Thương mại biến động tạo ra bất ổn cho nền kinh tế của Nhật Bản

tmbđtrbôcnkyc NB

Các điều kiện thương mại của Nhật Bản – giá xuất khẩu so với giá nhập khẩu – trở nên tồi tệ hơn trong 9 quý liên tiếp sau quý 2-2020. Tài khoản quốc gia cho thấy giá nhập khẩu tăng 60,7% trong khi giá xuất khẩu chỉ tăng 27,7% trong cùng giai đoạn.

Những lý do cho điều này là hai lần. Giá hàng hóa tăng do sự phục hồi kinh tế toàn cầu từ đại dịch COVID-19, và cú sốc nguồn cung bắt nguồn từ cuộc chiến Nga-Ukraine. Nguyên nhân còn lại là sự mất giá của đồng yên do Hoa Kỳ và châu Âu đang theo đuổi chính sách thắt chặt tiền tệ trong khi Nhật Bản vẫn duy trì một chính sách tiền tệ lỏng lẻo.

Các điều kiện thương mại ngày càng trở nên tồi tệ đã ảnh hưởng đến thu nhập quốc gia của Nhật Bản. Khoản thu nhập bị mất tương đương 4,6% tổng thu nhập quốc gia thực tế (GNI). Vì sự đóng góp của tăng trưởng GDP thực tế vào tốc độ tăng tưởng GNI thực tế trong giai đoạn này là 8,8% hơn một nửa sự đóng góp của tăng trưởng GDP thực tế đã bị suy giảm bởi tổn thất thương mại.

Đồng thời, một phần tổn thất thương mại được bù đắp bằng sự gia tăng thu nhập ròng nhận được từ nước ngoài. Sự gia tăng lãi suất nước ngoài và sự mất giá của đồng yên đã giúp đẩy GNI thực tế lên 3% trong giai đoạn này.

Nhưng gánh nặng thua lỗ thương mại đã đè nặng lên nền kinh tế Nhật Bản, nơi quá trình phục hồi từ đại dịch COVID-19 diễn ra chậm so với các nền kinh tế khác. Đặc biệt, tiêu dùng tư nhân đã bị cản trở rất nhiều bởi sự gia tăng lạm phát, khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) toàn phần đạt đỉnh 4,3% trong tháng 1-2023. Mức tiêu dùng tư nhân đạt được trong quý 1-2020 đã không phục hồi cho đến quý 1-2023.

Đầu tư kinh doanh cũng vẫn ở mức thấp do không chắc chắn về triển vọng tăng trưởng trong tương lai. Do nhu cầu trong nước yếu, nên chỉ số CPI cơ bản, không bao gồm lương thực và năng lượng, duy trì ở mức dưới 2% trong giai đoạn này. Vì 2% là mục tiêu CPI của Ngân hàng Nhật Bản, nên ngân hàng này đã không có khả năng thay đổi quan điểm chính sách tiền tệ ngay cả khi nền kinh tế đối mặt với tỷ lệ lạm phát vượt quá 4%.

Thay vào đó, Chính phủ nắm quyền kiểm soát chính sách tài khóa nhằm giảm bớt tác động của việc tăng giá hàng hóa, đặt biệt là giá năng lượng. Các khoản trợ cấp được cung cấp cho các công ty dầu bán buôn từ tháng 1-2022 và cho các công ty điện và khí đốt thành phố từ tháng 1-2023 để họ có thể giới hạn giá bán lẻ. Trong khi các chính sách nhằm chống lại sự tăng giá có mục tiêu rõ ràng hơn và phù hợp hơn với các nỗ lực nhằm giảm tiêu dùng năng lượng và phát thải khí nhà kính, các chính sách giới hạn giá đã được chọn làm biện pháp khẩn cấp.

Để đối phó với tình trạng mất giá của đồng yên, chính phủ cũng can thiệp vào thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng yên. Các biện pháp can thiệp được thực thi vào cuối năm 2022 là những biện pháp can thiệp đầu tiên nhằm hỗ trợ đồng yên kể từ tháng 6-1998.

Mặc dù các hành động tốn kém này được thực hiện để bảo vệ Nhật Bản khỏi những cú sốc bên ngoài, nhưng phải đến khi giá hàng hóa đạt đỉnh cuối cùng vào quý 3-2022, các điều kiện của thương mại dần bắt đầu được cải thiện. Lợi nhuận thương mại tích lũy từ đó cho đến quý 2-2023 lên đến 1,7% GNI thực tế tính đến quý 3-2022. Điều này cũng khiến tỷ lệ lạm phát CPI toàn phần giảm xuống 3,2% vào tháng 8-2023.

Tình hình dường như đã được cải thiện, nhưng vẫn còn một số lo ngại. Dự đoán chính sách tiền tệ của Nhật Bản sẽ tiếp tục khác biệt so với các nền kinh tế khác khiến đồng yên bắt đầu mất giá trở lại vào tháng 5-2023, điều này đã bù đắp phần nào ảnh hưởng tích cực của việc giá hàng hóa giảm.

Nếu nền kinh tế thế giới lấy lại đà tăng trưởng hoặc nếu một vài cú sốc bên ngoài xảy ra, xu hướng thị trường hàng hóa có thể dễ hàng đảo ngược và giá cả có thể tăng trở lại. Nền kinh tế Nhật Bản – vốn phụ thuộc nhiều vào thương mại và dễ bị tổn thương đối với sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu – sẽ dễ bị ảnh hưởng bởi những sự phát triển này. Công việc đã quá hạn lâu dài đối với sự cải cách của nền kinh tế Nhật Bản nhằm tăng cường khả năng phục hồi vẫn chưa thực hiện được.

Jun Saito là Nghiên cứu viên Cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: điều kiện thương mại, Nhật Bản, đồng yên, mất giá