Lào nỗ lực mở đường để ASEAN hội nhập

baidich

Khi Lào đảm nhận chức Chủ tịch ASEAN 2024 từ Indonesia, có nhiều ý kiến về năng lực của Lào trong việc giải quyết các vấn đề chiến lược hoặc thách thức như Bộ Quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC), xung đột ở Myanmar và đưa Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ- Thái Bình Dương (AOIP) vào vấn đề thảo luận chính. Lào đã khiến những người chỉ trích khi tạo nền tảng cho vai trò lãnh đạo của mình, ưu tiên cả liên kết vật lý và kỹ thuật số để thúc đẩy quá trình hội nhập và phục hồi của ASEAN, có khả năng chịu được áp lực kinh tế và địa chính trị từ bên ngoài.

Cải thiện cơ sở hạ tầng, đặc biệt là mạng lưới giao thông và logistic khu vực là trọng tâm trong cách tiếp cận của Lào. Vị trí không giáp biển khiến Lào đối mặt với rào cản đáng kể trong thương mại và phát triển kinh tế. Bằng cách thúc đẩy các dự án cơ sở hạ tầng khu vực, Lào có thể tiếp cận tốt hơn các thị trường khu vực và toàn cầu, qua đó đa dạng hóa nền kinh tế và nâng cao vị thế chiến lược tại ASEAN.

Một trong những sáng kiến nổi bật nhất là Đường sắt Lào- Trung Quốc, giúp chuyển đổi Lào từ một quốc gia nội lục thành một quốc gia có đường bộ kết nối, thúc đẩy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tăng lượng khách du lịch từ Trung Quốc. Ngoài những lợi ích trước mắt, tuyến đường sắt này có thể đóng vai trò là xương sống của một mạng lưới đường sắt ASEAN lớn hơn, kết nối khu vực với Trung Quốc- một đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN.

Những sáng kiến tiếp theo bao gồm dịch vụ hành khách xuyên biên giới mới giữa Thái Lan và Lào, bắt đầu vào tháng 8/2024, kết nối Bangkok với Viêng Chăn hàng ngày thông qua tuyến đường Krung Thep Aphiwat-Vientiane (Khamsavath). Ngoài ra, thảo luận mới về dự án Tàu cao tốc Bangkok- Nong Khai, nhằm mục đích kết nối Bangkok đến Côn Minh thông qua tuyến đường sắt Boten- Viêng Chăn vào năm 2028, tiếp tục định vụ Lào là một nhân tố chủ chốt tiềm năng trong kết nối giao thông khu vực.

Hình 1: Đồ họa về Tuyến đường sắt siêu tốc kết nối Thái Lan- Trung Quốc, nối Bangkok và Côn Minh- Trung Quốc thông qua Lào vào năm 2028

(Nguồn: Laurence CHU / AFP)

Malaysia cũng tham gia những nỗ lực này với việc ra mắt “ASEAN Express”, một dịch vụ đường sắt hàng hóa kết nối với Malaysia, Thái Lan, Lào và Trung Quốc. Sáng kiến này nhằm mở cửa các thị trường mới trong khu vực và giảm chi phí giao thông hàng hóa. Bằng cách ưu tiên các dự án cơ sở hạ tầng này, Lào đang tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại và di chuyển dễ dàng hơn trong khu vực Đông Nam Á và Trung Quốc, đồng thời hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế khu vực. Nhìn chung, những sáng kiến được thiết kế để hoàn thiện các hành lang giao thông chính nối liền Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng (GMS) với phần còn lại của ASEAN.

