Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) nhằm mục đích bảo vệ ngành nhôm của EU, bằng cách tập trung vào quản lý lượng khí thải trực tiếp, bao gồm các sản phẩm hạ nguồn và duy trì các biện pháp bảo vệ chống rò rỉ carbon để ngăn chặn việc chuyển dịch khí thải và sản xuất ra ngoài biên giới châu Âu.

Ngành công nghiệp nhôm của châu Âu đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Với sự cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng, chi phí năng lượng cao và áp lực pháp lý ngày càng tăng, ngành công nghiệp này đã trở thành một ví dụ điển hình về sự suy giảm công nghiệp và rò rỉ carbon ở châu Âu, đặc biệt là trong sản xuất nhôm sơ cấp. Nhôm là một nguyên liệu chiến lược thiết yếu cho quá trình chuyển đổi xanh và các lĩnh vực quan trọng như bao bì, xây dựng, di động và quốc phòng, cũng như các công nghệ năng lượng tái tạo và chuỗi giá trị của chúng. Báo cáo Draghi nhấn mạnh, việc duy trì một nền tảng công nghiệp mạnh mẽ ở châu Âu - đặc biệt là đối với các ngành công nghiệp có tính chiến lược đối với quá trình chuyển đổi xanh của EU - là rất quan trọng để đạt được các mục tiêu khí hậu và đảm bảo khả năng phục hồi kinh tế.

Để thực hiện tầm nhìn này, các chính sách của EU phải đảm bảo một sân chơi bình đẳng cho các ngành công nghiệp thiết yếu cho một tương lai bền vững. Tuy nhiên, các biện pháp như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) - bao gồm cả nhôm - trong giai đoạn chuyển tiếp hiện tại có nguy cơ đẩy sản xuất, việc làm và lượng phát thải ra ngoài châu Âu. Điều này đặt ra một thách thức sống còn. Ngành công nghiệp nhôm đòi hỏi giải pháp của CBAM được điều chỉnh cẩn thận để ngăn chặn quá trình phi công nghiệp hóa ngày càng tăng - một kịch bản có thể là cuối cùng làm suy yếu các mục tiêu khí hậu của châu Âu thay vì hỗ trợ chúng.

Đảm bảo tiếp tục loại trừ phát thải gián tiếp

Mối quan tâm chính đối với ngành công nghiệp nhôm là khả năng trong tương lai phát thải gián tiếp sẽ được đưa vào CBAM. Sản xuất nhôm nguyên sinh tiêu tốn rất nhiều điện năng, và trong khi lưới điện của châu Âu đang hướng tới quá trình khử carbon, các nhà sản xuất châu Âu phải đối mặt với chi phí carbon gián tiếp duy nhất theo Hệ thống Giao dịch Khí thải (ETS) của EU, chi phí mà các đối thủ cạnh tranh ở nơi khác không phải gánh chịu.

Để duy trì khả năng cạnh tranh và ngăn chặn tình trạng rò rỉ carbon, điều quan trọng là CBAM phải tiếp tục loại trừ phát thải gián tiếp đối với nhôm cho đến khi lưới điện của châu Âu được khử carbon hoàn toàn, một cột mốc dự kiến ​​sẽ không đạt được cho đến ít nhất là năm 2035. Việc đưa phát thải gián tiếp quá sớm sẽ khiến các nhà sản xuất carbon thấp của châu Âu không có sự bảo vệ do các khung hỗ trợ Nhà nước theo ETS, làm tăng nguy cơ rò rỉ carbon khi sản xuất chuyển sang các khu vực có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn.

Việc chuyển sản xuất ra ngoài châu Âu đã bắt đầu gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Từ năm 2021, nhôm nhập khẩu vào EU có tiềm năng làm nóng toàn cầu (GWP) tăng thêm 11%. Hiện nay, lượng khí thải carbon từ nhôm nhập khẩu cao gấp đôi so với nhôm sản xuất tại châu Âu, chủ yếu vì các nhà sản xuất ở nước ngoài vẫn phụ thuộc nhiều vào than đá và khí tự nhiên (*Báo cáo Hồ sơ Môi trường về Nhôm Châu Âu năm 2024).

Mở rộng phạm vi của CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn và vật liệu thay thế

Hiện nay, CBAM chỉ áp dụng cho các sản phẩm nhôm ở giai đoạn đầu, trong khi lại bỏ qua các sản phẩm hạ nguồn chứa nhiều nhôm, như phụ tùng ô tô, bao bì và vật liệu xây dựng. Điều này tạo ra một kẽ hở, khiến việc nhập khẩu các sản phẩm hạ nguồn sản xuất theo tiêu chuẩn môi trường thấp kém hơn trở nên hấp dẫn hơn.

Ngoài ra, các vật liệu thay thế nhôm trong nhiều ứng dụng khác nhau, như đồng, nhựa và sợi carbon, cũng cần được đưa vào CBAM. Việc loại trừ những vật liệu này đang làm méo mó thị trường, tạo ra sự cạnh tranh không công bằng và gây bất lợi cho ngành nhôm.

Tăng cường các biện pháp bảo vệ rò rỉ carbon hiện có

CBAM được thiết kế để thay thế các biện pháp bảo vệ rò rỉ carbon hiện tại, như hạn ngạch ETS miễn phí và bồi thường chi phí phát thải gián tiếp. Tuy nhiên, nếu loại bỏ các biện pháp này quá nhanh, các nhà sản xuất châu Âu sẽ gặp khó khăn trước sự cạnh tranh không công bằng từ các khu vực có chi phí carbon thấp hơn nhiều. Theo khuyến nghị trong báo cáo Draghi, EU nên cân nhắc trì hoãn việc loại bỏ dần hạn ngạch ETS miễn phí cho các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, nếu CBAM không đủ hiệu quả trong việc ngăn chặn rò rỉ carbon.

