Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian để khử cacbon trong lĩnh vực giao thông vận tải tại khu vực châu Á và Thái Bình Dương đang cạn dần. Khu vực này đang đối mặt với một lựa chọn quan trọng khi cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng trầm trọng hơn, phần lớn do lượng phát thải từ giao thông vận tải giatăng nhanh chóng.

Tiến trình khử cacbon trong hệ thống giao thông vận tải của khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang bị chậm lại, gây rủi ro cho các mục tiêu khí hậu toàn cầu. Kể từ khi Thỏa thuận Paris được thông qua vào năm 2015, giao thông vận tải đã trở thành nguồn phát thải tăng trưởng nhanh thứ hai ở châu Á, sau ngành điện. Năm ngoái, lượng phát thải từ giao thông vận tải của khu vực đã tăng 6,6% so với năm 2022, đây là mức tăng cao nhất trong số các ngành và khu vực, chiếm 12% tổng lượng phát thải của khu vực và chiếm 40% lượng phát thải giao thông toàn cầu

Phát thải khí nhà kính từ giao thông khu vực năm 2023
Hình ảnh: Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chung của Ủy ban Châu Âu (2023).

Hiện nay, lượng phát thải từ giao thông vận tải của châu Á đã tương đương với tổng lượng phát thải của châu Âu và Bắc Mỹ, điều này cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của châu Á trong hành động chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Mặc dù châu Á đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện các biện pháp chuyển đổi để khử cacbon trong lĩnh vực giao thông vận tải, bao gồm việc phát triển phương tiện giao thông điện và cắt giảm trợ cấp nhiên liệu hóa thạch, nhưng vẫn còn những thách thức lớn. Điều này bao gồm khoảng cách đáng kể trong cơ sở hạ tầng giao thông, hệ thống giao thông công cộng gặp khó khăn, tỷ lệ sử dụng xe đạp thấpvà việc áp dụng năng lượng tái tạo trong lĩnh vực giao thông vẫn chậm.

Tin tốt là việc giải quyết những thách thức này sẽ mở ra cơ hội để kiểm soát biến đổi khí hậu thông qua các chính sách nhằm giới hạn phát thải từ giao thông vào năm 2030 và bắt đầu giảm dần sau đó – như đã được hình dung trong Tuyên bố Aichi 2030. Thỏa thuận này, được 21 quốc gia châu Á ký vào năm 2021, đặt ra các mục tiêu để đạt được hệ thống giao thông hành khách và hàng hóa "phổ cập, an toàn, giá cả phải chăng, hiệu quả, bền bỉ, sạch và phát thải thấp" trên khắp châu Á.

Tại sao Châu Á đã sẵn sàng cho giao thông bền vững hơn

Không giống như các khu vực khác, cơ sở hạ tầng giao thông vẫn đang phát triển của Châu Á không bị bó buộc vào các hệ thống cũ và kém hiệu quả hơn. Vì vậy, các quốc gia Châu Á có thể xây dựng nền tảng bền vững ngay từ đầu bằng cách ưu tiên các lựa chọn thân thiện với khí hậu như đường sắt cao tốc, mạng lưới xe buýt điện và cơ sở hạ tầng dành cho xe đạp.

Hơn nữa, khu vực này vẫn chưa hoàn toàn chấp nhận ô tô. Trong khi quyền sở hữu xe cá nhân đang gia tăng, cánh cửa vẫn mở cho các khoản đầu tư vào giao thông công cộng mạnh mẽ, các chương trình di chuyển chung và quy hoạch đô thị thúc đẩy đi bộ và đạp xe.

Cuối cùng, bằng cách hành động ngay bây giờ, khu vực Châu Á - Thái Bình Dương có thể vượt qua các công nghệ cũ. Khu vực này có thể sử dụng các giải pháp mới như xe điện để tránh các công nghệ kém hiệu quả và gây ô nhiễm như động cơ đốt trong.