Ngoài kết nối vật lý, Lào đang tận dụng chiến lược tăng cường kỹ thuật số của khu vực để thúc đẩy truyền thông kỹ thuật số và hội nhập công nghệ khắp ASEAN. Những nỗ lực này đóng vai trò then chốt trong việc định hình ASEAN thành một nền kinh tế kỹ thuật số hàng đầu, thúc đẩy kết nối khu vực nội khối và toàn cầu sâu hơn thông qua các công cụ và tiêu chuẩn thương mại thống nhất. Kể từ năm 2022, các nước ASEAN bao gồm Singapore, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, và Philippines đã vận hành và tích hợp thành công hệ thống thanh toán QR, tạo tiền đề cho triển vọng tài chính số kết nối hơn.

Hệ thống thanh toán QR của Campuchia- Lào, Campuchia- Việt Nam và Lào- Thái Lan công bố gần đâyđưa ASEAN lên vị trí hàng đầu trong việc tích hợp các dịch vụ thanh toán QR toàn cầu. Mặc dù quá trình tích hợp sẽ diễn ra với tốc độ khác nhau phụ thuộc vào hệ thống tài chính của các nước thành viên, những sáng kiến này cần thiết để duy trì tính cạnh trnah của ASEAN trong một nền kinh tế toàn cầu đang phát triển nhanh chóng. Khi được tích hợp hoàn toàn, những hệ thống này dự kiến cung cấp các dịch vụ tài chính liền mạch, mang lại lợi ích cho tính di động của lao động và du lịch.

Ngoài ra, ASEAN tập trung tạo ra một hệ sinh thái thương mại tăng cường số hóa thông qua việc phát triển một lộ trình về các tiêu chuẩn thương mại số và triển khai các mã số định danh doanh nghiệp duy nhất được công nhận. Những sáng kiến này nhằm mục đích mở rộng thương mại xuyên biên giới, tạo ra một môi trường thương mại số an toàn và liền mạch, đồng thời đảm bảo rằng ASEAN vẫn đi đầu trong các tiến bộ công nghệ toàn cầu.

Lào cũng tự định vị mình là quốc gia đi đầu về kết nối thông qua vai trò quan trọng của mình trong năng lượng tái tạo. Được mệnh danh là "Pin của Đông Nam Á", Lào xuất khẩu khoảng 80% sản lượng năng lượng hàng năm sang các nước láng giềng như Thái Lan và Việt Nam. Xuất khẩu điện từ thủy điện sang Singapore bắt đầu vào năm 2022 và các đường dây cáp điện sang Campuchia được khởi công vào năm 2023. Sự phát triển này đã làm khôi phục tham vọng của ASEAN trong việc hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG), một dự án nhằm đảm bảo an ninh năng lượng khu vực bằng cách tích hợp cơ sở hạ tầng điện giữa các quốc gia thành viên, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động buôn bán điện xuyên biên giới và chia sẻ công suất dư thừa. Sáng kiến này rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ năng lượng và thúc đẩy việc sử dụng năng lượng tái tạo. Việc triển khai sẽ được tiến hành theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng các thỏa thuận song phương và dần dần mở rộng thành hệ thống lưới điện khu vực được tích hợp hoàn toàn. Tuy nhiên, kể từ khi được giới thiệu vào những năm 1990, dự án đã phải đối mặt với sự hoài nghi vì quá tham vọng. Ví dụ, việc đảm bảo các thỏa thuận với Thái Lan và Malaysia để vận chuyển năng lượng tái tạo từ Lào sang Singapore đã được chứng minh là rất khó khăn . Sự cạnh tranh về năng lượng tái tạo ngay cả giữa các nước láng giềng cũng có khả năng làm đình trệ sáng kiến này.

