Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tồn tại hơn ba thập kỳ, khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) là khối tiểu vùng được thành lập vào năm 1991 bởi các quốc gia gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay đang phải vật lộn để duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ giữa bốn quốc gia thành viên, ngày càng bị chia rẽ bởi các vấn đề chính trị, không thể tăng cường hợp tác thêm nữa và mong muốn theo đuổi mục tiêu các hiệp định thương mại quốc tế riêng lẻ.

Số phận của khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đang bấp bênh, trong vài tháng tới đây sẽ là thời gian quan trọng đối với thị trường các quốc gia này khi phải đổi mặt với nhiều thử thách, nhất là thời hạn thỏa thuận với EU, đang đe dọa khối khu vực tồn tại lâu nhất ở Mỹ Latinh.

Ông Javier Milei, ứng cử viên tổng thống tiềm năng của Argentina, hứa sẽ rút nước này hoàn toàn khỏi khối nếu ông đắc cử tổng thống vào cuối năm nay. Đây sẽ là một đòn giáng làm suy nhược khối này. Mặc dù không chắc liệu rằng ngài Milei có thực hiện đúng cam kết hay không, nhưng đây là một dấu hiệu rõ ràng về các mối đe dọa đối với Mercosur.

Tổng thống Uruguay - ông Luis Lacalle Pou đã mất kiên nhẫn với Mercosur trong nhiều năm và đang tìm cách theo đuổi các hiệp định thương mại song phương. Điều này vi phạm nghị định thư của khối thương mại trên, cụ thể nó quy định rằng các thỏa thuận thương mại khác phải được thực hiện đồng bộ với toàn bộ các thành viên của khối.

Ngoài ra, sự bất đồng về phí cầu đường do Argentina thu trên đường thủy và những nỗ lực mới của Brazil nhằm hạn chế nhập khẩu sữa cho thấy sự xung đột ở mức độ thấp đang làm xói mòn lời hứa nền tảng của một liên minh hải quan với mục đích ban đầu là tìm cách cạnh tranh với Liên minh châu Âu.

Hiệp định thương mại tự do EU-Mercosur đang bị đe dọa

Một hiệp định thương mại tự do vốn bị đình trệ từ lâu với Liên minh châu Âu có thể là tác nhân thay đổi thế cục và mang lại những lợi ích kinh tế hữu hình giúp xoa dịu những chỉ trích. Theo thỏa thuận, các hiệp định thương mại mới của Mercosur sẽ bao gồm các nền kinh tế có giá trị chiếm 30% GDP toàn cầu, tăng thêm 9% so với mức hiện tại. Hơn nữa, nó có thể củng cố tham vọng địa chính trị đa cực của Tổng thống Brazil - Luiz Inácio Lula da Silva và các đồng minh. Ngoài thương mại, hiệp định còn tìm cách tăng cường hợp tác chính trị và chiến lược.

Nhưng thời hạn của thỏa thuận này sắp hết hạn bởi các thủ tục kéo dài. Sau 20 năm đàm phán, hiệp định được ký vào năm 2019 và nó phải được hoàn tất trước tháng 12 năm nay nếu không sẽ bị hủy bỏ. Tổng thống Paraguay - Santiago Peña, người sẽ đảm nhận chức chủ tịch luân phiên của khối vào ngày 6 tháng 12, chia sẻ với Tờ Thời báo tài chính rằng: “Hoặc là chúng tôi hoàn tất trước ngày 6 tháng 12 hoặc chúng sẽ phải bị hủy bỏ.

Bối cảnh ngoại giao quốc tế đang thuận lợi cho thỏa thuận với EU: Brazil hiện giữ chức chủ tịch luân phiên của nhóm và Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva là người đứng đầu chính của Mercosur. Ông đã hứa sẽ hoàn tất thỏa thuận với EU, tận dụng cam kết từ Tây Ban Nha, quốc gia hiện đang giữ chức chủ tịch Hội đồng Liên minh châu Âu cho đến tháng 12 năm nay. Tây Ban Nha cũng hứa rằng sẽ làm sâu sắc thêm mối quan hệ với châu Mỹ Latin và vùng Caribe.

Các thỏa thuận giữa hai bên dang bị cản trở bởi một phụ lục từ châu Âu nhằm mục đích tăng cường bảo vệ môi trường, nó đặt ra mối lo ngại về sự tàn phá rừng Amazon dưới thời cựu Tổng thống Brazil - Jair Bolsonaro, nhưng đã bác bỏ bởi các quốc gia Mercosur, những người cho rằng đây là chỉ bình phong cho chủ nghĩa bảo hộ nông nghiệp của EU.