Đối với ngành nhôm, vốn tiêu tốn nhiều năng lượng và chịu sự chi phối của giá cả trên thị trường toàn cầu, việc duy trì và củng cố các biện pháp bảo vệ này là rất quan trọng để giữ vững năng lực cạnh tranh của châu Âu. Một nghiên cứu độc lập do Nhôm Châu Âu thực hiện cho thấy CBAM, ở dạng hiện tại, chưa đủ để bảo vệ toàn bộ chuỗi giá trị ngành nhôm. Để giải quyết vấn đề này, CBAM nên tập trung vào lượng phát thải trực tiếp, trong khi việc bồi thường chi phí gián tiếp từ ETS cần được giữ nguyên và triển khai mạnh mẽ bởi chính phủ để bảo vệ các ngành tiêu thụ nhiều điện khỏi nguy cơ rò rỉ carbon.

Thực hiện thận trọng và đánh giá liên tục

Sự thành công của CBAM phụ thuộc vào việc triển khai từng bước, được quản lý chặt chẽ và đi kèm các đánh giá thường xuyên để đảm bảo cơ chế này ngăn chặn hiệu quả rò rỉ carbon mà không tạo áp lực quá lớn lên các ngành công nghiệp châu Âu. Nếu CBAM không đạt được mục tiêu đề ra, cần xem xét lại và tạm dừng việc loại bỏ dần hạn ngạch miễn phí.

Ngăn chặn hành vi lách luật và bịt kín lỗ hổng

Để CBAM hoạt động hiệu quả, cần xử lý các lỗ hổng và nguy cơ lách luật. Ví dụ, việc sử dụng Giấy chứng nhận Năng lượng Tái tạo, như Giấy chứng nhận Xuất xứ, để báo cáo khí thải gián tiếp có thể dẫn đến tình trạng tính gộp nếu không có các quy định chặt chẽ hơn. Do đó, cần áp dụng các biện pháp kiểm tra bắt buộc và xử phạt nghiêm khắc, tương tự như trong hệ thống EU ETS, để đảm bảo tuân thủ.

Ngoài ra, phế liệu trong các sản phẩm thuộc phạm vi CBAM hiện được coi là có giá trị carbon bằng không. Điều này tạo động lực cho việc khai báo quá mức sử dụng phế liệu, giúp né tránh phí biên giới và vô hiệu hóa các biện pháp bảo vệ dự kiến của CBAM. Việc này cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của cơ chế.

Báo cáo khí thải nhất quán, minh bạch

Hiệu quả của CBAM phụ thuộc vào việc thiết lập một hệ thống báo cáo rõ ràng và minh bạch. Tuy nhiên, hiện nay CBAM yêu cầu các nhà nhập khẩu phải báo cáo dữ liệu khí thải của các vật liệu xuất xứ từ EU/EFTA, điều này không chỉ tạo ra gánh nặng hành chính không cần thiết mà còn dẫn đến nguy cơ bị đánh thuế hai lần đối với các nhà sản xuất châu Âu đã báo cáo khí thải theo hệ thống EU ETS. Việc loại bỏ yêu cầu này sẽ giúp đơn giản hóa quy trình tuân thủ và cho phép CBAM tập trung hiệu quả hơn vào mục tiêu chính là ngăn chặn rò rỉ carbon, thay vì tạo thêm nghĩa vụ không cần thiết cho các nhà sản xuất trong EU.

Trong giai đoạn chuyển tiếp của CBAM, việc duy trì quy trình báo cáo khí thải rõ ràng và nhất quán là rất quan trọng. Để đảm bảo điều này, các nhà nhập khẩu nên sử dụng hệ số phát thải được quốc tế công nhận, chẳng hạn như số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), và mặc định theo tỷ lệ pha trộn năng lượng của lưới điện quốc gia ở từng nước thứ ba khi báo cáo khí thải gián tiếp. Các biện pháp này sẽ ngăn chặn tình trạng báo cáo không đồng nhất, đồng thời hỗ trợ xây dựng một phương pháp luận đáng tin cậy và tiêu chuẩn hóa trên phạm vi toàn cầu.

Từ tiềm năng đến thực tiễn

CBAM có tiềm năng trở thành nền tảng của chính sách giảm thải carbon của châu Âu. Nhưng tiềm năng thôi thì chưa đủ. Ở trạng thái hiện tại, CBAM có nguy cơ làm suy yếu chính những ngành công nghiệp có tính chiến lược đối với các mục tiêu khí hậu và bền vững của EU. Đối với các ngành sử dụng nhiều điện như nhôm, CBAM phải duy trì các biện pháp bảo vệ rò rỉ carbon thiết yếu, tiếp tục loại trừ khí thải gián tiếp và mở rộng phạm vi sang các sản phẩm hạ nguồn và vật liệu cạnh tranh. Châu Âu không thể đủ khả năng theo đuổi một chính sách khí hậu đẩy sản xuất và khí thải ra ngoài biên giới. Những quyết định chúng ta đưa ra hôm nay sẽ định hình việc CBAM có thể giúp châu Âu dẫn đầu trong quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu, hay vô tình gây ra sự suy thoái về công nghiệp và môi trường.

Nguồn: Eurativ

Từ khóa: giảm thải carbon, CBAM, EU