Một cách hiệu quả để tận dụng những lợi thế này là cải tổ các Đóng góp do Quốc gia tự quyết định (NDC) của các quốc gia trong khu vực. Các lộ trình này được các quốc gia phát triển theo Thỏa thuận Paris nhằm cắt giảm lượng khí thải quốc gia và thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu. Mặc dù rất quan trọng, nhiều NDC vẫn còn một "điểm mù" về giao thông vận tải - đặc biệt là NDC của các quốc gia đang phát triển ở khu vực châu Á và Thái Bình Dương.

Nhiều NDC thiếu các mục tiêu rõ ràng và tham vọng trong việc giảm lượng khí thải từ giao thông, bao gồm cả lĩnh vực vận tải hàng hóa với lượng khí thải lớn. Những khoảng trống chính sách đáng kể giữa NDC và các chính sách giao thông quốc gia cản trở việc thúc đẩy giao thông bền vững. Do đó, các hệ thống giao thông thường không được thích ứng với các tác động của khí hậu như các sự kiện thời tiết khắc nghiệt.

Hơn nữa, cần có hướng dẫn chặt chẽ hơn về cách tiếp cận các lựa chọn tài chính, đặc biệt là đối với các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, những quốc gia thường thiếu vốn để xây dựng các dự án giao thông có khả năng chống chịu.

Châu Á có thể phát triển giao thông bền vững hơn như thế nào

Bằng cách thực hiện sáu bước để đưa giao thông vào sâu hơn trong NDC, các quốc gia Châu Á có thể giải quyết những thiếu sót này và cải thiện cơ hội toàn cầu để đánh bại biến đổi khí hậu:

1. Đặt ra các mục tiêu giảm phát thải rõ ràng

Trước tiên, các kế hoạch quốc gia này nên bao gồm các mục tiêu giảm phát thải rõ ràng và tham vọng cho lĩnh vực giao thông, bao gồm các biện pháp cụ thể cho vận tải hàng hóa, để phù hợp với lộ trình 1,5 độ. Các mốc thời gian rõ ràng để đạt đỉnh phát thải và các bước cụ thể hướng tới việc khử carbon là rất quan trọng.

2. Thúc đẩy giao thông công cộng

Ưu tiên mở rộng và cải thiện giao thông công cộng là điều cần thiết để cung cấp khả năng di chuyển bền vững trong đô thị. Các NDC cần nhấn mạnh việc đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ giao thông công cộng nhằm thuyết phục người dân sử dụng xe buýt, tàu hỏa và các phương tiện công cộng khác thay vì mua ô tô cá nhân.

3. Hỗ trợ việc áp dụng EV

Một bước quan trọng khác là thúc đẩy khả năng di chuyển bằng điện và dần loại bỏ các khoản trợ cấp nhiên liệu hóa thạch, điều này rất quan trọng để khử carbon cho ngành giao thông. NDC nên bao gồm các mục tiêu rõ ràng về việc áp dụng xe điện và phác thảo các chiến lược chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.

4. Bảo vệ chống lại sự gián đoạn liên quan đến khí hậu

Vì cơ sở hạ tầng giao thông dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của biến đổi khí hậu, NDC nên bao gồm các biện pháp rõ ràng để tăng cường khả năng phục hồi của hệ thống giao thông trước các sự kiện thời tiết khắc nghiệt và các sự gián đoạn liên quan đến khí hậu khác.

5. Tìm kiếm nguồn tài chính sáng tạo

Các cơ chế tài chính sáng tạo cũng rất quan trọng để thực hiện các kế hoạch phi cacbon hóa giao thông đầy tham vọng. Để huy động đầu tư, NDC nên khám phá các cơ chế tài chính sáng tạo như quan hệ đối tác công tư và trái phiếu xanh.

6. Nuôi dưỡng chuyên môn về giao thông bền vững

Cuối cùng, việc xây dựng năng lực thể chế và chuyên môn kỹ thuật là rất quan trọng để thực hiện hiệu quả các chính sách giao thông và các cam kết trong NDC. Các chính sách giao thông quốc gia nên phù hợp với các cam kết khí hậu của từng quốc gia để đảm bảo thực thi hiệu quả.

Alvin Mejia, Đồng Trưởng nhóm, Triển vọng giao thông Châu Á, đã đóng góp cho bài viết này.

Nguồn: Weforum

Từ khóa: giao thông bền vững, tác động khí hậu, thích ứng, khả năng chống chịu