Đạt được kết nối sâu sắc hơn trong ASEAN không phải dễ dàng. Một trở ngại đáng kể là thiếu vốn, cũng như sự phức tạp của các cấu trúc đầu tư và nghiên cứu tác động đối với các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Các vấn đề địa chính trị, chẳng hạn như sự phụ thuộc của Lào vào Trung Quốc về đầu tư và công nghệ, cũng gây ra rủi ro chiến lược và ảnh hưởng đến động lực khu vực. Điều này thể hiện rõ trong bài học kinh nghiệm của Lào về tuyến đường sắt Boten-Vientiane. Dự án có chi phí 5,9 tỷ USD, được tài trợ 60% từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (3,6 tỷ USD) và 40% thông qua liên doanh giữa hai nước, trong đó Trung Quốc nắm giữ 70% cổ phần. Điều này đã khiến mức nợ công của Lào trở nên nghiêm trọng. Năm 2022, Ngân hàng Thế giới ước tính nợ công của Lào chiếm 110% GDP, với khoảng 1/2 nợ nước ngoài là từ Trung Quốc, trong khi một số chuyên gia cho thấy số nợ công thậm chí còn cao hơn . Theo một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, sự thành công của hành lang đường sắt sẽ phụ thuộc vào khả năng tăng lưu lượng thương mại giữa Lào và Trung Quốc, ước tính tăng từ 1,2 triệu tấn vào năm 2016 lên 3,7 triệu tấn vào năm 2030, trong đó 2 triệu tấn sẽ chuyển từ vận tải biển sang đường sắt. Tuyến đường sắt đã vận chuyển hơn 30 triệu hành khách kể từ khi khai trương vào tháng 12/2021 nhưng tính bền vững của các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn như vậy sẽ phụ thuộc vào các nhà hoạch định chính sách Lào cải cách môi trường kinh doanh và thương mại cũng như tạo điều kiện cho các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng có mục tiêu rõ ràng, bao gồm cả dịch vụ hậu cần.

Các cuộc đàm phán kéo dài và phức tạp liên quan đến các thỏa thuận song phương và đa phương về các dự án cơ sở hạ tầng, đặc biệt là khi xét tới chi phí và lợi nhuận đầu tư có thể tạo ra thách thức. Ví dụ, mặc dù có sự hội nhập sâu sắc về mức độ di chuyển và kết nối lao động, ngay cả Singapore và Malaysia cũng đã tham gia vào các cuộc đàm phán kéo dài cho dự án Đường sắt cao tốc Singapore-Kuala Lumpur trị giá 17 tỷ USD nhưng hai nước này vẫn lo ngại về chi phí, quan điểm khác nhau về lợi nhuận đầu tư và các cân nhắc pháp lý của nhiều bên.

Tương tự như vậy, trong lĩnh vực kết nối số, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN, được dự đoán là hiệp định kinh tế số khu vực đầu tiên trên thế giới, sẽ chỉ được hoàn tất vào năm 2025, trong đó việc triển khai cần nhiều thời gian hơn nữa.

Bất chấp những thách thức này, Lào vẫn sẽ dẫn đầu ASEAN trong việc thông qua tuyên bố về tăng cường kết nối chuỗi cung ứng tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 44 và 45 vào tháng 10/2024. Giữa nhiệm kỳ chủ tịch, Lào đã thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với kết nối khu vực, bao gồm việc triệu tập Hội nghị chuyên đề về kết nối ASEAN lần thứ 15 vào ngày 23/8/2024 tại Luang Prabang- nơi tập hợp các chuyên gia để thảo luận về các giải pháp sáng tạo cho kết nối toàn diện và bền vững hơn.

Thông qua những nỗ lực cải thiện cơ sở hạ tầng vật chất và kỹ thuật số cũng như tăng cường hợp tác khu vực, Lào không chỉ thúc đẩy sự phát triển của riêng mình mà còn hướng tới mục tiêu rộng lớn hơn là một ASEAN gắn kết và kiên cường hơn. Mặc dù vẫn còn nhiều thách thức, nhưng những tiến bộ đạt được dưới sự lãnh đạo của Lào sẽ đặt nền tảng vững chắc cho hội nhập khu vực trong tương lai.

Nguồn: Fulcrum

Từ khóa: tuyến đường sắt siêu tốc, Lào, hội nhập, ASEAN