Triển vọng phát triển các tuyến hậu cần ở Trung Á

9 tin1 26.01.2024

Xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine, các cuộc giao tranh ở Trung Đông và các tình hình phức tạp khác trên thế giới chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi địa chính trị trên lục địa Á - Âu. Việc Nga trao đổi các biện pháp hạn chế và trừng phạt lẫn nhau với một số nước phương Tây đã dẫn đến sự gián đoạn về hậu cần, gây tổn thất nặng nề cho toàn bộ khu vực này. Đồng thời, các cuộc tấn công vũ trang vào các tàu hàng hải đã làm giảm hoạt động vận tải qua Kênh đào Suez, một trong những tuyến huyết mạch thương mại chính của thế giới.

Do những xu hướng này, việc phát triển các hành lang giao thông đóng vai trò quan trọng trong tình hình địa chính trị không ổn định. Tuyến đường hậu cần toàn cầu của Sáng kiến Vành đai và Con đường kết nối Đông và Tây là một dự án thực sự có ý nghĩa quan trọng đối với toàn bộ nền kinh tế thế giới. Dự án này sẽ giảm một nửa thời gian vận chuyển hàng hóa và giảm đáng kể chi phí vận chuyển.

Tại diễn đàn hợp tác quốc tế Một vành đai, Một con đường ở Bắc Kinh, Tổng thống Kazakhstan Kasym – Jomart Tokayev cho biết, trong 15 năm qua, Kazakhstan đã đầu tư khoảng 35 tỷ USD vào phát triển vận tải quá cảnh. Tổng thống Tokayev lưu ý trong cuộc hội đàm với ông Tập Cận Bình: “Việc thực hiện 52 dự án chung với khối lượng đầu tư 21 tỷ USD vẫn tiếp tục.

Với tốc độ tăng trưởng hiện tại, dự án Một vành đai, Một con đường có thể tăng GDP của Kazakhstan thêm 21%. Cộng hòa Kazakhstan có khoảng 1.783 km đường biên giới chung với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hơn ba nghìn km trong số hơn mười nghìn km tuyến đường đi qua lãnh thổ của nước này. Tuyến đường qua Kazakhstan cũng giúp tiếp cận thị trường khu vực với khoảng 680 triệu người tiêu dùng, bao gồm thị trường miền Tây bắc Trung Quốc với 300 triệu dân, Liên minh kinh tế Á – Âu với 180 triệu dân, các quốc gia ven biển Caspian với 150 triệu dân, cũng như thị trường của Trung Á với 50 triệu người tham gia.

Dự án Tuyến đường vận tải quốc tế xuyên Caspian (TITR), còn được gọi là Hành lang giữa, là trục hậu cần chiến lược nối Trung Quốc với Liên minh châu Âu, đang gia tăng khối lượng vận chuyển. Năm 2022, tốc độ tăng trưởng giao thông tăng gấp đôi so với năm 2021 lên 1,7 triệu tấn hàng hóa. Theo quy hoạch phát triển tiềm năng vận tải và logistics ở Kazakhstan, TITR đến năm 2030 ước tính vận chuyển lên tới 20 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Hướng này có thể được coi là một trong những ưu tiên phát triển chính của các quốc gia thành viên trong Chương trình đặc biệt của Liên hợp quốc dành cho các nền kinh tế Trung Á (SPECA), trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào hoạt động.

Theo Peter Frankopan, Giám đốc Nghiên cứu Byzantine tại Đại học Oxford, Kazakhstan có hai hướng trong dự án Một vành đai, Một con đường là: tích cực và tiêu cực. Hướng tích cực là những thay đổi mà Kazakhstan phải trải qua, đó là những thay đổi to lớn. Các sân bay đang được xây dựng, các cơ sở giáo dục đang được xây dựng, các khu vực tập trung đang được phát triển, v.v. Có sự năng động, tham vọng và mong muốn hợp tác với các nước láng giềng. Mặt tiêu cực là các mối quan hệ này có các yếu tố phức tạp, ví dụ như tranh chấp về tài nguyên nước.

Giáo sư Đại học Oxford nhấn mạnh: “Kazakhstan không nên chỉ duy trì là hành lang nối Trung Quốc với châu Âu mà với tư cách là một hành lang, hãy tối đa hóa lợi ích về vị trí địa lý cho người dân của mình”.

Quan hệ giữa Kazakhstan và các quốc gia khác cần được xây dựng trên cơ sở hữu nghị; cần sự phát triển hợp tác, tương tác lẫn nhau. “Hiện nay, Kazakhstan không cần phải đưa ra quyết định và lựa chọn phe nào. Nhưng quan trọng là phải liên tục quan sát, giảm sát và xem xét những gì đang diễn ra, và điều gì là đúng và có lợi cho người dân Kazakhstan trong tình huống này”, ông Frankopan nói.

