Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tự do hóa thương mại và toàn cầu hóa kinh tế là động lực thúc đẩy kinh tế toàn cầu tăng trưởng cao và làm giảm lạm phát. Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia trên thế giới đã đẩy mạnh mở cửa thương mại, thúc đẩy tự do hàng hóa và đạt được những thành tựu đáng kể. Hoa Kỳ từng là một nước thúc đẩy mạnh tự do hóa thương mại nhưng giờ đây nước này đã theo hướng chủ nghĩa bảo hộ thương mại.

Kể từ năm 2018, nước này tiến xa hơn trên con đường bảo hộ thương mại, dẫn đến những xung đột thương mại với các nước khác. Vào tháng 5 năm 2024,  Hoa Kỳ đẩy mạnh cạnh tranh với Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện (EV) và các sản phẩm khác, với kế hoạch tăng thuế đối với xe điện của Trung Quốc từ 25% lên 100%. Các biện pháp bảo hộ của Hoa Kỳ, bao gồm cả việc áp thuế, không chỉ cản trở sự phát triển của thương mại tự do mà còn thúc đẩy sự trỗi dậy chủ nghĩa dân tộc, làm suy yếu hệ thống thương mại quốc tế và cũng tác động tiêu cực đối với kinh tế Hoa Kỳ.

Việc tăng thuế của Hoa Kỳ vi phạm nghiêm trọng các quy tắc quốc tế và tinh thần thương mại tự do. Hoa Kỳ viện dẫn việc áp đặt thuế nhằm mục đích cân bằng thương mại. Động lực của Hoa Kỳ cho các biện pháp thuế mới xuất phát từ kết luận của cuộc điều tra Trung Quốc theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ năm 1974. Tuy nhiên, báo cáo Mục 301 dựa trên đánh giá toàn diện về luật pháp trong nước của Trung Quốc và các chính sách như hệ thống quản lý đầu tư nước ngoài, hệ thống bảo vệ sở hữu trí tuệ và hệ thống bảo vệ thông tin mạng không chỉ vi phạm Điều 6 và 16 của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) 1994 và các quy tắc của Hiệp định WTO về Trợ cấp và các biện pháp đối kháng và Hiệp định chống bán phá giá, nhưng cũng khái quát hóa các ngoại lệ và khái niệm an ninh trong Hiểu biết của WTO về các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp. Danh sách các sản phẩm bị áp thuế bổ sung bao gồm một số lượng lớn các sản phẩm không liên quan đến các ngành được đề cập trong báo cáo Mục 301 (như thủy sản, mỹ phẩm và giấy). Các biện pháp hạn chế thương mại do Hoa Kỳ thực hiện, bao gồm một loại sản phẩm lớn, đã vượt quá phạm vi hợp lý quy định tại Điều 20 (a) của GATT, khiến các nguyên tắc trong luật pháp quốc tế trở nên vô nghĩa và làm tổn hại đến uy tín của tổ chức và thể chế đa phương quốc tế như WTO và Ủy ban Luật Thương mại quốc tế của Liên hợp quốc.