Các nhà đàm phán của cả hai bên đã có buổi gặp nhau trong tuần này, với hy vọng các thỏa thuận vốn bị đình trệ này sẽ được phê chuẩn, các cuộc họp sẽ diễn ra trong tháng này cũng nhằm mục đích đẩy nhanh tiến độ của các thỏa thuận.

Các cuộc thảo luận về Mercosur đang đi ngược lại sự thay đổi trong quan hệ toàn cầu. Tổng thống Brazil – ngài Lula đã định vị rằng Brazil tham gia địa chính trị đa cực lớn và dẫn đầu các nỗ lực hội nhập khu vực, với cả các đồng minh với cùng hệ tư tưởng và những quốc gia khác. Ông đã có những nỗ lực đáng kể trong việc thúc đẩy thỏa thuận EU, điều này sẽ củng cố mối quan hệ giữa Mercosur với một bên đổi tác lớn, đây cũng được xem như là giải pháp thay thế giữa Mỹ và Trung Quốc. Nó cũng sẽ nâng cao khả năng của bốn thành viên ban đầu (Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay) và các quốc gia liên kết được hưởng lợi ích về thuế quan (Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador, Guyana, Peru và Suriname) trong việc ký kết các thỏa thuận mới với các đối tác khác trên thế giới.

Ông Lula cũng lên tiếng về những lo ngại trong khu vực về chủ quyền. Các nước Mercosur lo ngại rằng thỏa thuận này không công bằng đối với Nam Mỹ - cụ thể là phụ lục về môi trường và việc cắt giảm thuế quan nặng nề hơn về phía Nam Mỹ.

Sự phản kháng từ Nam Mỹ là một bằng chứng về việc các quốc gia Mercosur có thêm sức mạnh trong các cuộc đàm phán với các nền kinh tế lớn. Ông Lula lập luận trong một chương trình phát sóng trên mạng xã hội vào tháng Bảy rằng thỏa thuận phải dựa trên nguyên tắc “đôi bên cùng có lợi”. “Đó là thỏa thuận giữa các đối tác chiến lược nên bên này không thể đe dọa bên kia”.

Thỏa thuận EU-Mercosur rất quan trọng nhưng nó không mang tính duy nhất. Tổng thống Paraguay - Ông Peña muốn hướng sự chú ý của khối sang các thỏa thuận với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Singapore, đồng thời ông chia sẻ rằng có thể đạt được thỏa thuận với Singapore trong vòng hai tháng tới. Đại diện nước này đã gặp Bộ trưởng Ngoại giao UAE vào đầu tháng này, một chuyến thăm nhằm ưu tiên đàm phán thỏa thuận với Mercosur.

Ngoài ra, Ông Lula đã đưa Mercosur vào chương trình nghị sự của chuyến thăm gần đây của ông với thủ tướng Việt Nam, đồng thời thông báo rằng hiệp định thương mại cũng như sự hợp tác với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) có thể sắp được triển khai.

Mercosur đã phải đối mặt với những khó khăn ngày càng tăng và tình trạng chính trị hóa trong những năm gần đây – chấp nhận Venezuela là thành viên chính thức vào năm 2012 - đỉnh điểm của “thủy triều hồng”, năm 2019 hiệp định bị đình chỉ vài năm trong bối cảnh phản ứng dữ dội của phe bảo thủ. Vấn đề Venezuela vẫn gây chia rẽ giữa cácquốc gia thành viên và các nước liên quan. Chính trị đã ảnh hưởng đáng kể đến những nỗ lực hội nhập khu vực trong khuôn khổ Mercosur. Điều này gắn liền với những nỗ lực thay đổi của Mỹ Latin trong hội nhập và hợp tác, chịu sự điều chỉnh lâu dài dựa trên khuynh hướng riêng của từng chính phủ theo từng nhóm quốc gia thuộc Liên minh các quốc gia Nam Mỹ (UNASUR).

Mặc dù Mercosur bị chỉ trích là một công cụ hội nhập yếu kém, đây vẫn là một ví dụ hiếm hoi về tính liên tục qua ba thập kỷ trải qua các thế hệ lãnh đạo chính phủ liên tiếp, bao gồm những thay đổi về hệ tư tưởng và các cuộc khủng hoảng kinh tế trong khu vực, duy trì sự hỗ trợ tương đối từ cả hai phía của quang phổ chính trị.

Đây không chỉ là một kỳ tích đáng kể ở một khu vực mà chính trị ngày càng được xác định bởi sự phân cực. Khả năng phục hồi của khối vẫn là một thành tựu đáng chú ý - đây là một lý do để tin rằng nó sẽ tồn tại lâu dài vượt qua thời hạn tháng 12 năm nay như những thông tin truyền thông gần đây.

Nguồn: Americas Quarterly

Từ khóa: FTA EU - Mercosur, Mercosur, bảo hộ thương mại, Nam Mỹ, hội nhập khu vưc