Andrei Grozin từ Viện Hàn lâm Khoa học Nga bày tỏ quan điểm rằng hiện nay xuất hiện vấn đề cạnh tranh, đối đầu giữa các nước lớn, mạnh và đối với nước Cộng hòa, việc thực hiện một chính sách đa hướng, liên tục cân bằng là rất khó khắn. “Kazakhstan, với tư cách là nhà lãnh đạo kinh tế của Trung Á, nhận thấy mình là trung tâm của áp lực chính. Tập thể phương Tây mong muốn Kazakhstan tham gia tích cực hơn vào quá trình thực hiện áp lực trừng phạt này”, chuyên gia Nga nói.

Tuy nhiên, Kazakhstan quan tâm đến việc phát triển nền kinh tế của mình đồng thời tuân thủ các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga. Ông Grozin nói thêm: “Không có căng thẳng nghiêm trọng nào trong quan hệ giữa Brussels và Astana, một bên là Washington và Astana, London và Astana, và một bên là Moscow và Astana”.

Một mô hình toàn cầu hóa mới của nền kinh tế thế giới, Con đường tơ lụa kỹ thuật số (DSR), đang được phát triển trong khuôn khổ các dự án hậu cần. Đây là phiên bản kỹ thuật số của sáng kiến Một vành đai, Một con đường. Các chiến lược mở rộng thương mại trong Liên minh kinh tế Á – Âu và Trung Á, chuyên môn công nghệ cao và việc mở rộng ra ngoài Trung Quốc là những yếu tố thực tiễn quan trọng của dự án này. Mô hình này bao gồm thành phần công nghệ thông tin mạnh mẽ dựa trên việc triển khai cơ sở hạ tầng kỹ thuật số như nền tảng hậu cần, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, v.v.

Tiềm năng của thương mại điện tử rõ ràng là rất lớn. Theo Shopify, Statista và GrandView Research, ngành này có thị phần là 6,3 nghìn tỷ USD vào năm 2023. Thị trường thương mại điện tử B2C toàn cầu được dự đoán sẽ đạt 8,2 nghìn tỷ USD vào năm 2026. Kazakhstan, nằm ở ngã tư Con đường Tơ lụa, sẽ cố gắng để tận dụng điều này.

Bộ Thương mại và Hội nhập Cộng hòa Kazakhstan đã phát triển chiến lược tăng trưởng thương mại điện tử bao gồm việc thành lập các trung tâm phân loại và kho ngoại quan. Các trung tâm đào tạo về thương mại điện tử đang được thành lập để đào tạo các doanh nghiệp về những kỹ năng cần thiết để tiến hành thương mại điện tử. Một hiệp định thương mại kỹ thuật số hiện đang được xây dựng với các nước Trung Á, v.v.

Trong khi đó, Trung Quốc nằm trong số 5 nhà đầu tư lớn nhất vào nền kinh tế Kazakhstan. Tổng khối lượng đầu tư là hơn 23 tỷ USD. Quan hệ kinh tế dựa trên việc tăng cường mục tiêu quốc tế trong lưu thông thương mại hai chiều, nâng kim ngạch thương mại lên tới 40 tỷ USD.

Tuy nhiên, hiện nay đang tồn tại một số rào cản hành chính và pháp lý. Trong lĩnh vực nông nghiệp, cần dỡ bỏ các hạn chế về thú y và kiểm dịch thực vật đối với các sản phẩm của Kazakhstan để phát triển thương mại các sản phẩm động vật và thực vật.

Trong lĩnh vực vận tải và hậu cần, cần triển khai càng sớm càng tốt việc xây dựng nhà ga Kazakhstan ở cảng cạn Tây An, tận dụng tiềm năng của nhà ga ở Liên Vân Cảng và các khả năng của tuyến đường sắt Ayagoz-Tachen trong khuôn khổ của TMTM, đầu tư vào các cảng biển Kuryk và Aktau của Kazakhstan, phát triển hợp tác vận tải đa phương thức và hiện đại hóa các trạm kiểm soát hiện có.

Dựa trên mối quan hệ đang nổi lên giữa các nước này, có thể kết luận rằng quan hệ thương mại và đầu tư sẽ được tự do hóa và các dự án đầu tư, công nghiệp sẽ được triển khai. Dự kiến sẽ đơn giản hóa các điều kiện thuế quan, thủ tục hành chính và hải quan.

Hiện tại, Trung Quốc quan tâm đến việc tăng cường nhập khẩu từ Kazakhstan các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, thân thiện với môi trường và hàng hóa phi tài nguyên, cũng như phát triển các dự án chung trong ngành dầu khí và “năng lượng xanh”. Các kế hoạch bao gồm phát triển ngành chế tạo máy, chế biến sâu nguyên liệu thô, thành lập các trung tâm hậu cần, v.v.

Mặc dù Trung Quốc có nền kinh tế khổng lồ nhưng mọi mối quan hệ đều phải dựa trên nguyên tắc công bằng. Các nước Trung Á cần chủ động nâng hợp tác chiến lược lên tầm cao mới. Đồng thời, cần bảo vệ lợi ích chung, cùng nhau chống lại sự can thiệp của các phần tử phá hoại từ bên ngoài, theo đuổi con đường độc lập của riêng mình.

Nguồn: Aurasia Review

Từ khóa: Trung Á, chiến lược, hậu cần, kỹ thuật số