Mặc dù, trong ngắn hạn chính sách bảo hộ thương mại có những tác động nhất định về mặt hỗ trợ thúc đẩy ngành công nghiệp và tăng việc làm, nhưng về dài hạn, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế Hoa Kỳ. Kinh nghiệm cho thấy các biện pháp bảo hộ thương mại của Hoa Kỳ trong những năm gần đây, đặc biệt là hạn chế xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc, dẫn đến mất đi lợi ích thương mại quốc tế và mức độ lạm phát cao như một tổn thất kinh tế. Xu hướng thay đổi CPI ở Hoa Kỳ hoàn toàn phù hợp với xu hướng của thế giới, mức độ thay đổi lạm phát ở Hoa Kỳ lớn hơn thế giới, cho thấy Hoa Kỳ nước xuất khẩu làm phát ra thế giới. Sau khi Hoa Kỳ áp đặt mức thuế 15% vào tháng 5 năm 2019, tốc độ tăng trưởng hàng năm của giày dép và may mặc (trừ giày dép) đã tăng đáng kể và sau khi thuế suất giảm từ 15% xuống 7,5% vào tháng 2 năm 2020, tốc độ tăng trưởng của ngành giày dép và may mặc không bao gồm giày dép đã giảm đi đáng kể. Từ mức độ phân khúc sản phẩm, việc Hoa Kỳ thực hiện chính sách bảo hộ thương mại chống lại Trung Quốc làm giá cả hàng hóa trong nước tăng, trong khi việc giảm thuế sẽ làm giá cả hàng hóa trong nước giảm. Chủ nghĩa bảo hộ cũng có những tác đối với chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, hạn chế tính hiệu quả của chiến lược xuất khẩu của Hoa Kỳ và buộc các nhà hoạch định chính sách phải tìm kiếm các hiệp định song phương hoặc nhượng bộ đơn phương từ các đối tác thương mại thay vì các thỏa thuận đa phương. Hành vi của Hoa Kỳ cũng hàm ý sự bất ổn trong chính sách ngoại thương của nước này, điều này sẽ cản trở sự hợp tác chính trị của nước này với các cường quốc khác.

Cạnh tranh thuế quan trong lĩnh vực năng lượng sạch không chỉ làm suy yếu hệ thống công lao động quốc tế mà còn cản trở quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu. Thuế quan của Hoa Kỳ đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc, bao gồm pin lưu trữ năng lượng điện, xe điện, mô-đun tế bào quang điện, cũng như vật liệu than chì, thép và nhôm tự nhiên, có thể gây hại cho ngành công nghiệp và doanh nghiệp, gây bất lợi cho sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô và quá trình chuyển đổi sang điện khí hóa trên toàn cầu. Thị trường nội địa ở Trung Quốc rất lớn, còn nhiều dư địa và nhu cầu trong nước trở thành động lực chính cho phát triển kinh tế, giúp loại bỏ tác động tiêu cực của xung đột kinh tế và thương mại. Tuy nhiên, năng lực sản xuất trong nước ở Hoa Kỳ vẫn chưa được hình thành và quy mô hiện tại chưa thể đáp ứng được nhu cầu lắp đặt. Việc hạn chế nhập khẩu linh kiện chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu về công suất lắp đặt. Cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp mới cũng ảnh hưởng đến đầu tư ở nhiều bang khác nhau do nguồn cung sản phẩm nội địa không đủ, đặt ra thách thức đối với các cam kết chuyển đổi năng lượng của nước này. Đạo luật Giảm lạm phát của Hoa Kỳ và các quy tắc thực thi sẽ bóp méo cạnh tranh công bằng, đồng thời phá vỡ chuỗi cung ứng và công nghiệp toàn cầu, hành vi thiển cận và ích kỷ của Hoa Kỳ phản ánh sự thiếu trách nhiệm với tư cách là một cường quốc đối với vấn đề biến đổi khí hậu.

Hiện này, kinh tế toàn cầu đang có một mô hình đa dạng, với các nền kinh tế mới nổi đang gia tăng. Hoa Kỳ nên xem lại chính sách và vai trò của mình. Sử dụng công cụ thuế quan đã làm hạn chế sự mở cửa của nền kinh tế toàn cầu, ngăn cản tự do hóa thương mại và sự phát triển của nền kinh tế các nước khác nhằm duy trì cái gọi là quyền bá chủ kinh tế và công nghệ toàn cầu, thực chất là đang đảo ngược bánh xe lịch sử. Phát triển xanh và bền vững toàn cầu yêu cầu phải cạnh tranh công bằng và chính đáng, đồng thời chủ nghĩa bảo hộ thương mại và chủ nghĩa biệt lập không nên là chủ đề và công cụ cạnh tranh của quá trình chuyển đổi toàn cầu.

Nguồn: CGTN

Từ khóa: chủ nghĩa bảo hộ, toàn cầu hóa, phát triển xanh