Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Ngành chế biến chế tạo-thách thức và cơ hội

Cong Nghiep 3

Chỉ số tiêu thụ toàn ngành công nghiệp chế biến chế tạo tháng 9.2024 tăng 12,7% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, ngành công nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức lớn, ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển.

Thị trường có nhiều biến động

Một trong những khó khăn lớn nhất mà ngành công nghiệp chế biến chế tạo phải đối mặt trong năm 2024 chính là sự biến động của các thị trường xuất khẩu chính.

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành chế biến chế tạo trong 9 tháng đầu năm 2024 chỉ tăng 2,5% so với cùng kỳ năm trước, đạt khoảng 250 tỉ USD. Đây là mức tăng trưởng thấp nhất trong vòng 5 năm trở lại đây.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do sự suy giảm nhu cầu tiêu dùng toàn cầu, đặc biệt tại các thị trường lớn như Mỹ, EU và Trung Quốc. Tác động của suy thoái kinh tế và lạm phát cao tại nhiều quốc gia đã khiến sức mua giảm sút, các đơn hàng mới từ Việt Nam vì thế cũng giảm mạnh. Trong khi đó, cạnh tranh với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Indonesia và Ấn Độ ngày càng trở nên gay gắt. Các quốc gia này đều đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến chế tạo thông qua các chính sách ưu đãi và chiến lược thu hút đầu tư, gây áp lực lên các doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, trong 9 tháng đầu năm 2024, chi phí sản xuất của các doanh nghiệp trong ngành chế biến chế tạo tiếp tục gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp.

Nguyên nhân chính đến từ việc giá nguyên liệu đầu vào tăng mạnh do sự biến động của thị trường năng lượng và nguyên vật liệu trên toàn cầu. Chẳng hạn, giá thép, nhựa, hóa chất và các vật liệu khác đều tăng trung bình từ 10-15% so với cùng kỳ năm trước.

Cơ hội và thách thức

Dù gặp nhiều khó khăn, giá trị tăng thêm toàn ngành công nghiệp trong 9 tháng đầu năm 2024 ước tính vẫn tăng 8,34% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến chế tạo tăng 9,76% (quý I tăng 7,21%; quý II tăng 10,39%; quý III tăng 11,41%), đóng góp 2,44 điểm phần trăm vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Đặc biệt, chỉ số sản xuất công nghiệp đã tăng tại 60 địa phương và giảm ở 3 địa phương trên cả nước, cho thấy sự phục hồi tích cực của ngành chế biến chế tạo.

Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất được xem là con đường tất yếu để nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam vẫn đang gặp nhiều hạn chế trong việc triển khai chiến lược này.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, hiện chỉ có khoảng 30% doanh nghiệp trong ngành chế biến chế tạo áp dụng các giải pháp công nghệ 4.0 vào quy trình sản xuất. Đa số các doanh nghiệp còn lại vẫn sử dụng công nghệ truyền thống hoặc chỉ áp dụng công nghệ ở mức độ thấp, chưa đồng bộ. Nguyên nhân đến từ việc thiếu vốn đầu tư, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao và thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật cần thiết từ các đơn vị nghiên cứu và phát triển (R&D).

Tình trạng tồn kho trong ngành chế biến chế tạo đang là vấn đề đáng quan ngại. Chỉ số tồn kho toàn ngành ước tính tại thời điểm 30.9.2024 tăng 5,2% so với cùng thời điểm tháng trước và tăng 8,5% so với cùng thời điểm năm trước. Tỉ lệ tồn kho toàn ngành chế biến chế tạo bình quân trong 9 tháng đầu năm là 76,8%, thấp hơn so với mức 85,3% của cùng kỳ năm 2023, nhưng vẫn là con số khá cao. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm, dẫn đến tình trạng hàng hóa tồn đọng lớn.

Dù vậy, chỉ số tiêu thụ toàn ngành công nghiệp chế biến chế tạo tháng 9.2024 tăng 12,7% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy một tín hiệu tích cực trong việc phục hồi nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này chưa đủ để kéo giảm tỉ lệ tồn kho xuống mức an toàn và ổn định.

Để vượt qua những thách thức hiện tại, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước cần tập trung vào một số giải pháp thiết thực như đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng các chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp. Đặc biệt, cần chú trọng vào việc phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp chế biến chế tạo trong thời gian tới.

Nguồn: Lao động

Từ khóa: công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo, thách thức, cơ hội