôi khi phụ thuộc vào việc nhập khẩu các bộ phận linh kiện, mà những linh kiện này có thể bị hạn chế bởi các biện pháp thương mại.

Một số biện pháp ngầm khác

Một số hạn chế thương mại khác được thực hiện một cách tinh vi hơn, khó bị phát hiện và dễ dàng phủ nhận hơn.

Hãy tưởng tượng giấy phép xuất khẩu của bạn bị hủy mà không có lý do giải thích, hoặc lô vải nhãn hiệu của bạn bị bỏ lại thối rữa tại cảng nước ngoài vì lý do có vẻ liên quan đến chính trị.

Hoặc đất nước của bạn đột nhiên biến mất khỏi hệ thống xuất khẩu điện tử của một quốc gia khác, có nghĩa là bạn không thể xuất khẩu bất cứ thứ gì sang đó nữa (điều này đã xảy ra với Litva, khi nước này bị loại khỏi cơ sở dữ liệu hải quan của Trung Quốc).

Những chiến thuật này chính là dạng "vũ khí" được sử dụng trong các cuộc chiến tranh thương mại, và nhóm nghiên cứu của tôi đã dành thời gian tìm hiểu chúng trong Dự án Thương mại Vũ khí hóa.

Chúng tôi đã thu thập gần 100 ví dụ về các vũ khí thương mại cưỡng chế trong suốt thập kỷ qua, được sử dụng bởi nhiều quốc gia khác nhau để gây sức ép lên các đối thủ.

Thuế quan hôm nay là chiến tranh thương mại ngày mai

Khi được sử dụng, các vũ khí thương mại có thể khiến căng thẳng chính trị leo thang nhanh chóng. Các quốc gia khác thường trả đũa bằng các biện pháp trả đũa tương tự. Từ đó, chúng có thể leo thang thành những cuộc chiến tranh thương mại toàn diện.

Tổng thống mới của Mexico, Claudia Sheinbaum, đã cảnh báo điều này có thể xảy ra, phản ứng với những đe dọa của Trump trong tuần này.

Một mức thuế quan sẽ được đáp trả bằng một mức thuế khác, và cứ thế cho đến khi chúng ta làm tổn hại đến các doanh nghiệp chung.

Chúng ta đã từng có những cuộc chiến tranh thương mại tồi tệ trước đây. Một trong những ví dụ tai tiếng nhất trong lịch sử là các mức thuế "beggar-thy-neighbour" và các chính sách bảo vệ khác trong những năm giữa hai cuộc chiến, khiến cuộc Đại khủng hoảng trở nên tồi tệ hơn.

Khi các quốc gia hạn chế thương mại, giá cả thường tăng lên đối với người tiêu dùng, công ăn việc làm có thể mất đi trong các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại nhập, và thương mại cùng tăng trưởng kinh tế chậm lại ở cả hai bên.

Các chính trị gia có thể tuyên bố chiến thắng khi đối thủ nhượng bộ, nhưng các nhà kinh tế học thường đồng ý rằng chiến tranh thương mại tạo ra nhiều người thua cuộc hơn là người thắng cuộc.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: chiến tranh thương mại, hạn ngạch thuế quan, Mỹ-Trung Quốc